{\rtf1\ansi\ansicpg1250\uc1 \deff0\deflang1033\deflangfe1045{\fonttbl{\f0\froman\fcharset238\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}Times New Roman;}{\f1\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 020b0604020202020204}Arial;} {\f2\fmodern\fcharset238\fprq1{\*\panose 02070309020205020404}Courier New;}{\f3\froman\fcharset2\fprq2{\*\panose 05050102010706020507}Symbol;}{\f4\froman\fcharset238\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}Times;} {\f5\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 020b0604020202020204}Helvetica;}{\f6\fmodern\fcharset0\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}Courier;}{\f7\fswiss\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Geneva;} {\f8\froman\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Tms Rmn;}{\f9\fswiss\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Helv;}{\f10\froman\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}MS Serif;} {\f11\fswiss\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}MS Sans Serif;}{\f12\froman\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}New York;}{\f13\fswiss\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}System;} {\f14\fnil\fcharset2\fprq2{\*\panose 05000000000000000000}Wingdings;}{\f15\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 020b0604030504040204}Tahoma;}{\f16\fnil\fcharset2\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Marlett;} {\f17\fmodern\fcharset238\fprq1{\*\panose 020b0609040504020204}Lucida Console;}{\f18\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 020b0602030504020204}Lucida Sans Unicode;}{\f19\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 020b0604030504040204}Verdana;} {\f20\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 020b0a04020102020204}Arial Black;}{\f21\fscript\fcharset238\fprq2{\*\panose 030f0702030302020204}Comic Sans MS;}{\f22\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 020b0806030902050204}Impact;} {\f23\froman\fcharset238\fprq2{\*\panose 02040502050405020303}Georgia;}{\f24\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 020b0603020102020204}Franklin Gothic Medium;}{\f25\froman\fcharset238\fprq2{\*\panose 02040502050505030304}Palatino Linotype;} {\f26\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 020b0603020202020204}Trebuchet MS;}{\f27\froman\fcharset2\fprq2{\*\panose 05030102010509060703}Webdings;}{\f28\fscript\fcharset0\fprq2 Estrangelo Edessa;}{\f29\fnil\fcharset0\fprq2 Gautami;} {\f30\fnil\fcharset0\fprq2 Latha;}{\f31\fnil\fcharset0\fprq2 Mangal;}{\f32\fnil\fcharset0\fprq2 MV Boli;}{\f33\fnil\fcharset0\fprq2 Raavi;}{\f34\fnil\fcharset0\fprq2 Shruti;}{\f35\fnil\fcharset0\fprq2 Tunga;} {\f36\froman\fcharset238\fprq2{\*\panose 010a0502050306030303}Sylfaen;}{\f37\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 020b0604020202020204}Microsoft Sans Serif;}{\f38\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Haettenschweiler;} {\f39\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Arial Narrow;}{\f40\froman\fcharset238\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Bookman Old Style;}{\f41\fnil\fcharset2\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Monotype Sorts;} {\f42\froman\fcharset238\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Garamond;}{\f43\fnil\fcharset2\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}MS Outlook;}{\f44\froman\fcharset0\fprq0{\*\panose 00000000000000000000}c{\*\falt Times New Roman};} {\f45\fnil\fcharset128\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@System;}{\f46\fnil\fcharset128\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}Terminal;}{\f47\fnil\fcharset128\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@Terminal;} {\f48\fnil\fcharset128\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}FixedSys;}{\f49\fnil\fcharset128\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@FixedSys;}{\f50\fswiss\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Small Fonts;} {\f51\fdecor\fcharset2\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}WST_Czec;}{\f52\fdecor\fcharset2\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}WST_Engl;}{\f53\fdecor\fcharset2\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}WST_Fren;} {\f54\fdecor\fcharset2\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}WST_Germ;}{\f55\fdecor\fcharset2\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}WST_Ital;}{\f56\fdecor\fcharset2\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}WST_Span;} {\f57\fdecor\fcharset2\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}WST_Swed;}{\f58\fmodern\fcharset128\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@Small Fonts;}{\f59\fswiss\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}MS Dialog;} {\f60\fswiss\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}MS Dialog Light;}{\f61\fswiss\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}MS SystemEx;}{\f62\froman\fcharset222\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}AngsanaUPC;} {\f63\froman\fcharset0\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}Angsana New;}{\f64\fswiss\fcharset222\fprq2{\*\panose 020b0604020202020204}BrowalliaUPC;}{\f65\fswiss\fcharset0\fprq2{\*\panose 020b0604020202020204}Browallia New;} {\f66\fswiss\fcharset222\fprq2{\*\panose 020b0304020202020204}CordiaUPC;}{\f67\fswiss\fcharset0\fprq2{\*\panose 020b0304020202020204}Cordia New;}{\f68\froman\fcharset222\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}DilleniaUPC;} {\f69\froman\fcharset222\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}EucrosiaUPC;}{\f70\fswiss\fcharset222\fprq2{\*\panose 020b0604020202020204}FreesiaUPC;}{\f71\fswiss\fcharset222\fprq2{\*\panose 020b0604020202020204}IrisUPC;} {\f72\froman\fcharset222\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}JasmineUPC;}{\f73\froman\fcharset222\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}KodchiangUPC;}{\f74\fswiss\fcharset222\fprq2{\*\panose 020b0604020202020204}LilyUPC;} {\f75\fnil\fcharset177\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Aharoni;}{\f76\fnil\fcharset177\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}David;}{\f77\fnil\fcharset177\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}David Transparent;} {\f78\fnil\fcharset177\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}FrankRuehl;}{\f79\fnil\fcharset177\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Levenim MT;}{\f80\fnil\fcharset177\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Miriam;} {\f81\fnil\fcharset177\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Miriam Transparent;}{\f82\fmodern\fcharset177\fprq1{\*\panose 00000009000000000000}Miriam Fixed;}{\f83\fmodern\fcharset177\fprq1{\*\panose 00000009000000000000}Fixed Miriam Transparent;} {\f84\fnil\fcharset177\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Narkisim;}{\f85\fmodern\fcharset177\fprq1{\*\panose 00000009000000000000}Rod;}{\f86\fmodern\fcharset177\fprq1{\*\panose 00000009000000000000}Rod Transparent;} {\f87\fnil\fcharset178\fprq2{\*\panose 02010000000000000000}Traditional Arabic;}{\f88\fnil\fcharset178\fprq2{\*\panose 02010000000000000000}Arabic Transparent;}{\f89\fnil\fcharset178\fprq2{\*\panose 02010000000000000000}Andalus;} {\f90\fnil\fcharset178\fprq2{\*\panose 02010000000000000000}Simplified Arabic;}{\f91\fmodern\fcharset178\fprq1{\*\panose 02010009000000000000}Simplified Arabic Fixed;}{\f92\froman\fcharset128\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}MS ??;} {\f93\froman\fcharset128\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@MS ??;}{\f94\froman\fcharset128\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}MS P??;}{\f95\froman\fcharset128\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@MS P??;} {\f96\fmodern\fcharset128\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}MS ????;}{\f97\fmodern\fcharset128\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@MS ????;}{\f98\fmodern\fcharset128\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}MS P????;} {\f99\fmodern\fcharset128\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@MS P????;}{\f100\fswiss\fcharset128\fprq2{\*\panose 020b0600070205080204}MS UI Gothic;}{\f101\fswiss\fcharset128\fprq2{\*\panose 020b0600070205080204}@MS UI Gothic;} {\f102\fswiss\fcharset129\fprq2{\*\panose 020b0600000101010101}Gulim;}{\f103\fswiss\fcharset129\fprq2{\*\panose 020b0600000101010101}@Gulim;}{\f104\fmodern\fcharset129\fprq1{\*\panose 020b0609000101010101}GulimChe;} {\f105\fmodern\fcharset129\fprq1{\*\panose 020b0609000101010101}@GulimChe;}{\f106\fswiss\fcharset129\fprq2{\*\panose 020b0600000101010101}Dotum;}{\f107\fswiss\fcharset129\fprq2{\*\panose 020b0600000101010101}@Dotum;} {\f108\fmodern\fcharset129\fprq1{\*\panose 020b0609000101010101}DotumChe;}{\f109\fmodern\fcharset129\fprq1{\*\panose 020b0609000101010101}@DotumChe;}{\f110\froman\fcharset129\fprq2{\*\panose 02030600000101010101}Batang;} {\f111\froman\fcharset129\fprq2{\*\panose 02030600000101010101}@Batang;}{\f112\fmodern\fcharset129\fprq1{\*\panose 02030609000101010101}BatangChe;}{\f113\fmodern\fcharset129\fprq1{\*\panose 02030609000101010101}@BatangChe;} {\f114\froman\fcharset129\fprq2{\*\panose 02030600000101010101}Gungsuh;}{\f115\froman\fcharset129\fprq2{\*\panose 02030600000101010101}@Gungsuh;}{\f116\fmodern\fcharset129\fprq1{\*\panose 02030609000101010101}GungsuhChe;} {\f117\fmodern\fcharset129\fprq1{\*\panose 02030609000101010101}@GungsuhChe;}{\f118\fnil\fcharset134\fprq2{\*\panose 02010600030101010101}SimSun;}{\f119\fnil\fcharset134\fprq2{\*\panose 02010600030101010101}@SimSun;} {\f120\fmodern\fcharset134\fprq1{\*\panose 02010609030101010101}NSimSun;}{\f121\fmodern\fcharset134\fprq1{\*\panose 02010609030101010101}@NSimSun;}{\f122\fnil\fcharset134\fprq2{\*\panose 02010600030101010101}SimHei;} {\f123\fnil\fcharset134\fprq2{\*\panose 02010600030101010101}@SimHei;}{\f124\fmodern\fcharset136\fprq1{\*\panose 02020309000000000000}MingLiU;}{\f125\fmodern\fcharset136\fprq1{\*\panose 02020309000000000000}@MingLiU;} {\f126\froman\fcharset136\fprq2{\*\panose 02020300000000000000}PMingLiU;}{\f127\froman\fcharset136\fprq2{\*\panose 02020300000000000000}@PMingLiU;}{\f128\froman\fcharset238\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Tms Rmn CE;} {\f129\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Helv CE;}{\f130\froman\fcharset0\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'963\'92\'a9;}{\f131\froman\fcharset238\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'96\'be\'92\'a9 CE;} {\f132\froman\fcharset204\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'96?\'92\'a9 Cyr;}{\f133\froman\fcharset161\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'96?\'92\'a9 Greek;} {\f134\froman\fcharset162\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'963\'92\'a9 Tur;}{\f135\froman\fcharset186\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'963\'92\'a9 Baltic;} {\f136\froman\fcharset0\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'963\'92\'a9;}{\f137\froman\fcharset238\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'96\'be\'92\'a9 CE;} {\f138\froman\fcharset204\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'96?\'92\'a9 Cyr;}{\f139\froman\fcharset161\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'96?\'92\'a9 Greek;} {\f140\froman\fcharset162\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'963\'92\'a9 Tur;}{\f141\froman\fcharset186\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'963\'92\'a9 Baltic;} {\f142\froman\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'82o\'963\'92\'a9;}{\f143\froman\fcharset238\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'82o\'96\'be\'92\'a9 CE;} {\f144\froman\fcharset204\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'82o\'96?\'92\'a9 Cyr;}{\f145\froman\fcharset161\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'82o\'96?\'92\'a9 Greek;} {\f146\froman\fcharset162\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'82o\'963\'92\'a9 Tur;}{\f147\froman\fcharset186\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'82o\'963\'92\'a9 Baltic;} {\f148\froman\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'82o\'963\'92\'a9;}{\f149\froman\fcharset238\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'82o\'96\'be\'92\'a9 CE;} {\f150\froman\fcharset204\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'82o\'96?\'92\'a9 Cyr;}{\f151\froman\fcharset161\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'82o\'96?\'92\'a9 Greek;} {\f152\froman\fcharset162\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'82o\'963\'92\'a9 Tur;}{\f153\froman\fcharset186\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'82o\'963\'92\'a9 Baltic;} {\f154\fmodern\fcharset0\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r fSfVfbfN;}{\f155\fmodern\fcharset238\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'83S\'83V\'83b\'83N CE;} {\f156\fmodern\fcharset204\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r ?S?V?b?N Cyr;}{\f157\fmodern\fcharset161\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r fSfVfbfN Greek;} {\f158\fmodern\fcharset162\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r fSfVfbfN Tur;}{\f159\fmodern\fcharset186\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'83S\'83V\'83b\'83N Baltic;} {\f160\fmodern\fcharset0\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r fSfVfbfN;}{\f161\fmodern\fcharset238\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'83S\'83V\'83b\'83N CE;} {\f162\fmodern\fcharset204\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r ?S?V?b?N Cyr;}{\f163\fmodern\fcharset161\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r fSfVfbfN Greek;} {\f164\fmodern\fcharset162\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r fSfVfbfN Tur;}{\f165\fmodern\fcharset186\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'83S\'83V\'83b\'83N Baltic;} {\f166\fmodern\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'82ofSfVfbfN;}{\f167\fmodern\fcharset238\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'82o\'83S\'83V\'83b\'83N CE;} {\f168\fmodern\fcharset204\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'82o?S?V?b?N Cyr;}{\f169\fmodern\fcharset161\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'82ofSfVfbfN Greek;} {\f170\fmodern\fcharset162\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'82ofSfVfbfN Tur;}{\f171\fmodern\fcharset186\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}\'82l\'82r \'82o\'83S\'83V\'83b\'83N Baltic;} {\f172\fmodern\fcharset0\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'82ofSfVfbfN;}{\f173\fmodern\fcharset238\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'82o\'83S\'83V\'83b\'83N CE;} {\f174\fmodern\fcharset204\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'82o?S?V?b?N Cyr;}{\f175\fmodern\fcharset161\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'82ofSfVfbfN Greek;} {\f176\fmodern\fcharset162\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'82ofSfVfbfN Tur;}{\f177\fmodern\fcharset186\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}@\'82l\'82r \'82o\'83S\'83V\'83b\'83N Baltic;} {\f178\fmodern\fcharset238\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}Courier CE;}{\f179\fswiss\fcharset238\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}MS Sans Serif CE;}{\f180\fswiss\fcharset204\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Haettenschweiler Cyr;} {\f181\fswiss\fcharset161\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Haettenschweiler Greek;}{\f182\fswiss\fcharset162\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Haettenschweiler Tur;} {\f183\fswiss\fcharset186\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Haettenschweiler Baltic;}{\f184\fswiss\fcharset204\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Arial Narrow Cyr;}{\f185\fswiss\fcharset161\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Arial Narrow Greek;} {\f186\fswiss\fcharset162\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Arial Narrow Tur;}{\f187\fswiss\fcharset186\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Arial Narrow Baltic;}{\f188\froman\fcharset204\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Bookman Old Style Cyr;} {\f189\froman\fcharset161\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Bookman Old Style Greek;}{\f190\froman\fcharset162\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Bookman Old Style Tur;} {\f191\froman\fcharset186\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Bookman Old Style Baltic;}{\f192\froman\fcharset204\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Garamond Cyr;}{\f193\froman\fcharset161\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Garamond Greek;} {\f194\froman\fcharset162\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Garamond Tur;}{\f195\froman\fcharset186\fprq2{\*\panose 00000000000000000000}Garamond Baltic;}{\f198\froman\fcharset0\fprq2 Times New Roman;} {\f197\froman\fcharset204\fprq2 Times New Roman Cyr;}{\f199\froman\fcharset161\fprq2 Times New Roman Greek;}{\f200\froman\fcharset162\fprq2 Times New Roman Tur;}{\f201\froman\fcharset186\fprq2 Times New Roman Baltic;}{\f204\fswiss\fcharset0\fprq2 Arial;} {\f203\fswiss\fcharset204\fprq2 Arial Cyr;}{\f205\fswiss\fcharset161\fprq2 Arial Greek;}{\f206\fswiss\fcharset162\fprq2 Arial Tur;}{\f207\fswiss\fcharset186\fprq2 Arial Baltic;}{\f210\fmodern\fcharset0\fprq1 Courier New;} {\f209\fmodern\fcharset204\fprq1 Courier New Cyr;}{\f211\fmodern\fcharset161\fprq1 Courier New Greek;}{\f212\fmodern\fcharset162\fprq1 Courier New Tur;}{\f213\fmodern\fcharset186\fprq1 Courier New Baltic;}{\f222\froman\fcharset0\fprq2 Times;} {\f221\froman\fcharset204\fprq2 Times Cyr;}{\f223\froman\fcharset161\fprq2 Times Greek;}{\f224\froman\fcharset162\fprq2 Times Tur;}{\f225\froman\fcharset186\fprq2 Times Baltic;}{\f228\fswiss\fcharset0\fprq2 Helvetica;} {\f227\fswiss\fcharset204\fprq2 Helvetica Cyr;}{\f229\fswiss\fcharset161\fprq2 Helvetica Greek;}{\f230\fswiss\fcharset162\fprq2 Helvetica Tur;}{\f231\fswiss\fcharset186\fprq2 Helvetica Baltic;}{\f288\fswiss\fcharset0\fprq2 Tahoma;} {\f287\fswiss\fcharset204\fprq2 Tahoma Cyr;}{\f289\fswiss\fcharset161\fprq2 Tahoma Greek;}{\f290\fswiss\fcharset162\fprq2 Tahoma Tur;}{\f291\fswiss\fcharset186\fprq2 Tahoma Baltic;}{\f300\fmodern\fcharset0\fprq1 Lucida Console;} {\f299\fmodern\fcharset204\fprq1 Lucida Console Cyr;}{\f301\fmodern\fcharset161\fprq1 Lucida Console Greek;}{\f302\fmodern\fcharset162\fprq1 Lucida Console Tur;}{\f306\fswiss\fcharset0\fprq2 Lucida Sans Unicode;} {\f305\fswiss\fcharset204\fprq2 Lucida Sans Unicode Cyr;}{\f307\fswiss\fcharset161\fprq2 Lucida Sans Unicode Greek;}{\f308\fswiss\fcharset162\fprq2 Lucida Sans Unicode Tur;}{\f312\fswiss\fcharset0\fprq2 Verdana;} {\f311\fswiss\fcharset204\fprq2 Verdana Cyr;}{\f313\fswiss\fcharset161\fprq2 Verdana Greek;}{\f314\fswiss\fcharset162\fprq2 Verdana Tur;}{\f315\fswiss\fcharset186\fprq2 Verdana Baltic;}{\f318\fswiss\fcharset0\fprq2 Arial Black;} {\f317\fswiss\fcharset204\fprq2 Arial Black Cyr;}{\f319\fswiss\fcharset161\fprq2 Arial Black Greek;}{\f320\fswiss\fcharset162\fprq2 Arial Black Tur;}{\f321\fswiss\fcharset186\fprq2 Arial Black Baltic;}{\f324\fscript\fcharset0\fprq2 Comic Sans MS;} {\f323\fscript\fcharset204\fprq2 Comic Sans MS Cyr;}{\f325\fscript\fcharset161\fprq2 Comic Sans MS Greek;}{\f326\fscript\fcharset162\fprq2 Comic Sans MS Tur;}{\f327\fscript\fcharset186\fprq2 Comic Sans MS Baltic;}{\f330\fswiss\fcharset0\fprq2 Impact;} {\f329\fswiss\fcharset204\fprq2 Impact Cyr;}{\f331\fswiss\fcharset161\fprq2 Impact Greek;}{\f332\fswiss\fcharset162\fprq2 Impact Tur;}{\f333\fswiss\fcharset186\fprq2 Impact Baltic;}{\f336\froman\fcharset0\fprq2 Georgia;} {\f335\froman\fcharset204\fprq2 Georgia Cyr;}{\f337\froman\fcharset161\fprq2 Georgia Greek;}{\f338\froman\fcharset162\fprq2 Georgia Tur;}{\f339\froman\fcharset186\fprq2 Georgia Baltic;}{\f342\fswiss\fcharset0\fprq2 Franklin Gothic Medium;} {\f341\fswiss\fcharset204\fprq2 Franklin Gothic Medium Cyr;}{\f343\fswiss\fcharset161\fprq2 Franklin Gothic Medium Greek;}{\f344\fswiss\fcharset162\fprq2 Franklin Gothic Medium Tur;}{\f345\fswiss\fcharset186\fprq2 Franklin Gothic Medium Baltic;} {\f348\froman\fcharset0\fprq2 Palatino Linotype;}{\f347\froman\fcharset204\fprq2 Palatino Linotype Cyr;}{\f349\froman\fcharset161\fprq2 Palatino Linotype Greek;}{\f350\froman\fcharset162\fprq2 Palatino Linotype Tur;} {\f351\froman\fcharset186\fprq2 Palatino Linotype Baltic;}{\f354\fswiss\fcharset0\fprq2 Trebuchet MS;}{\f353\fswiss\fcharset204\fprq2 Trebuchet MS Cyr;}{\f355\fswiss\fcharset161\fprq2 Trebuchet MS Greek;}{\f356\fswiss\fcharset162\fprq2 Trebuchet MS Tur;} {\f357\fswiss\fcharset186\fprq2 Trebuchet MS Baltic;}{\f414\froman\fcharset0\fprq2 Sylfaen;}{\f413\froman\fcharset204\fprq2 Sylfaen Cyr;}{\f415\froman\fcharset161\fprq2 Sylfaen Greek;}{\f416\froman\fcharset162\fprq2 Sylfaen Tur;} {\f417\froman\fcharset186\fprq2 Sylfaen Baltic;}{\f420\fswiss\fcharset0\fprq2 Microsoft Sans Serif;}{\f419\fswiss\fcharset204\fprq2 Microsoft Sans Serif Cyr;}{\f421\fswiss\fcharset161\fprq2 Microsoft Sans Serif Greek;} {\f422\fswiss\fcharset162\fprq2 Microsoft Sans Serif Tur;}{\f423\fswiss\fcharset186\fprq2 Microsoft Sans Serif Baltic;}{\f426\fswiss\fcharset0\fprq2 Haettenschweiler;}{\f432\fswiss\fcharset0\fprq2 Arial Narrow;} {\f438\froman\fcharset0\fprq2 Bookman Old Style;}{\f450\froman\fcharset0\fprq2 Garamond;}{\f798\fswiss\fcharset0\fprq2 MS UI Gothic;}{\f796\fswiss\fcharset238\fprq2 MS UI Gothic CE;}{\f797\fswiss\fcharset204\fprq2 MS UI Gothic Cyr;} {\f799\fswiss\fcharset161\fprq2 MS UI Gothic Greek;}{\f800\fswiss\fcharset162\fprq2 MS UI Gothic Tur;}{\f801\fswiss\fcharset186\fprq2 MS UI Gothic Baltic;}{\f804\fswiss\fcharset0\fprq2 @MS UI Gothic;}{\f802\fswiss\fcharset238\fprq2 @MS UI Gothic CE;} {\f803\fswiss\fcharset204\fprq2 @MS UI Gothic Cyr;}{\f805\fswiss\fcharset161\fprq2 @MS UI Gothic Greek;}{\f806\fswiss\fcharset162\fprq2 @MS UI Gothic Tur;}{\f807\fswiss\fcharset186\fprq2 @MS UI Gothic Baltic;}{\f810\fswiss\fcharset0\fprq2 Gulim;} {\f808\fswiss\fcharset238\fprq2 Gulim CE;}{\f809\fswiss\fcharset204\fprq2 Gulim Cyr;}{\f811\fswiss\fcharset161\fprq2 Gulim Greek;}{\f812\fswiss\fcharset162\fprq2 Gulim Tur;}{\f813\fswiss\fcharset186\fprq2 Gulim Baltic;} {\f816\fswiss\fcharset0\fprq2 @Gulim;}{\f814\fswiss\fcharset238\fprq2 @Gulim CE;}{\f815\fswiss\fcharset204\fprq2 @Gulim Cyr;}{\f817\fswiss\fcharset161\fprq2 @Gulim Greek;}{\f818\fswiss\fcharset162\fprq2 @Gulim Tur;} {\f819\fswiss\fcharset186\fprq2 @Gulim Baltic;}{\f822\fmodern\fcharset0\fprq1 GulimChe;}{\f820\fmodern\fcharset238\fprq1 GulimChe CE;}{\f821\fmodern\fcharset204\fprq1 GulimChe Cyr;}{\f823\fmodern\fcharset161\fprq1 GulimChe Greek;} {\f824\fmodern\fcharset162\fprq1 GulimChe Tur;}{\f825\fmodern\fcharset186\fprq1 GulimChe Baltic;}{\f828\fmodern\fcharset0\fprq1 @GulimChe;}{\f826\fmodern\fcharset238\fprq1 @GulimChe CE;}{\f827\fmodern\fcharset204\fprq1 @GulimChe Cyr;} {\f829\fmodern\fcharset161\fprq1 @GulimChe Greek;}{\f830\fmodern\fcharset162\fprq1 @GulimChe Tur;}{\f831\fmodern\fcharset186\fprq1 @GulimChe Baltic;}{\f834\fswiss\fcharset0\fprq2 Dotum;}{\f832\fswiss\fcharset238\fprq2 Dotum CE;} {\f833\fswiss\fcharset204\fprq2 Dotum Cyr;}{\f835\fswiss\fcharset161\fprq2 Dotum Greek;}{\f836\fswiss\fcharset162\fprq2 Dotum Tur;}{\f837\fswiss\fcharset186\fprq2 Dotum Baltic;}{\f840\fswiss\fcharset0\fprq2 @Dotum;} {\f838\fswiss\fcharset238\fprq2 @Dotum CE;}{\f839\fswiss\fcharset204\fprq2 @Dotum Cyr;}{\f841\fswiss\fcharset161\fprq2 @Dotum Greek;}{\f842\fswiss\fcharset162\fprq2 @Dotum Tur;}{\f843\fswiss\fcharset186\fprq2 @Dotum Baltic;} {\f846\fmodern\fcharset0\fprq1 DotumChe;}{\f844\fmodern\fcharset238\fprq1 DotumChe CE;}{\f845\fmodern\fcharset204\fprq1 DotumChe Cyr;}{\f847\fmodern\fcharset161\fprq1 DotumChe Greek;}{\f848\fmodern\fcharset162\fprq1 DotumChe Tur;} {\f849\fmodern\fcharset186\fprq1 DotumChe Baltic;}{\f852\fmodern\fcharset0\fprq1 @DotumChe;}{\f850\fmodern\fcharset238\fprq1 @DotumChe CE;}{\f851\fmodern\fcharset204\fprq1 @DotumChe Cyr;}{\f853\fmodern\fcharset161\fprq1 @DotumChe Greek;} {\f854\fmodern\fcharset162\fprq1 @DotumChe Tur;}{\f855\fmodern\fcharset186\fprq1 @DotumChe Baltic;}{\f858\froman\fcharset0\fprq2 Batang;}{\f856\froman\fcharset238\fprq2 Batang CE;}{\f857\froman\fcharset204\fprq2 Batang Cyr;} {\f859\froman\fcharset161\fprq2 Batang Greek;}{\f860\froman\fcharset162\fprq2 Batang Tur;}{\f861\froman\fcharset186\fprq2 Batang Baltic;}{\f864\froman\fcharset0\fprq2 @Batang;}{\f862\froman\fcharset238\fprq2 @Batang CE;} {\f863\froman\fcharset204\fprq2 @Batang Cyr;}{\f865\froman\fcharset161\fprq2 @Batang Greek;}{\f866\froman\fcharset162\fprq2 @Batang Tur;}{\f867\froman\fcharset186\fprq2 @Batang Baltic;}{\f870\fmodern\fcharset0\fprq1 BatangChe;} {\f868\fmodern\fcharset238\fprq1 BatangChe CE;}{\f869\fmodern\fcharset204\fprq1 BatangChe Cyr;}{\f871\fmodern\fcharset161\fprq1 BatangChe Greek;}{\f872\fmodern\fcharset162\fprq1 BatangChe Tur;}{\f873\fmodern\fcharset186\fprq1 BatangChe Baltic;} {\f876\fmodern\fcharset0\fprq1 @BatangChe;}{\f874\fmodern\fcharset238\fprq1 @BatangChe CE;}{\f875\fmodern\fcharset204\fprq1 @BatangChe Cyr;}{\f877\fmodern\fcharset161\fprq1 @BatangChe Greek;}{\f878\fmodern\fcharset162\fprq1 @BatangChe Tur;} {\f879\fmodern\fcharset186\fprq1 @BatangChe Baltic;}{\f882\froman\fcharset0\fprq2 Gungsuh;}{\f880\froman\fcharset238\fprq2 Gungsuh CE;}{\f881\froman\fcharset204\fprq2 Gungsuh Cyr;}{\f883\froman\fcharset161\fprq2 Gungsuh Greek;} {\f884\froman\fcharset162\fprq2 Gungsuh Tur;}{\f885\froman\fcharset186\fprq2 Gungsuh Baltic;}{\f888\froman\fcharset0\fprq2 @Gungsuh;}{\f886\froman\fcharset238\fprq2 @Gungsuh CE;}{\f887\froman\fcharset204\fprq2 @Gungsuh Cyr;} {\f889\froman\fcharset161\fprq2 @Gungsuh Greek;}{\f890\froman\fcharset162\fprq2 @Gungsuh Tur;}{\f891\froman\fcharset186\fprq2 @Gungsuh Baltic;}{\f894\fmodern\fcharset0\fprq1 GungsuhChe;}{\f892\fmodern\fcharset238\fprq1 GungsuhChe CE;} {\f893\fmodern\fcharset204\fprq1 GungsuhChe Cyr;}{\f895\fmodern\fcharset161\fprq1 GungsuhChe Greek;}{\f896\fmodern\fcharset162\fprq1 GungsuhChe Tur;}{\f897\fmodern\fcharset186\fprq1 GungsuhChe Baltic;}{\f900\fmodern\fcharset0\fprq1 @GungsuhChe;} {\f898\fmodern\fcharset238\fprq1 @GungsuhChe CE;}{\f899\fmodern\fcharset204\fprq1 @GungsuhChe Cyr;}{\f901\fmodern\fcharset161\fprq1 @GungsuhChe Greek;}{\f902\fmodern\fcharset162\fprq1 @GungsuhChe Tur;}{\f903\fmodern\fcharset186\fprq1 @GungsuhChe Baltic;} {\f906\fnil\fcharset0\fprq2 SimSun;}{\f912\fnil\fcharset0\fprq2 @SimSun;}{\f918\fmodern\fcharset0\fprq1 NSimSun;}{\f924\fmodern\fcharset0\fprq1 @NSimSun;}{\f942\fmodern\fcharset0\fprq1 MingLiU;}{\f948\fmodern\fcharset0\fprq1 @MingLiU;} {\f954\froman\fcharset0\fprq2 PMingLiU;}{\f960\froman\fcharset0\fprq2 @PMingLiU;}}{\colortbl;\red0\green0\blue0;\red0\green0\blue255;\red0\green255\blue255;\red0\green255\blue0;\red255\green0\blue255;\red255\green0\blue0;\red255\green255\blue0; \red255\green255\blue255;\red0\green0\blue128;\red0\green128\blue128;\red0\green128\blue0;\red128\green0\blue128;\red128\green0\blue0;\red128\green128\blue0;\red128\green128\blue128;\red192\green192\blue192;}{\stylesheet{ \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid \snext0 Normal;}{\s1\qj\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \f1\fs28\lang1045 \sbasedon0 \snext0 heading 1;}{\*\cs10 \additive Default Paragraph Font;}{\*\cs15 \additive Domy?lna czcionka akapitu;}{\s16\qj\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \fs52\lang1045 \sbasedon0 \snext0 Nag?owek 1;}{\s17\keepn\nowidctlpar\widctlpar\outlinelevel1\adjustright \fs44\lang1045\cgrid \sbasedon0 \snext0 Nag?owek 2;}{ \s18\qc\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel2\adjustright \fs28\lang1045 \sbasedon0 \snext0 Nag?owek 3;}{\s19\qr\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel3\adjustright \fs28\lang1045 \sbasedon0 \snext0 Nag?owek 4;}{\s20\sl360\slmult1 \keepn\nowidctlpar\widctlpar\outlinelevel4\adjustright \lang1045\cgrid \sbasedon0 \snext0 Nag?owek 5;}{\*\cs21 \additive Domy?lna czcionka akapitu57;}{\*\cs22 \additive Domy?lna czcionka akapitu56;}{\*\cs23 \additive Domy?lna czcionka akapitu29;}{ \s24\qj\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \b\lang1045 \sbasedon0 \snext0 Nag?owek 11;}{\*\cs25 \additive Domy?lna czcionka akapitu28;}{\*\cs26 \additive Domy?lna czcionka akapitu27;}{\*\cs27 \additive Domy?lna czcionka akapitu26;} {\*\cs28 \additive Domy?lna czcionka akapitu25;}{\*\cs29 \additive Domy?lna czcionka akapitu24;}{\*\cs30 \additive Domy?lna czcionka akapitu23;}{\*\cs31 \additive Domy?lna czcionka akapitu22;}{\*\cs32 \additive Domy?lna czcionka akapitu21;}{\*\cs33 \additive Domy?lna czcionka akapitu20;}{\*\cs34 \additive Domy?lna czcionka akapitu19;}{\*\cs35 \additive Domy?lna czcionka akapitu18;}{\*\cs36 \additive Domy?lna czcionka akapitu17;}{\*\cs37 \additive Domy?lna czcionka akapitu16;}{\*\cs38 \additive Domy?lna czcionka akapitu15;}{\*\cs39 \additive Domy?lna czcionka akapitu14;}{\*\cs40 \additive Domy?lna czcionka akapitu13;}{\*\cs41 \additive Domy?lna czcionka akapitu12;}{\*\cs42 \additive Domy?lna czcionka akapitu11;}{\*\cs43 \additive Domy?lna czcionka akapitu10;}{\*\cs44 \additive Domy?lna czcionka akapitu9;}{\*\cs45 \additive Domy?lna czcionka akapitu8;}{\*\cs46 \additive Domy?lna czcionka akapitu7;}{\*\cs47 \additive Domy?lna czcionka akapitu6;}{\*\cs48 \additive Domy?lna czcionka akapitu5;}{\*\cs49 \additive Domy?lna czcionka akapitu4;}{\*\cs50 \additive Domy?lna czcionka akapitu3;}{\*\cs51 \additive Domy?lna czcionka akapitu2;}{\*\cs52 \additive Domy?lna czcionka akapitu1;}{ \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid \sbasedon0 \snext53 footnote text;}{\*\cs54 \additive \super \sbasedon48 Odsy?acz przypisu dolnego;}{\*\cs55 \additive \ul\cf2 \sbasedon48 Hyperlink;}{\*\cs56 \additive \super \sbasedon46 Odsy?acz przypisu dolnego1;}{\*\cs57 \additive \super \sbasedon45 Odsy?acz przypisu dolnego2;}{\*\cs58 \additive \super \sbasedon42 Odsy?acz przypisu dolnego3;}{\*\cs59 \additive \fs16 \sbasedon40 Odsy?acz do komentarza;}{ \s60\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid \sbasedon0 \snext60 annotation text;}{\*\cs61 \additive \super \sbasedon39 Odsy?acz przypisu dolnego4;}{\*\cs62 \additive \super \sbasedon32 Odsy?acz przypisu dolnego5;}{ \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \lang1045\cgrid \sbasedon0 \snext63 Tekst podstawowy wci?ty;}{\*\cs64 \additive \super \sbasedon30 Odsy?acz przypisu dolnego6;}{\*\cs65 \additive \super \sbasedon29 Odsy?acz przypisu dolnego7;}{ \s66\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs22\lang1045 \sbasedon0 \snext66 Tekst podstawowy wci?ty1;}{\*\cs67 \additive \super \sbasedon25 Odsy?acz przypisu dolnego8;}{\*\cs68 \additive \super \sbasedon23 Odsy?acz przypisu dolnego9;}{\*\cs69 \additive \super \sbasedon21 Odsy?acz przypisu dolnego23;}{\s70\qc\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \lang1045 \sbasedon0 \snext70 Tytu?;}{\*\cs71 \additive \super \sbasedon25 Odsy?acz przypisu dolnego10;}{\*\cs72 \additive \super \sbasedon23 Odsy?acz przypisu dolnego11;}{\*\cs73 \additive \super \sbasedon21 Odsy?acz przypisu dolnego14;}{\*\cs74 \additive Domy?lna czcionka akapitu55;}{\*\cs75 \additive Domy?lna czcionka akapitu54;}{\*\cs76 \additive Domy?lna czcionka akapitu53;}{\*\cs77 \additive Domy?lna czcionka akapitu52;}{\*\cs78 \additive Domy?lna czcionka akapitu51;}{\*\cs79 \additive Domy?lna czcionka akapitu50;}{\*\cs80 \additive Domy?lna czcionka akapitu49;}{\*\cs81 \additive Domy?lna czcionka akapitu48;}{\*\cs82 \additive Domy?lna czcionka akapitu47;}{\*\cs83 \additive Domy?lna czcionka akapitu46;}{\*\cs84 \additive Domy?lna czcionka akapitu45;}{\*\cs85 \additive Domy?lna czcionka akapitu44;}{\*\cs86 \additive Domy?lna czcionka akapitu43;}{\*\cs87 \additive Domy?lna czcionka akapitu42;}{\*\cs88 \additive Domy?lna czcionka akapitu41;}{\*\cs89 \additive Domy?lna czcionka akapitu40;}{\*\cs90 \additive Domy?lna czcionka akapitu39;}{\*\cs91 \additive Domy?lna czcionka akapitu38;}{\*\cs92 \additive Domy?lna czcionka akapitu37;}{\*\cs93 \additive Domy?lna czcionka akapitu36;}{\*\cs94 \additive Domy?lna czcionka akapitu35;}{\*\cs95 \additive Domy?lna czcionka akapitu34;}{\*\cs96 \additive Domy?lna czcionka akapitu33;}{\*\cs97 \additive Domy?lna czcionka akapitu32;}{\*\cs98 \additive Domy?lna czcionka akapitu31;}{\*\cs99 \additive Domy?lna czcionka akapitu30;}{\*\cs100 \additive \super \sbasedon99 Odsy?acz przypisu dolnego12;}{\*\cs101 \additive \fs16 \sbasedon92 Odsy?acz do komentarza1;}{\*\cs102 \additive \super \sbasedon89 Odsy?acz przypisu dolnego13;}{\*\cs103 \additive \super \sbasedon86 Odsy?acz przypisu dolnego15;}{\*\cs104 \additive \super \sbasedon85 Odsy?acz przypisu dolnego16;}{\*\cs105 \additive \super \sbasedon82 Odsy?acz przypisu dolnego17;}{\*\cs106 \additive \super \sbasedon80 Odsy?acz przypisu dolnego18;}{\*\cs107 \additive \super \sbasedon78 Odsy?acz przypisu dolnego19;}{\*\cs108 \additive \super \sbasedon77 Odsy?acz przypisu dolnego20;}{\* \cs109 \additive \super \sbasedon76 Odsy?acz przypisu dolnego21;}{\*\cs110 \additive \super \sbasedon75 Odsy?acz przypisu dolnego22;}{\s111\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \cbpat9 \f15\fs20\lang1045\cgrid \sbasedon0 \snext111 Document Map;}{ \s112\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \lang1045\cgrid \sbasedon0 \snext112 Body Text;}{\s113\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \lang1045\cgrid \sbasedon0 \snext113 Tekst podstawowy wci?ty2;}{\*\cs114 \additive \ul\cf12 \sbasedon21 FollowedHyperlink;}{\s115\keepn\nowidctlpar\widctlpar\outlinelevel1\adjustright \lang2057 \sbasedon0 \snext0 Nag?owek 21;}{\*\cs116 \additive \super \sbasedon15 Odsy?acz przypisu dolnego24;}{\s117\nowidctlpar\widctlpar \tqc\tx4536\tqr\tx9072\adjustright \fs20\lang1045\cgrid \sbasedon0 \snext117 footer;}{\*\cs118 \additive \sbasedon10 page number;}}{\*\listtable{\list\listtemplateid-1519599192\listsimple{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelold \levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }{\listname ;}\listid37827799}{\list\listtemplateid0{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00);}{\levelnumbers \'01;}\fi-360\li360\jclisttab\tx360 }{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'01);}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li720\jclisttab\tx720 }{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1 \levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'02);}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li1080\jclisttab\tx1080 }{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'03);}{\levelnumbers\'02;}\fi-360\li1440 \jclisttab\tx1440 }{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}\fi-360\li1800\jclisttab\tx1800 }{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0 \levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;}\fi-360\li2160\jclisttab\tx2160 }{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'06.;}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li2520\jclisttab\tx2520 } {\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'07.;}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li2880\jclisttab\tx2880 }{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'02\'08.;}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li3240\jclisttab\tx3240 }{\listname ;}\listid136995162}{\list\listtemplateid-1519599192\listsimple{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }{\listname ;}\listid279846195}{\list\listtemplateid0{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00);}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li360\jclisttab\tx360 } {\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'01);}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li720\jclisttab\tx720 }{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'02\'02);}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li1080\jclisttab\tx1080 }{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'03);}{\levelnumbers\'02;}\fi-360\li1440\jclisttab\tx1440 }{\listlevel\levelnfc4\leveljc0 \levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}\fi-360\li1800\jclisttab\tx1800 }{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;} \fi-360\li2160\jclisttab\tx2160 }{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'06.;}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li2520\jclisttab\tx2520 }{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1 \levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'07.;}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li2880\jclisttab\tx2880 }{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'08.;}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li3240 \jclisttab\tx3240 }{\listname ;}\listid851650603}{\list\listtemplateid0{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00);}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li360\jclisttab\tx360 }{\listlevel\levelnfc4 \leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'01);}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li720\jclisttab\tx720 }{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'02);}{\levelnumbers \'01;}\fi-360\li1080\jclisttab\tx1080 }{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'03);}{\levelnumbers\'02;}\fi-360\li1440\jclisttab\tx1440 }{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1 \levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}\fi-360\li1800\jclisttab\tx1800 }{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;}\fi-360\li2160 \jclisttab\tx2160 }{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'06.;}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li2520\jclisttab\tx2520 }{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0 \levelindent0{\leveltext\'02\'07.;}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li2880\jclisttab\tx2880 }{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'08.;}{\levelnumbers\'01;}\fi-360\li3240\jclisttab\tx3240 } {\listname ;}\listid1492210570}{\list\listtemplateid-1519599192\listsimple{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }{\listname ;}\listid1857843886}} {\*\listoverridetable{\listoverride\listid851650603\listoverridecount9{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat {\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'01);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'02\'02);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'03);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0 \levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;}}} {\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'06.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0 \levelindent0{\leveltext\'02\'07.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'08.;}{\levelnumbers\'01;}}}\ls1}{\listoverride\listid851650603 \listoverridecount9{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc1\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc3\leveljc0\levelfollow0 \levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'01.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'02.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel \listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'03);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0 \levelindent0{\leveltext\'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'06);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'03(\'07);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'08);}{\levelnumbers\'02;}}}\ls2}{\listoverride\listid851650603\listoverridecount9{\lfolevel \listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0 \levelindent0{\leveltext\'04\'00.\'01.;}{\levelnumbers\'01\'03;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'06\'00.\'01.\'02.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05;}}}{\lfolevel \listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'08\'00.\'01.\'02.\'03.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0 \levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'0a\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'0c\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'0e\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.;}{\levelnumbers \'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'10\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.\'07.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d\'0f;}}} {\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'12\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.\'07.\'08.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d\'0f\'11;}}}\ls3} {\listoverride\listid1492210570\listoverridecount9{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4 \leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'01);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'02);}{\levelnumbers \'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'03);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1 \levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat {\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'06.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'02\'07.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'08.;}{\levelnumbers\'01;}}}\ls4}{\listoverride\listid1492210570\listoverridecount9{\lfolevel \listoverrideformat{\listlevel\levelnfc1\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc3\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0 \levelindent0{\leveltext\'02\'01.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'02.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'03);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0 \levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'06);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'07);}{\levelnumbers\'02;}}} {\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'08);}{\levelnumbers\'02;}}}\ls5}{\listoverride\listid1492210570\listoverridecount9{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'04\'00.\'01.;}{\levelnumbers\'01\'03;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'06\'00.\'01.\'02.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'08\'00.\'01.\'02.\'03.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0 {\leveltext\'0a\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'0c\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.;}{\levelnumbers \'01\'03\'05\'07\'09\'0b;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'0e\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d;}}}{\lfolevel \listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'10\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.\'07.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d\'0f;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'12\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.\'07.\'08.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d\'0f\'11;}}}\ls6}{\listoverride\listid851650603\listoverridecount9{\lfolevel \listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0 \levelindent0{\leveltext\'02\'01);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'02);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'03);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0 \levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'06.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'07.;}{\levelnumbers\'01;}}} {\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'08.;}{\levelnumbers\'01;}}}\ls7}{\listoverride\listid851650603\listoverridecount9{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc1\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc3\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'02\'01.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'02.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0 \levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'03);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}}} {\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0 \levelindent0{\leveltext\'03(\'06);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'07);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'08);}{\levelnumbers\'02;}}}\ls8}{\listoverride\listid851650603\listoverridecount9{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0 \levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'04\'00.\'01.;}{\levelnumbers\'01\'03;}}} {\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'06\'00.\'01.\'02.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0 \levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'08\'00.\'01.\'02.\'03.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'0a\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'0c\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.;}{\levelnumbers \'01\'03\'05\'07\'09\'0b;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'0e\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d;}}}{\lfolevel \listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'10\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.\'07.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d\'0f;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'12\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.\'07.\'08.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d\'0f\'11;}}}\ls9}{\listoverride\listid1492210570\listoverridecount9{\lfolevel \listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0 \levelindent0{\leveltext\'02\'01);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'02);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'03);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0 \levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'06.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'07.;}{\levelnumbers\'01;}}} {\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'08.;}{\levelnumbers\'01;}}}\ls10}{\listoverride\listid1492210570\listoverridecount9{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc1\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc3\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'02\'01.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'02.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0 \levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'03);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}}} {\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0 \levelindent0{\leveltext\'03(\'06);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'07);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'08);}{\levelnumbers\'02;}}}\ls11}{\listoverride\listid1492210570\listoverridecount9{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0 \levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'04\'00.\'01.;}{\levelnumbers\'01\'03;}}} {\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'06\'00.\'01.\'02.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0 \levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'08\'00.\'01.\'02.\'03.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'0a\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'0c\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.;}{\levelnumbers \'01\'03\'05\'07\'09\'0b;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'0e\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d;}}}{\lfolevel \listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'10\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.\'07.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d\'0f;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'12\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.\'07.\'08.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d\'0f\'11;}}}\ls12}{\listoverride\listid136995162\listoverridecount9{\lfolevel \listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0 \levelindent0{\leveltext\'02\'01);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'02);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'03);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0 \levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'06.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'07.;}{\levelnumbers\'01;}}} {\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'08.;}{\levelnumbers\'01;}}}\ls13}{\listoverride\listid136995162\listoverridecount9{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc1\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc3\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'02\'01.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'02.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0 \levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'03);}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'04);}{\levelnumbers\'02;}}} {\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'05);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0 \levelindent0{\leveltext\'03(\'06);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc4\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'07);}{\levelnumbers\'02;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc2\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'03(\'08);}{\levelnumbers\'02;}}}\ls14}{\listoverride\listid136995162\listoverridecount9{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0 \levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'04\'00.\'01.;}{\levelnumbers\'01\'03;}}} {\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'06\'00.\'01.\'02.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0 \levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'08\'00.\'01.\'02.\'03.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext \'0a\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'0c\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.;}{\levelnumbers \'01\'03\'05\'07\'09\'0b;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'0e\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d;}}}{\lfolevel \listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'10\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.\'07.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d\'0f;}}}{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel \levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat1\levelspace0\levelindent0{\leveltext\'12\'00.\'01.\'02.\'03.\'04.\'05.\'06.\'07.\'08.;}{\levelnumbers\'01\'03\'05\'07\'09\'0b\'0d\'0f\'11;}}}\ls15}{\listoverride\listid279846195\listoverridecount0\ls16} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat2\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls17} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat3\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls18} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat4\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls19} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat5\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls20} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat6\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls21} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat7\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls22} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat8\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls23} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat9\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls24} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat10\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls25} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat11\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls26} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat12\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls27} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat13\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls28} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat14\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls29} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat16\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls30} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat17\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls31} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat18\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls32} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat19\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls33} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat20\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls34} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat21\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls35} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat22\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls36} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat25\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls37} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat26\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls38} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat27\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls39} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat28\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls40} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat29\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls41} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat30\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls42} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat31\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls43} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat32\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls44} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat33\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls45} {\listoverride\listid279846195\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat34\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls46} {\listoverride\listid1857843886\listoverridecount0\ls47}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat2\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls48}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat3\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls49}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat4\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls50}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat5\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls51}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat6\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls52}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat7\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls53}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat8\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls54}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat9\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls55}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat10\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls56}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat11\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls57}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat12\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls58}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat13\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls59}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat14\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls60}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat15\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls61}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat18\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls62}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat19\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls63}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat20\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls64}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat21\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls65}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat22\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls66}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat23\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls67}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat24\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls68}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat25\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls69}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat26\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls70}{\listoverride\listid1857843886\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat27\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls71}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount0\ls72}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat2\levelold \levelspace0\levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls73}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat3\levelold\levelspace0 \levelindent360{\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls74}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat4\levelold\levelspace0\levelindent360 {\leveltext\'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls75}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat5\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls76}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat6\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls77}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat7\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls78}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat8\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls79}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat9\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls80}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat10\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls81}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat11\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls82}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat12\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls83}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat13\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls84}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat14\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls85}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat15\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls86}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat18\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls87}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat19\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls88}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat20\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls89}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat21\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls90}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat22\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls91}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat23\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls92}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat24\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls93}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat25\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls94}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat26\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls95}{\listoverride\listid37827799\listoverridecount1{\lfolevel\listoverrideformat{\listlevel\levelnfc0\leveljc0\levelfollow0\levelstartat27\levelold\levelspace0\levelindent360{\leveltext \'02\'00.;}{\levelnumbers\'01;}\f0\fbias0 }}\ls96}}{\*\revtbl {Unknown;}}{\info{\title 1}{\author Mateusz}{\operator Mateusz}{\creatim\yr2006\mo6\dy20\hr16\min6}{\revtim\yr2006\mo6\dy26\hr12\min20}{\printim\yr2006\mo6\dy26\hr12\min14}{\version44}{\edmins1145}{\nofpages109} {\nofwords-32766}{\nofchars-32766}{\*\company }{\nofcharsws0}{\vern73}}\margl1417\margr1417\margt1417\margb1417 \widowctrl\ftnbj\aenddoc\hyphhotz425\hyphcaps0\viewkind1\viewscale100 \fet0\sectd \linex0\headery709\footery709\colsx709\titlepg\sectdefaultcl {\footer \pard\plain \s117\nowidctlpar\widctlpar\tqc\tx4536\tqr\tx9072\pvpara\phmrg\posxr\posy0\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\field{\*\fldinst {\cs118 PAGE }}{\fldrslt {\cs118\lang1024 73} }}{\cs118 \par }\pard \s117\ri360\nowidctlpar\widctlpar\tqc\tx4536\tqr\tx9072\adjustright { \par }}{\*\pnseclvl1\pnucrm\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxta .}}{\*\pnseclvl2\pnucltr\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxta .}}{\*\pnseclvl3\pndec\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxta .}}{\*\pnseclvl4\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxta )}} {\*\pnseclvl5\pndec\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl6\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl7\pnlcrm\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl8 \pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl9\pnlcrm\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}\pard\plain \s70\qc\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \lang1045 { \par }{\fs28 Uniwersytet Jagiello\'f1ski \par }\pard\plain \qc\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs28\cgrid0 Instytut Socjologii \par \par }{\fs44\cgrid0 \par }\pard\plain \s18\qc\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel2\adjustright \fs28\lang1045 { \par Mateusz Pawluczuk \par }\pard\plain \qc\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid { \par }\pard \nowidctlpar\widctlpar\adjustright { \par \par }\pard\plain \s16\qc\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \fs52\lang1045 {\fs96 CYBERPRZESTRZE\'d1 \par }\pard\plain \s17\qc\keepn\nowidctlpar\widctlpar\outlinelevel1\adjustright \fs44\lang1045\cgrid {Jako odr\'eabny system spo\'b3eczny w kontek\'9ccie teorii Niklasa Luhmanna \par }\pard\plain \qc\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid { \par \par \par }\pard \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright {\fs52\cgrid0 \par }{\fs44\cgrid0 \par }\pard\plain \s19\qr\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel3\adjustright \fs28\lang1045 {Praca magisterska napisana pod kierunkiem \par }\pard\plain \qc\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs28\cgrid0 prof. dr hab. Gra\'bfyny Sk\'b9pskiej \par }\pard \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright {\fs28\cgrid0 \par }{\fs44\cgrid0 \par }\pard\plain \s18\qc\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel2\adjustright \fs28\lang1045 { \par Krak\'f3w 2006 \par }\pard\plain \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs44\cgrid0 \par \par }\pard\plain \s1\qc\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \f1\fs28\lang1045 {SPIS TRE\'8cCI \par }\pard\plain \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cgrid0 \par }\pard \qr\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright {\fs28\cgrid0 1.Wprowadzenie}{\fs24\cgrid0 ...........................................................................................................................3 \par }\pard\plain \s113\qr\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \lang1045\cgrid {\cgrid0 Historyczne korzenie poj\'eacia cyberprzestrzeni................................................................................4 \par }\pard\plain \qr\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24 Potoczne rozumienie cyberprzestrzeni.............................................................................................6}{\fs24\cgrid0 \par }{\fs24 Przestrze\'f1 informacyjna...................................................................................................................8}{\fs24\cgrid0 \par }{\fs24 Zapis cyfrowy.................................................................................................................................11}{\fs24\cgrid0 \par }\pard\plain \s24\qr\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \b\lang1045 {\b0\cgrid Wst\'eapna definicja}{\b0 ...........................................................................................................................13}{ \b0\cgrid \par }\pard\plain \qr\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs28\cgrid0 2.Teoria}{\fs24\cgrid0 .........................................................................................................................................16 \par }\pard\plain \s24\qr\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \b\lang1045 {\b0 Podstawy cybernetyki.....................................................................................................................16 \par Podstawowe mechanizmy dzia\'b3ania system\'f3w .............................................................................18 \par }\pard \s24\qr\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright {\b0\cgrid Systemy spo\'b3eczne i mechanizmy reguluj\'b9ce ich dzia\'b3anie...........................................................21}{\b0 \par }\pard\plain \qr\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs28 3.Powstawanie systemu cyberprzestrzeni}{\fs24 ............................................................................26 \par }\pard\plain \s113\qr\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \lang1045\cgrid {Wczesny rozw\'f3j fizycznych struktur..............................................................................................27}{\cgrid0 \par }\pard\plain \s16\qr\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \fs52\lang1045 {\fs24 Rozw\'f3j wirtualnych struktur komunikacyjnych.............................................................................32 \par W\'b3a\'9cciwo\'9cci cyberprzestrzeni........................................................................................................40 \par }\pard\plain \qr\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs28\cgrid0 4.Rezonans mi\'eadzysystemowy}{\fs24\cgrid0 ...............................................................................................48}{\fs28\cgrid0 \par }{\fs24\cgrid0 Cyberprzestrze\'f1 a system ekonomiczny.........................................................................................49 \par Cyberprzestrze\'f1 a media masowe..................................................................................................62 \par Cyberprzestrze\'f1 a system prawny..................................................................................................65 \par Cyberprzestrze\'f1 a system religijny.................................................................................................80 \par Cyberprzestrze\'f1 a system polityczny.............................................................................................87 \par Cyberprzestrze\'f1 a system militarny................................................................................................91 \par }{\fs24 Pozosta\'b3e systemy i dodatkowe uwagi...........................................................................................93}{\fs24\cgrid0 \par }{\fs28 5. Zako\'f1czenie}{\fs24 ............................................................................................................................98}{\fs28\cgrid0 \par }{\fs24\cgrid0 Bibliografia...................................................................................................................................106 \par }\pard \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright {\fs24\cgrid0 \par \par }{\fs44\cgrid0 \par \par 1. Wprowadzenie \par }{\fs22\cgrid0 \par \par \par }\pard\plain \s66\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs22\lang1045 { \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cgrid0 Wsp\'f3\'b3czesno\'9c\'e6 przyzwyczai\'b3a nas do szybkiego tempa rozwoju technologicznego oraz coraz szerszego zakresu praktycznej aplikacji rezultat\'f3 w tego rozwoju. Jednocze\'9cnie jednak, wynalazk\'f3w tych nigdy nie ujmuje si\'ea w kategoriach odr\'eabnych system\'f3w spo\'b3ecznych, gdy\'bf jak mo\'bfna w takich kategoriach ujmowa\'e6, przyk\'b3adowo, nanotechnologi\'ea, efekty in\'bf ynierii genetycznej (typu klony i transgatunki) lub coraz szybsze mikrokomputery. Cyberprzestrze\'f1 jest jednak pewnym wyj\'b9tkiem, a przynajmniej takim si\'ea jawi. Dlatego zostanie poddana analizie, kt\'f3ra ma okre\'9cli\'e6, czy mo\'bfna j\'b9 traktowa\'e6 jako system spo\'b3eczny, kt\'f3ry m\'f3g\'b3 wytworzy\'e6 si\'ea na bazie konkretnych wynalazk\'f3w technologicznych czy te\'bf jest to tylko bezsensowny konstrukt, zbitka poj\'eaciowa lub synonim wspomnianych wynalazk\'f3 w technologicznych i nic ponadto. \par }\pard\plain \s66\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs22\lang1045 {\fs24 Trzeba jednak wpierw okre\'9cli\'e6 w jaki spos\'f3b b\'eadzie rozumiana cyberprzestrze\'f1, przybli\'bfy\'e6 ten koncept, jak r\'f3wnie\'bf okre\'9cli\'e6 rozumienie poj\'eacia systemu spo\'b3ecznego, kt\'f3ry w teorii systemowej Niklasa Luhmanna jest ujmowany specyficznie. W tym celu ca\'b3y jeden rozdzia\'b3 po\'9cwiec\'ea zarysowaniu aparatu teoretycznego, kt\'f3rym b\'ead\'ea si\'ea pos\'b3ugiwa\'b3 , gdy\'bf niemo\'bfliwym jest opisanie istoty i sposobu dzia\'b3ania system\'f3w spo\'b3ecznych, bez szerszego kontekstu cybernetycznego. Dopiero wtedy, mo\'bfliwe b\'eadzie rozpatrywanie konkretnych w\'b3asno\'9cci cyberprzestrzeni i odpowied\'9f na pytanie, czym ona jest i dlaczego powsta\'b3a. Jest to o tyle istotne i ciekawe, gdy\'bf zupe\'b3nie inny wp\'b3yw na rzeczywisto\'9c\'e6 spo\'b3eczn\'b9 maj\'b9 bezosobowe technologie, a inny tworzone przez jednostki systemy spo\'b3eczne. Tym aspekte m wp\'b3ywu cyberprzestrzeni na r\'f3\'bfne dziedziny \'bfycia spo\'b3ecznego zajm\'ea si\'ea w ostatniej kolejno\'9cci, wskazuj\'b9c na generalne tendencje jakie mia\'b3y i maj\'b9 miejsce. Najpierw jednak, trzeba dokona\'e6 definicji cyberprzestrzeni, co nie jest \'b3atwe, zwa\'bfywszy \'bfe ca\'b3a praca opiera si\'ea na szukaniu odpowiedzi, czym dok\'b3adnie ona jest. Dlatego w pierwszej kolejno\'9cci nakre\'9cl\'ea semantyczne znaczenie wyrazu wraz ze wst\'eapn\'b9 definicj\'b9, kt\'f3re stworz\'b9 podstawy pozwalaj\'b9ce na p\'f3\'9fniejsze odnoszenie si\'ea i uzupe\'b3nianie poj\'eacia cyberprzestrzeni, ju\'bf w kontek\'9ccie teoretycznym. \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cgrid0 \par }\pard\plain \s24\qj\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \b\lang1045 {Historyczne korzenie poj\'eacia cyberprzestrzeni \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cgrid0 \par Chocia\'bf powstanie samego terminu \lquote cyberprzestrze\'f1\rquote mo\'bfe s\'b3usznie kojarzy\'e6 si\'ea z nieodleg\'b3\'b9 przesz\'b3o\'9cci\'b9, tym niemniej semantyczne znaczenie zdaje si\'ea mie\'e6 znacznie d\'b3u\'bfsz\'b9 tradycj\'ea . Dlatego, chocia\'bf jeszcze w tym rozdziale wyja\'9cni\'ea moje rozumienie tego terminu, jednocze\'9cnie chcia\'b3bym skr\'f3towo nakre\'9cli\'e6 pewne elementy r\'f3\'bfnych system\'f3w filozoficznych, kt\'f3re mog\'b9 by\'e6 traktowane jak antecedencja, tego co rozumie si\'ea wsp\'f3\'b3cze\'9cnie jako \lquote cyberprzestrze\'f1\rquote . \par Jak to nierzadko bywa, korzeni tego poj\'eacia mo\'bfna si\'ea ju\'bf doszukiwa\'e6 w antycznej Grecji, chocia\'bfby pod postaci\'b9 plato\'f1skiej wizji \'9cwiata idei, kt\'f3ry w za\'b3o\'bfeniach, pomimo i\'bf nie jest dostrzegalny organoleptycznie, ani nie mo\'bfe by\'e6 w \'bfaden spos\'f3b ontologicznie zredukowany do, b\'b9d\'9f wyt\'b3umaczony poprzez, elementy \'9cwiata materialnego, to jednak istnieje obiektywnie jako swoista odr\'eabna rzeczywisto\'9c \'e6. Podobnie, niekt\'f3re elementy wsp\'f3\'b3czesnego rozumienia cyberprzestrzeni s\'b9 widoczne w ideologii gnostyckiej, chocia\'bfby w elementach antropologicznych dziel\'b9cych \'9cwiat na cia\'b3o (soma), dusz\'ea (psyche) oraz w\'b3a\'9c nie ducha (pneuma), kt\'f3ry chocia\'bf uwi\'eaziony w ka\'bfdym z nas, jednocze\'9cnie jest bytem niezale\'bfnym, transcendentnym, kt\'f3rego suma jako ca\'b3o\'9c\'e6 sk\'b3ada si\'ea na osobnego ducha ca\'b3ego \'9cwiata. \par Jest to, jeszcze ma\'b3o klarowne i rozmazane, zarysowanie znaczenia semantycznego, kt\'f3rego rozwini\'eacie i sprecyzowanie mo\'bfna przypisa\'e6 jezuickiemu filozofowi i teologowi Teilhardowi de Chardin. Chodzi tu g\'b3\'f3wnie o poj\'eacie \lquote noosfery\rquote , wywodz\'b9ce si\'ea z czas\'f3w mi\'eadzywojnia, jednak\'bfe spopularyzowane ju\'bf po odej\'9cciu Teilharda w 1955 roku, jako \'bfe wi\'eakszo\'9c\'e6 jego kontrowersyjnych prac zosta\'b3a opublikowana dopiero po jego \'9cmierci. W skr \'f3cie \lquote noosfera\rquote jest czym\'9c w rodzaju jeszcze jednej pow\'b3oki ziemskiej, jednak zbudowanej ze \'9cwiadomo\'9cci kolektywnej, kt\'f3ra tworzy si\'ea poprzez systematyczne nawarstwianie si\'ea dorobku kulturowo-cywilizacyjnego (przebiegaj\'b9cego w spos\'f3b ewolucyjny: tak zwana \lquote noogeneza\rquote ). Chocia\'bf jednostki biologicznie pozostaj\'b9 niezmienne, to jednak rodz\'b9 si\'ea w ramach coraz bardziej rozbudowanej noosfery, co z kolei daje im nowe mo\'bfliwo\'9cci realizacji i spe\'b3nienia. Warto doda\'e6 \'bfe noosfera nie jest po prostu sum\'b9 czegokolwiek ale odr\'eabnym bytem, rozumianym jako jedno\'9c\'e6 b\'ead\'b9c\'b9 w zwi\'b9zku z jednostkami ludzkimi, swoistym \ldblquote duchem Ziemi\rdblquote , aby u\'bfy\'e6 s\'b3\'f3w de Chardin. Dodatkowo, podpieraj\'b9c si\'ea autorytetem Kazimierza Krzysztofka czy Edwina Bendyka , idea \lquote noosfery\rquote jako pow\'b3 oki okaza\'b3a si\'ea dla wielu naukowc\'f3w p\'b3odna, przenikaj\'b9c do j\'eazyka naukowego i, m\'f3wi\'b9c potocznie, \ldblquote robi\'b9c karier\'ea\rdblquote (mo\'bfna tu wymieni\'e6 chocia\'bfby \lquote noopolityk\'ea\rquote John'a Arquila a po pojawieniu si\'ea internetu teorie Pierre\rquote a Levy lub Derrick\rquote a de Kerckhove - jednak jest to osobny w\'b9tek)}{\cs54\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs54\super \chftn }{ }{\field{\*\fldinst { HYPERLINK http://gov.computerworld.pl/artykuly/26384_2.html }{{\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000003200000068007400740070003a002f002f0067006f0076002e0063006f006d007000750074006500720077006f0072006c0064002e0070006c002f0061007200740079006b0075006c0079002f00320036003300380034005f0032002e00680074006d006c00 0000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b6400000068007400740070003a002f002f0067006f0076002e0063006f006d007000750074006500720077006f0072006c0064002e0070006c002f0061007200740079006b0075006c0079002f00320036003300380034005f0032002e00680074006d006c0000000000000000 000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\ul\cf2 http://gov.computerworld.pl/artykuly/26384_2.html}}}{ Computerworld nr. 32/2002}}}{\fs24\cgrid0 . \par Wracaj\'b9c do tego kr\'f3tkiego rysu historycznego, a przy okazji \lquote noosfery\rquote Teilharda de Chardin, trzeba wspomnie\'e6 o nieco odmiennej, lecz semantycznie zbli\'bfonej, koncepcji \lquote trzech \'9cwiat\'f3w\rquote Karla Raimunda Poppera. A dok\'b3adniej o ostatnim z tych \'9cwiat\'f3w, jako \'bfe zgodnie z t\'b9 teori\'b9, \'9cwiat pierwszy obejmuje wszystko to co fizyczne (dotyczy to zar\'f3wno obiekt\'f3w jak i stan\'f3w), \'9cwiat drugi pojawia si\'ea wraz ze zwierz\'eatami i jest to rzeczywisto\'9c\'e6 kt\'f3ra zawiera stany psychiczne, \'9cwiadomo\'9cci, emocjonalne i tym podobne, natomiast w\'b3a\'9cnie trzeci \'9cwiat to \'9cwiat obiektywnej kultury ludzkiej, na kt\'f3r\'b9 sk\'b3adaj\'b9 si\'ea takie elementy jak instytucje spo\'b3eczne, teorie naukowe (r\'f3wnie\'bf te fa\'b3szywe), narz\'eadzia oraz argumenty krytyczne, tre\'9cci poetyckie i wiele innych twor\'f3w ludzkiego umys\'b3u. Wskazuje on, podobnie jak w przypadku \lquote noosfery \rquote , na obiektywne i realne istnienie trzeciego \'9cwiata ale r\'f3wnie\'bf na jego ontologiczn\'b9 autonomi\'ea wzgl\'eadem pozosta\'b3ych \'9cwiat\'f3w (chocia\'bf jednocze\'9cnie wskazywa\'b3 na ewolucj\'ea j\'eazyka, jako niezb\'ea dny element utworzenia \'9cwiata trzeciego, oraz ludzkie dzia\'b3ania jako \'9fr\'f3d\'b3o wielu element\'f3w trzeciego \'9cwiata). \par Obie w\'b3a\'9cciwo\'9cci trzeciego \'9cwiata (chocia\'bf jego autonomia wzgl\'eadem innych rzeczywisto\'9cci w szczeg\'f3lno\'9cci) sta\'b3y si\'ea przedmiotem kontrowersji. Nie wg\'b3\'eabiaj\'b9c si\'ea w szczeg\'f3\'b3y, Popper broni\'b9c autonomiczno \'9cci owego \'9cwiata u\'bfywa argument\'f3w dwojakiego rodzaju. Po pierwsze pokazuje jak trzecia rzeczywisto\'9c\'e6, chocia\'bf realizowana poprzez aktywno\'9c\'e6 my\'9cli ludzkiej, przekracza za\'b3o\'bfenia oraz pojmowanie tw\'f3rc\'f3w (przyk\'b3 adem mo\'bfe by\'e6 liczba PI, kt\'f3rej rozwini\'eacie po przecinku wydaje si\'ea tworzy\'e6 niesko\'f1czone ilo\'9cci niepowtarzaj\'b9cych si\'ea kombinacji liczb, a \'9fr\'f3d\'b3o tych kombinacji dalej pozostaje niewyja\'9cnione)}{ \cs56\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs56\super \chftn }{ Popper u\'bfywa tu innych przyk\'b3ad\'f3w jak \lquote }{\i hipoteza Goldbacha}{\rquote jednak przyk\'b3 ad liczby PI wydaje mi si\'ea zrozumia\'b3ym dla wszystkich os\'f3b, niekoniecznie z wiedz\'b9 matematyczn\'b9. }}}{\fs24\cgrid0 . Po drugie relacje, na przyk\'b3ad mi\'eadzy teoriami naukowymi, zdaj\'b9 si\'ea nie mie\'e6 materialnej podstawy \endash sprzeczno\'9c\'e6 istniej\'b9ca w hipotezie X nie istnia\'b3a uprzednio w umy\'9cle osoby tworz\'b9cej dan\'b9 hipotez\'ea. Podobnie, osoba kt\'f3ra dan\'b9 sprzeczno\'9c\'e6 opisze, nie wymy\'9cli\'b3a owej sprzeczno\'9cci, ale co najwy\'bfej j\'b9 odkry\'b3a. Og\'f3lnie wi\'eac, to potencjalno\'9c\'e6 element\'f3w sk\'b3adaj\'b9cych si\'ea na trzeci \'9cwiat, a nie ich aktualne reinterpretowanie poprzez ludzk\'b9 aktywno\'9c\'e6, wskazuje na jego ontologiczn\'b9 autonomi\'ea.}{ \cs57\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs57\super \chftn }{ Oczywi\'9ccie ca\'b3a dyskusja jest znacznie bardziej rozbudowana, podobnie jak argumenty oraz ich ilo\'9c\'e6 u \'bfytych Popper aby wzmocni\'e6 swoje pogl\'b9dy dotycz\'b9ce \'9cwiata trzy a obejmuj\'b9ce sfery epistemologii, lingwistyki, eksperyment\'f3w my\'9clowych i.t.p. }}}{\fs24\cgrid0 \par S\'b9 to oczywi\'9ccie, jak ju\'bf zauwa\'bfy\'b3em, tylko wybrane elementy znacznie bardziej rozbudowanych koncepcji filozoficznych, a cz\'easto r\'f3wnie\'bf eschatologicznych, kt\'f3rych przes\'b3anie nie mog\'b3o by\'e6 zwi\'b9zane z wsp\'f3\'b3 czesnym rozumieniem terminu cyberprzestrze\'f1. Jednak\'bfe, warto od razu zauwa\'bfy\'e6, i\'bf je\'bfeli w ramach tych koncepcji odnajdujemy elementy nierzadko kluczowe, takie jak noosfera, kt\'f3re aktualnie mog\'b9 by\'e6 przez wielu uto\'bf samiane z cyberprzestrzeni\'b9, to i wymowa eschatologiczna zawarta w tych koncepcjach, mo\'bfe zosta\'e6 przeniesiona do wsp\'f3\'b3czesno\'9cci oraz powi\'b9zana z cyberprzestrzeni\'b9 (p\'f3\'9fniej wska\'bf\'ea \'bfe czasami tak si\'ea w\'b3a\'9c nie dzieje). \par }\pard \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright {\fs24\cgrid0 \par }\pard\plain \s24\qj\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \b\lang1045 {Potoczne rozumienie cyberprzestrzeni \par }\pard\plain \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cgrid0 \par }\pard \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright {\fs24\cgrid0 Zostawiaj\'b9c przesz\'b3o\'9c\'e6 za sob\'b9, chcia\'b3bym si\'ea skoncentrowa\'e6 na w\'b3a\'9cciwym znaczeniu cyberprzestrzeni, kt\'f3rego b\'ead\'ea u\'bfywa\'b3 w nast\'ea pnych rozdzia\'b3ach, jednak wcze\'9cniej warto wskaza\'e6 na \'9fr\'f3d\'b3o i histori\'ea samego s\'b3owa. A mianowicie jego autorem jest Wiliam Gibson, pisarz science-fiction, kt\'f3ry uku\'b3 termin }{\i\fs24\cgrid0 cyberspace}{\fs24\cgrid0 w powie \'9cci \lquote Neuromancer\rquote . Opisuje j\'b9 jako \ldblquote konsensualn\'b9 halucynacje\rdblquote , tworzon\'b9 poprzez sie\'e6 po\'b3\'b9czonych ze sob\'b9 komputer\'f3w, do kt\'f3rej dost\'eap jest mo\'bfliwy z ka\'bfdego miejsca na \'9c wiecie, poprzez wszczepy w ludzkim ciele. U\'bfywaj\'b9c wsp\'f3\'b3czesnego j\'eazyka mo\'bfna powiedzie\'e6, \'bfe Gibson opisywa\'b3 cyberprzestrze\'f1, jako hybryd\'ea internetu i wirtualnej rzeczywisto\'9cci}{\cs57\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs57\super \chftn }{ \ldblquote }{\cgrid0 Cyberspace. A consensual hallucination experienced daily by billions of legitimate operators, in every nation, by children being taught mathematical concepts. A graphic representation of data abstracted from the banks of every computer in the human system. Unthinkable complexity. Lines of light ranged in the non space of the mind, clusters and con stellations of data\rdblquote }}}{\fs24\cgrid0 . \par Wsp\'f3\'b3czesnego dlatego, i\'bf powie\'9c\'e6 \ldblquote Neuromancer\rdblquote ukaza\'b3a si\'ea w roku 1984, okresie kiedy to komputery przeznaczone do u\'bfytku domowego, takie jak Spectrum, Atari, Commodore, dopiero si\'ea upowszechnia\'b3 y, a istnienie internetu by\'b3o jeszcze odleg\'b3\'b9 przysz\'b3o\'9cci\'b9. Z pewno\'9cci\'b9 by\'b3 to wa\'bfny czynnik sprzyjaj\'b9cy popularyzacji terminu \lquote cyberprzestrze\'f1\rquote , a samemu Gibsonowi przyni\'f3s\'b3 po latach wielk\'b9 s \'b3aw\'ea, w niekt\'f3rych przypadkach granicz\'b9c\'b9 z traktowaniem go jako proroka i osoby kultowej (szczeg\'f3lnie w subkulturze tak zwanych \ldblquote cyberpunkowc\'f3w\rdblquote , kt\'f3rych \'b3\'b9czy podzielana wizja niedalekiej przysz\'b3o\'9c ci, wspierana w\'b3a\'9cnie takimi ksi\'b9\'bfkami jak \ldblquote Neuromancer\rdblquote czy filmami typu \ldblquote Blade Runner: \'a3owca Android\'f3w\rdblquote ). \par W my\'9cli potocznej wyra\'9fne s\'b9 trzy nurty, z kt\'f3rymi zwyk\'b3o si\'ea kojarzy\'e6 s\'b3owo \lquote cyberprzestrze\'f1\rquote . Pierwszy z nich, pokrywa si\'ea z rozumieniem og\'f3lnie poj\'ea tego internetu i jest niejako jego synonimem. Do takiego do\'9c\'e6 uproszczonego pojmowania, przynajmniej wzgl\'eadem pozosta\'b3ych dw\'f3ch interpretacji, przyczyni\'b3y si\'ea w du\'bfym stopniu media masowe. \par Drugi nurt, uto\'bfsamia definicje poj\'eacia z cyfrowymi obiektami wygenerowanym przez komputer, z kt\'f3rymi wchodzimy w interakcje. Przy czym tu te\'bf wiele zale\'bfy od tego, gdzie postawimy granice mi\'ea dzy tym, co realne i rzeczywiste, a tym co cyfrowe. Dla jednych dowolny obraz czy program komputerowy, z kt\'f3rym obcujemy za pomoc\'b9 monitora i klawiatury, b\'eadzie ju\'bf elementem wystarczaj\'b9cym, aby umie\'9cci\'e6 go w cyberprzestrzeni, podczas gdy inni b\'ead\'b9 upatrywa\'e6 takich element\'f3w dopiero w sprz\'eacie pokroju wirtualnych he\'b3m\'f3w czy r\'eakawic, kt\'f3re zast\'eapuj\'b9 nasze ludzkie zmys\'b3y bod\'9f cami wygenerowanymi przez komputer (tutaj znowu mo\'bfna dostrzec wp\'b3yw film\'f3w, takich jak \ldblquote Kosiarz umys\'b3\'f3w\rdblquote czy \ldblquote Pami\'ea\'e6 absolutna\rdblquote , kt\'f3re rozpalaj\'b9 wyobra\'9fnie widz\'f3w, ale jednocze\'9c nie popularyzuj\'b9 konkretne wizje cyberprzestrzeni). \par Wreszcie ostatni nurt, traktuje cyberprzestrze\'f1 jako przestrze\'f1 informacyjn\'b9, istniej\'b9c\'b9 dzi\'eaki tworom nowoczesnej techniki komputerowej. W oczywisty spos\'f3b nasuwa si\'ea tutaj internet, ale poza nim mo\'bfna obj\'b9\'e6 w ten spos \'f3b wiele element\'f3w wsp\'f3\'b3czesnej zglobalizowanej gospodarki, w\'b3\'b9cznie z mi\'eadzybankowymi przelewami (tutaj bankomat stanowi\'b3by rodzaj terminala mi\'eadzy dwoma \'9cwiatami) czy notowaniami gie\'b3dowymi. Mo\'bfna tak obj\'b9\'e6 wszystkie zdigitalizowane formy informacji, jak cyfrowe zdj\'eacia kt\'f3re zwykle nigdy nie opuszcz\'b9 swojego binarnego \'9cwiata, a raczej zostan\'b9 \ldblquote skopiowane\rdblquote do sieci lub przeno\'9cnych przegl\'b9darek, muzyka kt\'f3 ra coraz cz\'ea\'9cciej jest tworzona ju\'bf bezpo\'9crednio w formacie MP3 i tak dalej}{\cs58\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs58\super \chftn }{ MP3 czyli skr\'f3 t od MPEG Layer 3 jest powszechnie u\'bfywanym formatem cyfrowo zapisanego d\'9fwi\'eaku. Pocz\'b9tkowo u\'bfywany jako oszcz\'eadny spos\'f3b na przechowywanie muzyki na komputerze, szybko okaza\'b3 si\'ea idealnym rozwi\'b9zaniem je\'bf eli chodzi o przenoszenie/wysy\'b3anie muzyki przez internet, pojawi\'b3y si\'ea niewielkich \par rozmiar\'f3w odtwarzacze mp3, ich obs\'b3uga zosta\'b3a dodana do tradycyjnych wie\'bf stereo i odtwarzaczy DVD. Do terminu tego b\'ead\'ea nawi\'b9zywa\'b3 p\'f3\'9fniej w odniesieniu do problem\'f3w prawnych zwi\'b9zanych z mp3.}}}{\fs24\cgrid0 . Przy okazji mo\'bfna stwierdzi\'e6, \'bfe gdyby potraktowa\'e6 ten nurt troch\'ea szerzej, to w dyskursie publicznym pojawiaj\'b9 si\'ea czasem pr\'f3by u\'bfywania, w podobny spos\'f3b rozumianej, cyberprzestrzeni jako metafory, rozszerzaj\'b9 c i tak nieprecyzyjne poj\'eacie, na sfery kt\'f3re wydaj\'b9 si\'ea w og\'f3le z nim nie zwi\'b9zane. Chocia\'bf od razu trzeba przyzna\'e6, \'bfe nie s\'b9 to powszechne tendencje, a raczej sporadyczne przypadki (na przyk\'b3ad u\'bfywanie wsp\'f3\'b3 czesnych technologii zbrojeniowych, jako dowodu \lquote wirtualno\'9cci\rquote niekt\'f3rych wojen sterowanych przez specjalist\'f3w zza komputer\'f3w). \par W kontek\'9ccie przedstawionych wcze\'9cniej postaci historycznych, kt\'f3rych wybrane pogl\'b9dy by\'b3y znaczeniowo bliskie takiemu rozumieniu cyberprzestrzeni, jakim b\'ead\'ea si\'ea pos\'b3ugiwa\'b3 w tej pracy, oczywistym jest, \'bfe najbli\'bf szy jest mi w\'b3a\'9cnie ten ostatni, trzeci nurt. Etymologicznie jest on najbardziej zgodny z rozumieniem, kt\'f3re nada\'b3 cyberprzestrzeni Wiliam Gibson, ale oczywi\'9ccie nie z tego wzgl\'eadu takie podej\'9ccie jest podej\'9c ciem najbardziej sensownym. Z jednej bowiem strony, b\'b3\'eadem by\'b3oby redukowanie cyberprzestrzeni do jednego, konkretnego wynalazku ponowoczesno\'9cci (chocia\'bf oczywi\'9ccie nie mo\'bfna odm\'f3wi\'e6 internetowi donios\'b3ej, a mo\'bf e nawet najwa\'bfniejszej, roli w procesie tworzenia si\'ea cyberprzestrzeni). Z drugiej strony, jeszcze wi\'eakszym b\'b3\'eadem by\'b3oby koncentrowanie si\'ea wy\'b3\'b9czenie na materialnych, fizycznych podstawach, tworz\'b9 cych cyfrowe przekazy, jak i stopniu ich technologicznego zaawansowania, gdy\'bf w ten spos\'f3b traci si\'ea z pola widzenia, jakiekolwiek szersze potencjalne wp\'b3ywy i efekty spo\'b3eczne, zamieniaj\'b9c kwestie powstawania i istnienia cyberprzestrzeni w problem natury bardziej informatycznej ni\'bf socjologicznej. \par Tylko ostatnie z zaprezentowanych wcze\'9cniej podej\'9c\'e6 ujmuje cyberprzestrze\'f1 kompleksowo i holistycznie, bierze pod uwag\'ea czynnik ludzki, nie tylko jako biernego u\'bfytkownika, ale jako cz\'ea\'9c\'e6 ca\'b3o\'9cci, pozwalaj\'b9 c na wystarczaj\'b9co dog\'b3\'eabn\'b9 analiz\'ea zwi\'b9zanych z ni\'b9 proces\'f3w. Oczywi\'9ccie aby przekszta\'b3ci\'e6 to \ldblquote rozumienie\rdblquote cyberprzestrzeni w pe\'b3noprawn\'b9 definicj\'ea, b\'ead\'ea musia\'b3 dokona\'e6 doprecyzowania i operacjonalizacji pod k\'b9tem u\'bfywanego aparatu teoretycznego. Aparatem tym b\'eadzie cybernetyczne uj\'eacie systemowe, zaproponowane przez Niklasa Luhmanna, kt\'f3re jednak opisz\'ea dok\'b3adniej w nast\'eapnym rozdziale. \par \par }\pard\plain \s24\qj\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \b\lang1045 {Przestrze\'f1 informacyjna \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cgrid0 \par Pierwszym pytaniem jest: co mo\'bfna ju\'bf, a czego jeszcze nie, zakwalifikowa\'e6 jako \ldblquote przestrze\'f1 informacyjn\'b9\rdblquote . Jest to problem natury wr\'eacz filozoficznej, jednak jak ju\'bf chcia\'b3em pokaza\'e6 na pocz\'b9 tku tej pracy, problem ten nie zaistnia\'b3 wraz z cyberprzestrzeni\'b9, ale ma znacznie d\'b3u\'bfsz\'b9 tradycje. Schodz\'b9c poziom ni\'bfej wida\'e6, \'bfe ju\'bf samo zdefiniowanie czym jest informacja, okazuje si\'ea co najmniej k\'b3 opotliwa. Fizyk mo\'bfe o niej m\'f3wi\'e6 w kategoriach metaenergii, reguluj\'b9cej poziom energii w r\'f3\'bfnych systemach (w rozumieniu system\'f3w biologicznych lub fizycznych) oraz mi\'eadzy nimi. Ekonomista zwr\'f3ci w definicji uwag\'ea na warto \'9c\'e6 informacji jako dobra, \'b3\'b9cz\'b9c to z gospodark\'b9 i odpowiednimi wska\'9fnikami. Filozof baczniej przygl\'b9dnie si\'ea zwi\'b9zkom logicznym mi\'eadzy obiektami, sk\'b3adaj\'b9cymi si\'ea na informacje oraz proces informowani, i tak dalej. \par Jednak aby trzyma\'e6 si\'ea pewnego toku rozumowania, chcia\'b3bym przytoczy\'e6 Norberta Wienera, osob\'ea kt\'f3ra wprowadzi\'b3a cybernetyk\'ea do \'9cwiata nauki, jako pe\'b3noprawn\'b9 dziedzin\'ea naukowego poznania. W centrum jego zainteresowania znajdowa\'b3a si\'ea automatyka, jednak zagadnienia dotycz\'b9ce informacji czy entropii tak\'bfe nie by\'b3y mu obce. Poza stwierdzeniem \'bfe \ldblquote informacja to informacja, nie jest materi\'b9 ani energi\'b9\rdblquote , opisuje j\'b9 jako \ldblquote dane otrzymywane ze \'9cwiata zewn\'eatrznego poprzez dostosowywanie do tego \'9cwiata nas i naszych zmys\'b3\'f3w\rdblquote }{\cs68\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs68\super \chftn }{ David Sholle, \lquote What is Information? The Flow of Bits and the Control of Chaos\rquote , MIT Communications Forum, adres www : http://web.mit.edu/comm-forum/papers/sholle.html}}}{\fs24\cgrid0 ( o samej cybernetyce powiem wi\'eacej w nast\'eapnym rozdziale). \par Jest to przydatna, ale wci\'b9\'bf do\'9c\'e6 uboga i niewystarczaj\'b9ca podstawa, dodatkowo trzeba bra\'e6 pod uwag\'ea kontekst, wskazuj\'b9cy na to \'bfe definicja ta mo\'bfe obejmowa\'e6 zar\'f3wno by ty biologiczne i programy komputerowe. Dla Wienera, zar\'f3wno istoty \'bfywe jak i maszyny (wsp\'f3\'b3czesne jemu, ale poprzez eksperymenty my\'9clowe kt\'f3re prowadzi tak\'bfe te przysz\'b3e, nam wsp\'f3\'b3czesne) dzia\'b3aj\'b9 w\'b3a\'9c ciwie na tych samych zasadach. Mo\'bfna dyskutowa\'e6, czym jest i gdzie przebiega granica, mi\'eadzy tym co zapewnia dostosowywanie si\'ea do \'9cwiata zewn\'eatrznego, a co nie (sam Wiener ujmuje t\'b9 kwestie w kategoriach ewolucyjnych ). \par By\'b3y to pionierskie pocz\'b9tki w cybernetyce wi\'eac, na razie nie wkraczaj\'b9c w histori\'ea rozwoju tej dziedziny, powiem \'bfe wraz z jej popularyzacj\'b9, r\'f3wnie\'bf poj\'eacie informacji by\'b3 o przedmiotem debat, kolejnych coraz bardziej precyzyjnych definicji czy typologii, i wsp\'f3\'b3cze\'9cnie mo\'bfna by by\'b3o spokojnie po\'9cwieci\'e6 wiele stron, na samo streszczenie wyszczeg\'f3lnionych typ\'f3w informacji, czy ich funkcji. Wracaj \'b9c do Bogdana Stefanowicza, definiuje on \ldblquote przestrze\'f1 informacyjn\'b9\rdblquote za pomoc\'b9 symboli matematycznych, gdzie O oznacza zbi\'f3r obiekt\'f3w }{\i\fs24\cgrid0 O, }{\fs24\cgrid0 X jest to zbi\'f3r cech, atrybut\'f3 w, T to przedzia\'b3 czasowy, i tym podobne. Samo poj\'eacie }{\i\fs24\cgrid0 informacji}{\fs24\cgrid0 oznacza tutaj, wy\'b3o\'bfenie relacji wi\'b9\'bf\'b9cej elementy komunikatu, na kt\'f3ry sk\'b3adaj\'b9 si\'ea wymienione wcze\'9cniej parametry. \par Nie chc\'b9c zam\'eacza\'e6 czytelnika konieczno\'9cci\'b9 rozwik\'b3ania znaczenia wzor\'f3w czy zale\'bfno\'9cci zapisanych w takiej formie, postaram si\'ea stre\'9cci\'e6 to w spos\'f3b opisowy, zarazem oddaj\'b9c g\'b3\'f3 wne postulaty. Jest to przestrze\'f1 kt\'f3ra ma charakter nieci\'b9g\'b3y, ziarnisty, asymetryczny, kt\'f3rego elementy sk\'b3adaj\'b9 si\'ea z komunikat\'f3w, czyli informacji, kt\'f3re z kolei sk\'b3adaj\'b9 si\'ea z danych, kt\'f3re za }{\fs24 Sundgrenem rozumie jako \ldblquote wycinek rzeczywisto\'9cci przystosowany do reprezentowania innego wycinka rzeczywisto\'9cci"}{\cs61\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs61\super \chftn }{ Bogdan Stefanowicz \ldblquote Informacyjne Systemy Zarz\'b9dzania\rdblquote , skrypt do wyk\'b3ad\'f3w, niepublikowany.}}}{\fs24 (w pionowym uk\'b3adzie dane \endash informacja \endash wiedza \endash m\'b9dro\'9c\'e6). Ze wzgl\'ea du na rozpatrywany konkretnie wycinek rzeczywisto\'9cci, zag\'easzczenie informacji b\'eadzie wygl\'b9da\'b3o zupe\'b3nie inaczej, niekt\'f3re fragmenty b\'ead\'b9 si\'ea \ldblquote roi\'b3y\rdblquote od informacji, podczas gdy inne pozostan\'b9 w miar \'ea puste. Mo\'bfna to sobie wyobrazi\'e6 jako wielowymiarowy uk\'b3ad, na kt\'f3ry sk\'b3adaj\'b9 si\'ea zwi\'b9zki logiczne mi\'eadzy obiektami na osi O, atrybutami (cechami) na osi X (wraz z warto\'9cci\'b9 takiego atrybutu) czy rozk\'b3adem na osi }{ \i\fs24 T}{\fs24 czasu. \par Dla wi\'eakszej jasno\'9cci podam przyk\'b3ad: wybory w systemie demokratycznym s\'b9 wycinkiem rzeczywisto\'9cci, w kt\'f3rym uk\'b3ad przestrzeni informacyjnej charakteryzuje si\'ea wysokim zag\'easzczeniem, jako \'bf e w informacji (a raczej informacjach \endash przy wymienionych za\'b3o\'bfeniach u\'bfycie liczby mnogiej jest usprawiedliwione) pojawia si\'ea bardzo du\'bfa ilo\'9c\'e6 obiekt\'f3w }{\i\fs24 O}{\fs24 , kt\'f3re s\'b9 powi\'b9 zane wzajemnie w jeszcze wi\'eakszej ilo\'9cci logicznych relacji (mog\'b9 to by\'e6, na przyk\'b3ad zawarte w programie wyborczym postulaty podatkowe, nazwiska, specyficzne konstrukty s\'b3owne, atak na program innej partii), a cechy X tych obiekt\'f3 w powinny posiada\'e6 jak najwy\'bfsza warto\'9c\'e6. Jakie to b\'ead\'b9 cechy, zale\'bfy od tego jaki jest to rodzaj informacji, je\'bfeli jest to, na przyk\'b3ad informacja faktograficzna, to warto\'9c\'e6 x cechy X oznacza opis sytuacji innego obiektu \endash jaki jest ten obiekt, w jakiej sytuacji si\'ea on znajduje? Je\'bfeli semantyczna, to warto\'9c\'e6 x cechy X oznacza stopie\'f1 interpretacji \endash co znaczy dany obiekt?. Cecha X, w przypadku informacji proceduralnej, odpowie na pytania o charakter, okoliczno\'9cci wyst\'eapowania danej sytuacji, co by by\'b3o gdyby? I tak dalej. \par Tak wi\'eac, nie tylko warto\'9c\'e6 x cechy X, ale w og\'f3le ilo\'9c\'e6 cech X, mo\'bfe tutaj by\'e6 bardzo du\'bfa, jako \'bfe informacja zawarta w komunikatach (polemika z przeciwnikami politycznymi, elementy programu wyborczego) mo\'bfe zawiera\'e6 wi\'eacej ni\'bf jeden rodzaj atrybutu X. Dodatkowo mamy, w tym przypadku, do czynienia z du\'bfym zag\'easzczeniem informacji na osi czasu T. Aby mie\'e6 por\'f3wnanie, gdy popatrzymy si\'ea na wybory dokonuj\'b9ce si\'ea w pa\'f1 stwach niedemokratycznych lub z ograniczon\'b9 demokracj\'b9, zobaczymy, \'bfe kr\'f3tko m\'f3wi\'b9c, wszystkie te warto\'9cci s\'b9 znacznie ni\'bfsze i co za tym idzie, zag\'easzczenie przestrzeni informacyjnej tego wycinka rzeczywisto\'9cci jest du \'bfo s\'b3absze. \par \par }\pard\plain \s24\qj\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \b\lang1045 {\cgrid Zapis cyfrowy \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24 \par Nie chcia\'b3bym by\'e6 \'9fle w tym momencie zrozumiany, nie mam zamiaru bada\'f1 struktury cyberprzestrzeni u\'bfywaj\'b9c metod matematycznych. Jest to raczej, symboliczny zapis cybernetycznego uj\'eacia \ldblquote przestrzeni informacyjnej\rdblquote , precyzyjna matematyczna definicja, kt\'f3ra jednak, nawet po ograniczeniu jej tylko do komunikat\'f3w zapisanych w postaci cyfrowej, i tak jest zbyt szeroka. Wpierw jednak musz\'ea sprecyzowa\'e6, co rozumiem jako zapis cyfrowy i gdzie przebiega granica. \par Jak sama nazwa wskazuje, zapis ten jest dokonywany za pomoc\'b9 cyfr, natomiast jego przeciwie\'f1stwo \endash analogowy, sugeruje zwi\'b9zek z analogi\'b9. Na przyk\'b3ad, p\'b3yta gramofonowa nie jest symbolicznym zapisem muzyki w postaci cyfr, lecz faktycznym odbiciem nacisku fal, produkowanym przez muzyk\'f3w podczas nagrania. Na zegarku analogowym nie uzyskujemy zerojedynkowej precyzji w stu procentach w postaci cyfr, ale mo\'bfemy na zasadzie analogii zobaczy\'e6 na w\'b3 asne oczy, jak niewiele jeszcze czasu zosta\'b3o do pe\'b3nej godziny. Jak zauwa\'bfa Charles Jonschner, w jednym przypadku mamy do czynienia z nieskaziteln\'b9 precyzj\'b9 kontrastu: albo jest tak, albo inaczej, a w drugim przypadku tylko z odcieniami szaro\'9cci, gdzie o niczym nie mo\'bfna tak naprawd\'ea powiedzie\'e6: na pewno. I chocia\'bf zauwa\'bfa on, \'bfe same bramki logiczne}{\cs62\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs62\super \chftn }{ Proste operacje logiczne, kt\'f3re steruj\'b9 procesem samoprzemiany ci\'b9gu zer i jedynek w po\'bf\'b9dany rezultat ko\'f1cowy, na przyk\'b3ad bramki \ldblquote }{\i AND}{\rdblquote , kt\'f3ra \ldblquote uruchomi si\'ea\rdblquote czyli zacznie odpowiada\'e6 warto\'9cci\'b9 \ldblquote 1\rdblquote gdy dwa \'9fr\'f3d\'b3a wej\'9ccia r\'f3wnie\'bf b\'ead\'b9 przyjmowa\'b3y warto\'9c\'e6 \ldblquote 1 \rdblquote , a w innym przypadku b\'eadzie to warto\'9c\'e6 \ldblquote 0\rdblquote , bramka \ldblquote }{\i OR}{\rdblquote kt\'f3ra zareaguje w ten sam spos\'f3b, gdy tylko jedno \'9fr\'f3d\'b3o z dw\'f3ch przyjmie warto\'9c\'e6 \ldblquote 1\rdblquote lub inna bramka : \ldblquote NOT\rdblquote kt\'f3ra posiada tylko jedno \'9fr\'f3d\'b3o wej\'9cciowe i b\'eadzie zawsze odwraca\'e6 warto\'9c\'e6 przyj\'eat\'b9. Nie licz\'b9c kr\'f3tkiego okresu lamp pr\'f3\'bfniowych (a wcze\'9c niej eksperymentu logicznego w g\'b3owie genialnego matematyka Alana Turinga), bramki reprezentuj\'b9 utworzone w krzemie \'9ccie\'bfki dla elektron\'f3w, sterowane dzi\'eaki domieszkom innych pierwiastk\'f3w, jak fosfor i bor: tranzystory, p\'f3\'9f niej skondensowane w ramach chip\'f3w.}}}{\fs24 musz\'b9 by\'e6 analogowe ze wzgl\'eadu na swoj\'b9 fizyczn\'b9 natur\'ea i nie dzia\'b3aj\'b9 automatycznie na zasadzie absolutnego kontrastu, tylko otwieraj\'b9 si\'ea i zamykaj\'b9 stopniowo, wzgl\'ea dem przy\'b3o\'bfonego napi\'eacia, to jednak za\'b3o\'bfenia i zastosowanie tranzystora nie uwzgl\'eadnia innych reakcji na wysoko\'9c\'e6 napi\'eacia, jak tylko \ldblquote w\'b3\'b9cz\rdblquote i \ldblquote wy\'b3\'b9cz\rdblquote , co czyni go }{ \i\fs24 de facto }{\fs24 cyfrowym (\'9cwiat cyfrowy nie mo\'bfe z za\'b3o\'bfenia dopu\'9cci\'e6 jakichkolwiek form po\'9crednich, z w\'b3asnego do\'9cwiadczenia mog\'ea doda\'e6, \'bfe wszelkie interferencje takiej analogowej rzeczywisto\'9cci, zwi\'b9 zane na przyk\'b3ad z owym napi\'eaciem powoduj\'b9, w najlepszym wypadku, b\'b3\'b9d i restart wykonywanego procesu)}{\cs67\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs67\super \chftn }{ Charles Jonscher, \'afycie okablowane str.134-135, MUZA SA, Warszawa, 2001}}}{\fs24 . \par Wydaje si\'ea jednak, \'bfe nie to rozr\'f3\'bfnienie jest dla Jonschera najistotniejsze, oto bowiem wraz z ucyfrowieniem danego przekazu, znika jego ontologiczna materialno\'9c\'e6 zwi\'b9zana z nasz\'b9 rzeczywisto\'9cci\'b9. Stwierdza on na przyk\'b3 ad, \'bfe termin \ldblquote software\rdblquote oznaczaj\'b9cy oprogramowanie komputerowe (w przeciwie\'f1stwie do \ldblquote hardware\rdblquote \endash czyli fizycznych element\'f3w komputera, dzi\'eaki kt\'f3rym mo\'bfna owe programy uruchamia\'e6 ) powinien si\'ea tak naprawd\'ea nazywa\'e6 \ldblquote no-ware\rdblquote , gdy\'bf nie posiadaj\'b9c kszta\'b3t\'f3w, wymiar\'f3w czy wagi, nie jest on rzecz\'b9, fizycznym przedmiotem. Cytuj\'b9c \ldblquote nie s\'b9 to nawet drobne \'b3 adunki elektryczne w krzemie, lecz bity kt\'f3re te \'b3adunki przedstawiaj\'b9, \'b3a\'f1cuch symboli\rdblquote i dalej \ldblquote tak wi\'eac cho\'e6 w kategoriach fizycznych nie jest rzecz\'b9 to w kategoriach ludzkich \endash jest faktami ideami wytworami\rdblquote }{\cs67\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs67\super \chftn }{ Tam\'bfe str.30}}}{\fs24 . \par Oczywi\'9ccie prekursora cyfrowego zapisu mo\'bfna si\'ea dopatrywa\'e6 w wszelkich symbolicznych uk\'b3adach, z matematyk\'b9 na czele, gdzie zawsze 1 + 1 = 2 b\'eadzie wynikiem doskona\'b3ym i jedynym, a 1 + 1 = 0 absolutnie nieprawid\'b3 owym, i nie ma miejsca na jakiekolwiek po\'9crednie wyniki}{\cs62\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs62\super \chftn }{ Istniej\'b9 od pewnego czasu na przyk\'b3ad tak zwane \ldblquote zbiory rozmyte\rdblquote , ale nie wg\'b3\'eabiaj\'b9c si\'ea w t\'b9 materi\'ea, s\'b9 to i tak ustalone wed\'b3ug pewnego wzoru/zalo\'bfenia dane, gdzie warto\'9c\'e6 niepewno\'9cci jest pewna}}}{\fs24 . Jednak\'bfe nie s\'b9 to operacje w systemie dw\'f3jkowym, a wi\'eac jednocze\'9cnie same w sobie nie mog\'b9 by\'e6 cyfrowe i przeniesione w \'9cwiat automatyki. Prawdziwym prekursorem jest wi\'eac Alan Turing, kt\'f3ry udowodni\'b3, \'bfe gdyby istnia\'b3a maszyna (p\'f3 \'9fniej okre\'9clona \ldblquote maszyn\'b9 Turinga\rdblquote ) odczytuj\'b9ca jedynie ci\'b9g pewnych dw\'f3ch odmiennych stan\'f3w \'9cwiata uto\'bfsamianych z zerem i jedynk\'b9, to dzi\'eaki prostym operacjom logicznym ( wspomniane wcze\'9c niej bramki logiczne) potrafi\'b3aby ona rozwi\'b9za\'e6 ka\'bfdy policzalny problem, pozosta\'b3e zagadnienia by\'b3yby zwi\'b9zane ju\'bf tylko z kwesti\'b9 czasu i pojemno\'9cci owej maszyny. Nie m\'f3g\'b3 on jeszcze okre\'9cli\'e6 jednak, czy b\'ea dzie to na przyk\'b3ad fluktuacja temperatury, fal czy czego\'9c innego, jako \'bfe takiej maszyny wtedy nie by\'b3o. Na faktyczne \ldblquote ucyfrowienie\rdblquote informacji trzeba wi\'eac by\'b3o jeszcze troch\'ea poczeka\'e6. \par Warto jeszcze przytoczy\'e6 jedno ciekawe pytanie, kt\'f3re stawia Jonscher: czy twory cyfrowego przetwarzania s\'b9 prawdziwe? To znaczy, czy na przyk\'b3ad biegaj\'b9ca posta\'e6 z gry komputerowej, istnieje naprawd\'ea na ekranie monitora jak o fotony czy mo\'bfe to zakodowana gdzie\'9c pomi\'eadzy matematycznym ci\'b9giem znak\'f3w wersja jest \ldblquote prawdziwa\rdblquote ? Ju\'bf bior\'b9c pod uwag\'ea wspomniane wcze\'9cniej pogl\'b9dy Jonschera, mo\'bfna si\'ea domy\'9cle\'e6, \'bfe \ldblquote prawdziw\'b9\rdblquote postaci\'b9 jest ta zawarta w kodzie programowym, chocia\'bf wtedy trzeba pogodzi\'e6 si\'ea z tym, \'bfe tak naprawd\'ea nigdy nie ujrzymy jej w \ldblquote prawdziwej\rdblquote formie. B\'ea dziemy bowiem zawsze zmuszeni korzysta\'e6 z po\'9crednik\'f3w, kt\'f3rzy z racji swej materialno\'9cci b\'ead\'b9, chc\'b9c, nie chc\'b9c, wypacza\'e6 oryginaln\'b9 form\'ea. Mo\'bfe to by\'e6, niedoskona\'b3o\'9c\'e6 ekranu czy monitora, jak i maszyny, na kt\'f3rej pr\'f3bujemy odtworzy\'e6 zawarto\'9c\'e6 kodu (czyli komputer, konsola, kom\'f3rka). \par Przywodzi to na my\'9cl zn\'f3w, alegori\'ea jaskini Platona, niezale\'bfnie od czasu i miejsca, formy zawarte w kodzie pozostan\'b9 zawsze cyfrowo idealne, natomiast my b\'eadziemy mogli je obserwowa\'e6 nie inaczej, jak tylko przez pewien pryzmat, filtr na\'b3o\'bfony przez rzeczywisto\'9c\'e6. Poda\'b3em ten przyk\'b3ad, nie tylko po to, aby ukaza\'e6 \'bfe, najog\'f3lniej m\'f3wi\'b9c, cyberprzestrze\'f1 jest tworem wyj\'b9tkowo specyficznym, ale te \'bf aby podkre\'9cli\'e6, \'bfe wspomniany na pocz\'b9tku rozdzia\'b3u zwi\'b9zek z elementami filozofii, nie jest tylko symboliczny. \par \par }\pard\plain \s24\qj\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \b\lang1045 {\cgrid Wst\'eapna definicja \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24 \par }\pard\plain \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \lang1045\cgrid {Tak wi\'eac, po wyt\'b3umaczeniu w wyczerpuj\'b9cy spos\'f3b, co rozumiem pod poj\'eaciami \ldblquote przestrzeni informacyjnej\rdblquote oraz \ldblquote zapisu cyfrowego \rdblquote , chcia\'b3bym dokona\'e6 pewnego podsumowania, aby w g\'b9szczu szczeg\'f3\'b3\'f3w nie str\'b9ci\'e6 z oczu ca\'b3o\'9cci. Cyberprzestrze\'f1 jest zbiorem komunikat\'f3w, tworz\'b9cych informacje i zawieraj\'b9 cych dane o obiektach, logicznych zwi\'b9zkach mi\'eadzy nimi, przypisanych im cechach oraz warto\'9cciach tych cech, \'9crodowiskiem sprz\'ea\'bfonych ze sob\'b9 maszyn, porozumiewaj\'b9cych si\'ea wy\'b3\'b9cznie zapisem cyfrowym, kt\'f3re wsp\'f3 lnie, dzi\'eaki wykorzystaniu ich przez cz\'b3owieka, tworz\'b9 cyfrow\'b9 przestrze\'f1 informacyjna. \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24 Warto od razu poda\'e6 kilka przyk\'b3ad\'f3w pozytywnych i negatywnych u\'bfycia tej definicji, ale jeszcze nadmieni\'ea, \'bfe zamiast og\'f3lnego poj\'eacia \ldblquote maszyna\rdblquote ch\'eatnie u\'bfy\'b3bym s\'b3owa \ldblquote terminal\rdblquote , gdyby nie to, \'bfe terminal z definicji oznacza tylko narz\'eadzie do odbioru danych i sam, bez dost\'eapu do w\'b3asnej pami\'ea ci, nie wykonuje operacji obliczeniowych}{\cs64\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs64\super \chftn }{ Trywialnym przyk\'b3adem mo\'bfe by\'e6 dost\'ea p do internetu poprzez telewizor i us\'b3ug\'ea wykupion\'b9 u dostawcy telewizji satelitarnej \endash ale s\'b9 te\'bf znacznie bardziej rozbudowane terminale}}}{\fs24 , podczas gdy w praktyce, wi\'eaksza cz\'ea\'9c\'e6 maszyn pod\'b3\'b9 czonych do cyberprzestrzeni, potrafi wykonywa\'e6 samodzielne operacje. Jednak nawet najpot\'ea\'bfniejszy superkomputer, je\'bfeli nie b\'eadzie pod\'b3\'b9czony do innych komputer\'f3w, nie stworzy cyberprzestrzeni, a z drugiej strony, nawet tak w\'b9 sko poj\'eaty terminal, je\'bfeli tylko uzyskuje po\'b3\'b9czenie cyberprzestrzeni\'b9, to jednocze\'9cnie staje si\'ea tworz\'b9c\'b9 go cz\'ea\'9cci\'b9. Chocia\'bf przeci\'eatny u\'bfytkownik internetu mo\'bfe uwa\'bfa\'e6, \'bfe jego mo dem w komputerze s\'b3u\'bfy mu tylko jako \ldblquote okno na internet\rdblquote , to jednocze\'9cnie nie zdaje sobie sprawy, \'bfe ten sam internet sk\'b3ada si\'ea w bardzo du\'bfej cz\'ea\'9cci z takich w\'b3a\'9cnie \ldblquote okien\rdblquote . \par Wracaj\'b9c do przyk\'b3ad\'f3w, to taki \ldblquote samotny\rdblquote superkomputer, a dok\'b3adniej dane w nim zawarte, mog\'b9 pos\'b3u\'bfy\'e6 za dobry przyk\'b3ad negatywny. Du\'bfo element\'f3w zawartych w definicji zostaje spe\'b3 nionych: tworzone dokumenty czy wykonywane obliczenia s\'b9 w ca\'b3o\'9cci tworem zapisu cyfrowego, mo\'bfna im przypisa\'e6 wszystkie w\'b3a\'9cciwo\'9cci informacji, obiekty, cechy, czas, ale brak jest jednego prozaicznego elementu, jakim jest sprz\'ea \'bfenie z innymi maszynami u\'bfywaj\'b9cymi tego samego cyfrowego zapisu. W tym momencie okazuje si\'ea, \'bfe ramy przestrzeni informacyjnej, spe\'b3niaj\'b9cej wy\'bfej wymienione warunki, kurcz\'b9 si\'ea do zawarto\'9c ci tego jednego superkomputera. Trudno wi\'eac by by\'b3o tutaj m\'f3wi\'e6 o jakiejkolwiek cyberprzestrzeni, gdy do jej zawarto\'9cci mia\'b3aby dost\'eap tylko nieliczna garstka wybra\'f1c\'f3w. \par Z podobnego wzgl\'eadu trzeba odrzuci\'e6 wszystkie akcesoria typu \ldblquote wirtualna rzeczywisto\'9c\'e6\rdblquote , rozumianego jako jedna z potocznych definicji wymienionych wcze\'9cniej \endash s\'b9 to zamkni\'eate uk\'b3 ady . Nawet w przypadku, gdy jaka\'9c osoba u\'bfyje tego typu sprz\'eatu, aby zwi\'eakszy\'e6 doznania zmys\'b3owe, wynikaj\'b9ce z uczestnictwa w cyberprzestrzeni (jak na przyk\'b3ad tr\'f3jwymiarowe pokoje rozm\'f3w \endash }{\i\fs24 chat-room}{\fs24 y lub wieloosobowe gry komputerowe przez internet) jest to tylko kwestia materialnych parametr\'f3w odbiornika przekaz\'f3w cyfrowych, takich lub innych w\'b3a\'9cciwo\'9cci samej maszyny, a nie samej cyberprzestrzeni (od tego momentu b\'ead\'ea czasami pos\'b3ugiwa\'b3 si\'ea terminem \ldblquote wirtualny\rdblquote , ale wy\'b3\'b9czenie jako synonim s\'b3owa \ldblquote cyfrowy\rdblquote ). \par Przyk\'b3ad\'f3w pozytywnych mo\'bfna poda\'e6 niezliczon\'b9 ilo\'9c\'e6, wi\'eac podam ich kilka, jednocze\'9cnie rezygnuj\'b9c z wyliczania samych element\'f3w definicji, kt\'f3re si\'ea z nimi pokrywaj\'b9. Mog\'b9 to by\'e6 wirtualne pami\'ea tniki, czyli tak zwane \ldblquote blogi\rdblquote , daj\'b9ce informacje g\'b3\'f3wnie o samej pisz\'b9cej je osobie}{\cs65\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \qj\nowidctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs65\super \chftn }{ Przypomn\'ea, \'bf e gdy w przysz\'b3o\'9cci b\'ead\'ea m\'f3wi\'b3 o warto\'9cci informacji, to nie chodzi tu o warto\'9c\'e6 w znaczeniu normatywnym, ale o skale warto\'9cci x danej cechy X. Na przyk\'b3ad rysunek wykonany w programie \ldblquote Microsoft Paint\rdblquote i umieszczony na blogu mo\'bfe da\'e6 nam wi\'eacej informacji o osobie pisz\'b9cej ni\'bf umieszczony tam dokument z jakiego\'9c wydarzenia, podczas gdy w rozumieniu normatywnym (abstrahuj\'b9c od tego jaki to by\'b3by typ norm) taki rysunek m\'f3g\'b3 by by\'e6 uznany za bezwarto\'9cciowy.}{\fs24 }{\cgrid0 \par }}}{\fs24 , ale cz\'easto te\'bf o innych obiektach, jako \'bfe mog\'b9 to by\'e6 blogi polityczne. Mo\'bfe to by\'e6 bankowy system obs\'b3ugi SMS, kt\'f3ry pozwala, dzi\'eaki wys\'b3aniu z telefonu kom\'f3rkowego okre\'9clonych komend, pozna\'e6 sw\'f3 j aktualny stan konta bankowego lub wykona\'e6 przelew. Nawet chipy zamontowane wewn\'b9trz cz\'b3owieka, s\'b3u\'bf\'b9ce do leczenia jakiej\'9c choroby, ale jednocze\'9cnie z wbudowanymi komputerami, wysy\'b3aj\'b9cymi w sie\'e6 informacje o stanie pacjent\'f3w. Wreszcie mog\'b9 to by\'e6 tematyczne strony internetowe, kt\'f3rych zadaniem jest recenzowanie i wystawianie ocen innym stronom internetowym. \par S\'b9 to oczywi\'9ccie, przyk\'b3ady dobrane bez \'bfadnego klucza (mo\'bfe poza kluczem r\'f3\'bfnorodno\'9cci). Jako \'bfe celem tej definicji jest tylko nakre\'9clenie poj\'eacia cyberprzestrzeni, rozeznanie czytelnika w poruszanych p\'f3\'9f niej tematach, jest ona na sw\'f3j spos\'f3b niekompletna. Przede wszystkim koncentruje si\'ea na technikaliach, co powoduje, \'bfe w tym momencie cyberprzestrze\'f1 mo\'bfe by\'e6 postrzegana, jako og\'f3lniejszy i bardziej obszerny zakresowo spos\'f3 b, na nazwanie kilku wsp\'f3\'b3dzia\'b3aj\'b9cych rozwi\'b9za\'f1 technologicznych, kt\'f3re z systemem spo\'b3ecznym maj\'b9 niewiele wsp\'f3lnego (chocia\'bf cybernetyczna definicja przestrzeni informacyjnej mo\'bfe by\'e6 stosowana szerzej, tak\'bf e do opisu rzeczywisto\'9cci spo\'b3ecznej). Dlatego kolejnym zadaniem, jest przestawienie aparatu teoretycznego oraz nast\'eapnie, przystosowawszy definicj\'ea cyberprzestrzeni do tego aparatu, wyja\'9cnienie sposobu dzia\'b3ania internetu, aby udowodni \'e6, \'bfe terminy \ldblquote internet\rdblquote i \ldblquote cyberprzestrze\'f1\rdblquote s\'b9 w istocie dwoma odr\'eabnymi poj\'eaciami.}{\cgrid0 \par }\pard \sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright {\cgrid0 \par \par \par \par \par \par \par \par }\pard \sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs44 \par \par \par \par \par \par \par 2. Teoria \par \par \par }\pard\plain \s24\qj\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \b\lang1045 {Podstawy cybernetyki \par }\pard\plain \sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24 \par }\pard \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 \tab Rozpoczynaj\'b9c od nakre\'9clenia historii Cybernetyki, jako osobnego nurtu badawczego, rozs\'b9dnym wydaje si\'ea zacz\'b9\'e6 od Norberta Weinera, tym niemniej, jak w przypadku rozdzia\'b3u pierwszego, znowu antecedencji mo\'bfna doszukiwa\'e6 si\'ea znacznie wcze\'9cniej. W ko\'f1cu samo s\'b3owo wywodzi si\'ea z greckiego \lquote }{\i\fs24 Kybernetes}{\fs24 \rquote , oznaczaj \'b9ce kogo\'9c podobnego do nawigatora, sternika na statku, zaczem \lquote }{\i\fs24 kybernetike}{\fs24 \rquote oznacza\'b3o technik\'ea, a raczej nawet sztuk\'ea sterowania i nawigacji, w znaczeniu jakie nada\'b3 mu Platon. \ldblquote Republika \rdblquote Platona jest bowiem pierwszym znanym \'9fr\'f3d\'b3em, gdzie termin ten uzyskuje szersze znaczenie, poprzez por\'f3wnanie go ze sterowaniem spo\'b3ecze\'f1stwem (jego ucze\'f1 Arystoteles tak\'bfe poszed\'b3 tym tropem, u\'bfywaj\'b9c tego poj \'eacia w podobnym znaczeniu). \par }\pard \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 W nawi\'b9zaniu do greckiej spu\'9ccizny, terminem tym pos\'b3ugiwali si\'ea fizyk francuski Andre Marie Ampere czy nasz rodzimy filozof Bronis\'b3aw Trentowski w swoim dziele \ldblquote Stosunek filozofii do cybernetyki, czyli sztuki rz\'b9dzenia narodem\rdblquote . Jednak trzeba powr\'f3ci\'e6 do Weinera, bo niezale\'bfnie od dokona\'f1 poprzednik\'f3w, to jego uwa\'bfa si\'ea za ojca cybernetyki, tak jak jest ona rozumiana wsp\'f3\'b3cze\'9cnie. W ksi\'b9\'bfce \ldblquote Cybernetyka czyli sterowanie i komunikowanie w zwierz\'eaciu i w maszynie\rdblquote }{\cs67\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid { \cs67\super \chftn }{ W oryginale \lquote Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine\rquote wydana w 1948 a w Polsce dopiero w roku 1971 (Warszawa) (r\'f3wnie\'bf z przyczyn politycznych, kt\'f3rych nie b\'ead\'ea tu roztrz \'b9sa\'b3).}}}{\fs24 opisa\'b3 j\'b9, jako osobn\'b9 nauk\'ea, kt\'f3rej celem jest zrozumienie zasad kieruj\'b9cych sterowaniem oraz procesami wp\'b3ywaj\'b9cymi na to sterowanie. Dalej, dokonywa\'e6 si\'ea to ma g\'b3\'f3wnie poprzez analiz\'ea zbioru wej\'9c\'e6 oraz zbioru wyj\'9c\'e6, rozumianych jako bod\'9fce, zmienne, dane, informacje, w wyniku czego mo\'bfna zrozumie\'e6 istot\'ea transformacji, a zatem i proces\'f3w dzi\'eaki kt\'f3rym ona nast\'ea puje. Komunikowanie natomiast, poprzez oddzia\'b3ywanie jednego obiektu na inny, wi\'b9\'bfe si\'ea z przekazaniem informacji (czyli czynno\'9cci\'b9 poinformowania obiektu kt\'f3ry jest odbiorc\'b9) a w zwi\'b9 zku z tym zmniejszeniem entropii (rozumianej jako niepewno\'9c\'e6) tego odbiorcy, kt\'f3ry w zwi\'b9zku z owym poinformowaniem mo\'bfe na tej podstawie podj\'b9\'e6 okre\'9clone dzia\'b3ania. \par Warto podkre\'9cli\'e6 \'bfe Weiner, z wykszta\'b3cenia Matematyk i In\'bfynier, najwi\'eakszym zainteresowaniem darzy\'b3 zastosowanie cybernetyki w automatyce, czyli zwi\'b9zanej, w\'f3wczas z wojskowo\'9cci\'b9, dziedzin\'b9 nauki, kt\'f3ra stara\'b3 a si\'ea stworzy\'e6 samoreguluj\'b9ce si\'ea maszyny, kt\'f3rych zbudowanie by\'b3oby zw\'b3aszcza po\'bf\'b9dane przez armi\'ea. Tym niemniej, zawarte w tytule jego dzie\'b3a \ldblquote zwierz\'eata\rdblquote r\'f3wnie\'bf nie umkn\'ea\'b3 y jego uwadze i by\'b3y traktowane bardzo szeroko, jako wszelkie istoty \'bfywe, \'b3\'b9cznie z cz\'b3owiekiem (co potwierdza chocia\'bfby wydana p\'f3\'9fniej \ldblquote Cybernetyka i Spo\'b3ecze\'f1stwo\rdblquote ). \par Innym zagadnieniem jest, i\'bf mimo \'bfe uznaje si\'ea Norberta Weinera za \ldblquote tw\'f3rc\'ea\rdblquote cybernetyki jako oddzielnej dyscypliny naukowej, to moim zdaniem t\'b9 odr\'eabno\'9c\'e6 trzeba bra\'e6 w pewien nawias, na podobnej zasadzie jak na przyk\'b3ad kognitywistyke. Nie istnieje co\'9c takiego jak \ldblquote cybernetologia\rdblquote , kt\'f3ra sama w sobie posiada\'b3aby, okre\'9clony wy\'b3\'b9 cznie w swoich ramach, cel badawczy. Wspomniane wcze\'9cniej dociekanie mechanizm\'f3w sterowania i komunikowania, jest zagadnieniem i celem specyficznym dla cybernetyki, ale tylko w kontek\'9ccie konkretnych uk\'b3ad\'f3w, kt\'f3 rych komunikowanie i sterowanie chcemy bada\'e6. Dlatego uwa\'bfam, \'bfe nie nale\'bfy o cybernetyce m\'f3wi\'e6 jako o osobnej dziedzinie naukowej, ale raczej jako o osobnym interdyscyplinarnym podej\'9cciu naukowym, opieraj\'b9cym si\'ea na w\'b3 asnej metodzie badawczej. A faktycznie interdyscyplinarno\'9c\'e6 tego podej\'9ccia charakteryzuje si\'ea bardzo du\'bf\'b9 rozpi\'eato\'9cci\'b9, obejmuj\'b9c takie dziedziny naukowe, jak biologia (pod postaci\'b9 biocybernetyki, sieci neuronowych) matematyka (informatyka, logika matematyczna czy teoria gier) mechanika (automatyka, robotyka), a tak\'bfe wiele innych, kt\'f3rych wymienia\'e6 ju\'bf nie b\'ead\'ea. \par W socjologii (mo\'bfe poza po\'9credni\'b9 \lquote teori\'b9 decyzji\rquote ) cybernetyczne podej\'9ccie uosabia \lquote teoria system\'f3w\rquote . Sam Luhmann w\'b3a\'9cnie w ten spos\'f3b okre\'9cla\'b3 siebie, jako teoretyka system\'f3w, chocia\'bf w bardziej \ldblquote klasycznej\rdblquote klasyfikacji nurt\'f3w w socjologii, wielu (jak na przyk\'b3ad Turner) umieszcza go w kategorii \ldblquote Funkcjonalist\'f3w\rdblquote . Dzieje si\'ea tak, chocia\'bfby dlatego \'bf e podstawowym elementem teorii systemowej Luhmanna jest za\'b3o\'bfenie, \'bfe systemy i subsystemy istniej\'b9, aby spe\'b3nia\'e6 okre\'9clone funkcje (a raczej jedn\'b9 konkretn\'b9 funkcje, kt\'f3ra przybiera r\'f3\'bfne formy \endash ale o tym za chwil\'ea). \par \par }\pard\plain \s24\qj\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \b\lang1045 {Podstawowe mechanizmy dzia\'b3ania system\'f3w \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24 \par Jeszcze nim przejd\'ea od og\'f3lnego zarysu cybernetyki, do konkret\'f3w zawartych w Luhmannowskiej teorii system\'f3w, zaznacz\'ea \'bfe zwi\'b9zek mi\'eadzy tymi dwoma punktami jest znacznie wi\'eakszy ni\'bf mo\'bfe wynika\'e6 z tego kr\'f3tkiego wprowadzenia. Kompleksowo\'9c\'e6 uk\'b3ad\'f3w, \ldblquote sprz\'ea\'bfenie zwrotne\rdblquote (\lquote }{\i\fs24 negative feedback}{\fs24 \rquote - oznaczaj\'b9cy og\'f3lnie zamian\'ea bod\'9fca wyj\'9cciowego na identyczny bodziec wej\'9c ciowy), cybernetyka \ldblquote drugiego stopnia\rdblquote (czyli obserwowanie mechanizmu obserwowania) s\'b9 zagadnieniami rozpatrywanymi na r\'f3\'bfnych polach cybernetycznego dociekania i nie s\'b9 bynajmniej ograniczone do ram wyznaczanych przez analiz\'ea system\'f3w spo\'b3ecznych. Oczywi\'9ccie niew\'b9tpliw\'b9 zas\'b3ug\'b9 Luhmanna jest nowatorskie i innowacyjne inkorporowanie oraz zinterpretowanie tych poj\'ea\'e6 i mechanizm\'f3 w do analizy socjologicznej (on sam zreszt\'b9 nie odcina si\'ea, a wr\'eacz czasem podkre\'9cla, cybernetyczne korzenie tych poj\'ea\'e6). Dlatego, w p\'f3\'9fniejszych cz\'ea\'9cciach pracy, nie b\'ead\'ea wraca\'b3 do historii i zasi\'eagu poszczeg\'f3 lnych poj\'ea\'e6 pojawiaj\'b9cych si\'ea w jego teorii, skupiaj\'b9c si\'ea na ich socjologicznym zastosowaniu}{\cs68\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs68\super \chftn }{ Mo\'bf e poza jednym wyj\'b9tkiem, kt\'f3ry tu od razu poczyni\'ea. Chodzi mianowicie o wprowadzone Francisco Varela i Humberto Maturana w 1973 poj\'eacie \lquote Autopoiesis\rquote . Jest to rozwini\'eacie koncepcji samoodnoszenia si\'ea uk\'b3adu, z t\'b9 r \'f3\'bfnic\'b9, \'bfe w tym procesie, poza komunikacj\'b9, zmieniaj\'b9 si\'ea elementy samego uk\'b3adu, dostosowuj\'b9c i modyfikuj\'b9c siebie, w oparciu o swoje cz\'ea\'9cci tak, aby przystosowa\'e6 si\'ea i zagwarantowa\'e6 jeszcze skuteczniejsz\'b9 samoreferencj\'ea. Sztandarowym przyk\'b3adem (Varela i Maturana byli Chilijskimi biologami) by\'b3a kom\'f3rka organizm\'f3w \'bfywych w przeciwie\'f1stwie do, na przyk\'b3ad robot\'f3w w fabryce, tworz\'b9cych samochody b\'ead\'b9ce czym\'9c zupe\'b3 nie odr\'eabnym od nich samych (chocia\'bf mo\'bfemy sobie wyobrazi\'e6 oczywi\'9ccie robota, kt\'f3ry sam siebie przeprogramowuje, tak\'bfe w sensie fizycznym, aby lepiej wykonywa\'e6 w\'b3asne instrukcje \endash temat kt\'f3ry podejmuj\'b9 teorie automat\'f3w, teorie sztucznej inteligencji i tym podobne). Do tego poj\'eacia Luhmann przywi\'b9zuje bardzo du\'bfe znaczenie i w kontek\'9ccie p\'f3\'9fniejszych rozwa\'bfa\'f1 (poj\'eacia \ldblquote kod\'f3w\rdblquote i \ldblquote programowania kod\'f3w\rdblquote ) warto przytoczy\'e6 nast\'eapuj\'b9cy cytat: \ldblquote Przestrze\'f1 zdefiniowana przez system autopojetyczny jest samowystarczalna i nie mo\'bfe by\'e6 opisana przy u\'bfyciu wymiar\'f3w, kt\'f3re definiuj\'b9 inn\'b9 przestrze\'f1. Jednak\'bfe kiedy odwo\'b3ujemy si\'ea do naszych interakcji z konkretnym systemem autopejotycznym, rzutujemy ten system na przestrze\'f1 naszych manipulacji i dokonujemy opisu tego rzutowania\rdblquote (Maturana, Varela, 1973, p. 89) \endash cytat za http://en.wikipedia.org/wiki/Autopoiesis.}}}{\fs24 . \par Propozycja Luhmanna wychodzi jednak dalej, czerpi\'b9c z wielu innych \'9fr\'f3de\'b3. Przyk\'b3adowo John Bednarz, poza wp\'b3ywem Talcotta Parsonsa czy cybernetyki na teori\'ea Luhmanna, wymienia tak\'bfe fenomenologi\'ea (wp\'b3 yw Husserla, poruszany cz\'easto problem \ldblquote znaczenia\rdblquote w komunikacji}{\cs71\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs71\super \chftn }{ John Bednarz Jr., Translator Introduction - viii, \ldblquote Ecological Communication\rdblquote , The University of Chicago Press, 1989}}}{\fs24 ), kt\'f3ra pierwszej chwili wydaje si\'ea nie mie\'e6 wielkiego zwi\'b9zku z wymienionymi wcze\'9c niej inspiracjami. Jest to jednak\'bfe jeszcze jeden pow\'f3d, dla kt\'f3rego poprzestan\'ea tylko na wspomnieniu o tym bogatym zapleczu teoretycznym, jako \'bfe pe\'b3niejsze zanalizowanie i zapoznanie czytelnika z wp\'b3ywami, inspiracjami i \'9fr\'f3d \'b3ami, kt\'f3re mia\'b3y wp\'b3yw na postanie i rozw\'f3j tej teorii, przekracza w dalekim stopniu mo\'bfliwo\'9cci jak i temat tej pracy. \par Jak ju\'bf wspomnia\'b3em, o\'9c teorii system\'f3w spo\'b3ecznych jest osadzona wok\'f3\'b3 stwierdzenia, \'bfe procesy sk\'b3adaj\'b9ce si\'ea na systemy maj\'b9 jedn\'b9 g\'b3\'f3wn\'b9 funkcj\'ea, jak\'b9 jest redukcja kompleksowo\'9cci \'9c rodowiska. \'8crodowisko natomiast, jest potencjaln\'b9 niesko\'f1czono\'9cci\'b9, totalno\'9cci\'b9 b\'ead\'b9c\'b9 wszystkim (ale wszystkim tym czym nie jest system, gdy ju\'bf takowy zostanie wyodr\'eabniony)}{\cs73\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs73\super \chftn }{ Niklas Luhmann, \ldblquote Ecological Communication\rdblquote , str. 6 , The University of Chicago Press, 1989}}}{\fs24 . Mo\'bfna powiedzie\'e6 p\'f3\'b3 \endash \'bfartem, \'bfe ewolucyjnie u Luhmanna na pocz\'b9tku by\'b3o \'9crodowisko, kt\'f3re w takim wypadku jest zarazem wszystkim ale i niczym, jako \'bfe nie mo\'bfe ono zosta\'e6 w jakikolwiek spos\'f3b opisane, dop\'f3ki nie we\'9fmiemy pod uwag \'ea systemu, kt\'f3ry b\'eadzie m\'f3g\'b3 si\'ea do tego \'9crodowiska odnie\'9c\'e6, poprzez to czym ten system nie jest. \par \'8crodowisko nie jest wi\'eac \'bfadn\'b9 jedno\'9cci\'b9 czy systemem, a bardziej korelatem tego wszystkiego co ogranicza, a u\'bfywaj\'b9c j\'eazyka Luhmanna \endash zak\'b3\'f3ca i w konsekwencji uniemo\'bfliwia, przypadkowy charakter tworzenia si \'ea system\'f3w, nadaj\'b9c mu ewolucyjny charakter. \'8crodowisko, kt\'f3re jest wi\'eac, ze wzgl\'eadu na swoj\'b9 natur\'ea niesko\'f1czenie z\'b3o\'bfone, musi zosta\'e6 uproszczone, aby by\'b3o w og\'f3le mo\'bfliwe w jaki\'9c spos\'f3b do ogarni \'eacia. Na tym w\'b3a\'9cnie polega rola redukcji kompleksowo\'9cci \'9crodowiska przez system, kt\'f3ry dokonuje tego, poprzez zwi\'eakszanie swojej w\'b3asnej kompleksowo\'9cci}{\cs73\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs73\super \chftn }{ Tam\'bfe str.11-12}}}{\fs24 . \par System musi tego dokonywa\'e6 (zwi\'eaksza\'e6 swoj\'b9 w\'b3asn\'b9 kompleksowo\'9c\'e6), jako \'bfe redukcja kompleksowo\'9cci \'9crodowiska, mo\'bfe nast\'eapowa\'e6 tylko i wy\'b3\'b9cznie przy pomocy samego systemu. U\'bfywaj\'b9 c terminologii informacyjnej z poprzedniego rozdzia\'b3u, mo\'bfna por\'f3wna\'e6 \'9crodowisko do takiej potencjalnie niesko\'f1czonej przestrzeni, gdzie wszystkie osie posiadaj\'b9 niesko\'f1czono\'9c\'e6 element\'f3w. Aby wi\'eac mo\'bfna by\'b3o m\'f3 wi\'e6 o jakimkolwiek zag\'easzczeniu informacji, wi\'eakszym czy mniejszym, trzeba wpierw stworzy\'e6 jakie\'9c jednostki i nada\'e6 im w\'b3a\'9cciwo\'9cci informacyjne (wykluczaj\'b9c od razu korelacje, kt\'f3re nie mog\'b9 zaistnie\'e6 w ramach tych w \'b3a\'9cciwo\'9cci, jak na przyk\'b3ad: maszyna \endash p\'b3e\'e6), a potem jeszcze, ewentualnie, dokonywa\'e6 dalszej selekcji, w oparciu o ju\'bf istniej\'b9ce podzia\'b3y}{\cs72\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs72\super \chftn }{ Analogi\'ea t\'b9 mo\'bfna prowadzi\'e6 jeszcze dalej, na przyk\'b3ad doszukuj\'b9c si\'ea wymienionych przez Luhmanna trzech wymiarach \'9crodowiska kt\'f3re ulegaj\'b9 redukcji : czasowym, materialnym i symbolicznym, zwi\'b9zku z cechami informacji T ( czas ) , O ( obiekt) i X ( cecha oraz x-warto\'9c\'e6 tej cechy). Jednak w dalszej cz\'ea\'9cci pracy m\'f3wi\'b9c o og\'f3lnie redukcji kompleksowo\'9c\'e6, b\'ead\'ea przyjmowa\'b3 redukcj\'ea we wszystkich wy\'bfej wymienionych wymiarach. }}}{\fs24 . \par Obrazowo Luhmann por\'f3wnuje \'9crodowisko do \lquote horyzontu\rquote w rozumieniu Husserla}{\cs73\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs73\super \chftn }{ Niklas Luhmann, \ldblquote The Reality of the Mass Media\rdblquote , str.6, Stanford University Press, 2000}}}{\fs24 . Ka\'bfdy widzi horyzont i nie ma w\'b9tpliwo\'9cci \'bfe istnieje on faktycznie, jednocze\'9cnie jednak niemo\'bfliwym jest dotarcie do niego, jako \'bf e wraz z nasz\'b9 w\'eadr\'f3wk\'b9 horyzont oddala si\'ea coraz bardziej. Tak samo rozszerzanie granic systemu, nie oznacza jakiegokolwiek zbli\'bfania si\'ea do \'9crodowiska, a co najwy\'bfej przesuwanie \ldblquote w g\'b3\'b9b\rdblquote widocznych przez system cz\'ea\'9cci tego \'9crodowiska. \par }\pard\plain \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \lang1045\cgrid {Stopie\'f1 i spos\'f3b redukcji z\'b3o\'bfono\'9cci r\'f3\'bfni si\'ea w zale\'bfno\'9cci od typu systemu, id\'b9c od poziomu mikro do mark o, systemy interakcyjne powstaj\'b9 w wyniku bezpo\'9credniej styczno\'9cci jednostek. System interakcyjny posiada jednak wiele ogranicze\'f1, ale ju\'bf samo postrzeganie za pomoc\'b9 zmys\'b3\'f3w, pozwala wydzieli\'e6 jednostki ze znacznie bardziej kompleksowego \'9crodowiska. Dodatkowo, komunikacja za pomoc\'b9 j\'eazyka te\'bf stanowi pot\'ea\'bfne narz\'eadzie, kt\'f3re chocia\'bf zwi\'eaksza kompleksowo\'9c\'e6 samego uk\'b3adu, to jednak gwarantuje znacznie wi \'eaksz\'b9 pewno\'9c\'e6 co do osi\'b9gni\'eacia po\'bf\'b9danego efektu okre\'9clon\'b9 metod\'b9 (tak zwana }{\i kontyngencja}{). \par Systemy organizacyjne, jak sama nazwa wskazuje, organizuj\'b9 zazwyczaj d\'b3ugookresowe metody dzia\'b3ania i zachowania grup jednostek, okre\'9claj\'b9c pewne zasady kt\'f3re znowu, poprzez swoj\'b9 kompleksowo\'9c\'e6 redukuj\'b9 kompleksowo\'9c\'e6 \'9crodowiska oraz zwi\'eakszaj\'b9 kontyngencj\'ea (przyk\'b3adowo zak\'b3ad pracy, gdzie mo\'bfna by\'e6 w miar\'ea pewnym okre\'9clonej godziny kiedy trzeba zacz\'b9\'e6 prace, kiedy sko\'f1czy\'e6 i kiedy nale\'bfy odebra\'e6 wyp\'b3at\'ea). \par Wreszcie systemy spo\'b3eczne s\'b9 szeroko poj\'eatymi, skomplikowanymi, autopejotycznymi (czyli samoodnosz\'b9cymi w rozumieniu Varela i Maturana) mechanizmami, kt\'f3re spe\'b3niaj\'b9 funkcj\'ea redukcji kompleksowo\'9cci w oparciu w sw\'f3j w\'b3 asny kod, \'9crodki komunikacji, sposoby tworzenia rzeczywisto\'9cci. U\'bfywaj\'b9c tych metod, mog\'b9 okre\'9cli\'e6 swoje granice poprzez stwierdzenie czym nie s\'b9 w odniesieniu do \'9crodowiska (dla systemu spo\'b3ecznego ka\'bfdy inny system spo \'b3eczny, pos\'b3uguj\'b9cy si\'ea innymi mechanizmami, jest traktowany te\'bf jako \'9crodowisko). System spo\'b3eczny jest koncepcj\'b9 zbyt skomplikowan\'b9, aby mo\'bfna j\'b9 wyrazi\'e6 jednym zdaniem, dlatego teraz zajm\'ea si\'ea jej dog\'b3\'ea bniejsz\'b9 analiz\'b9. Jednak, aby nie pozostawi\'e6 niedom\'f3wie\'f1 co do stosunku system\'f3w spo\'b3ecznych do pozosta\'b3ych system\'f3w, nie jest tak, i\'bf systemy ewoluuj\'b9 zmieniaj\'b9c si\'ea z interakcyjnych w organizacyjne i dalej w spo \'b3eczne. S\'b9 to zupe\'b3nie odr\'eabne systemy, wytwarzane w procesie ewolucji, kt\'f3re rzecz jasna si\'ea cz\'easto si\'ea przecinaj\'b9 i na siebie zachodz\'b9 (tym niemniej na r\'f3\'bfnych poziomach). Systemy funkcjonalne (inna nazwa dla system \'f3w spo\'b3ecznych) s\'b9 strukturami, kt\'f3re tworz\'b9 si\'ea w wyniku produktywnej dyferencjacji, kt\'f3ra nie musi by\'e6 przez nikogo u\'9cwiadamiana. Przy odpowiednich warunkach, ta produktywna dyferencjacja tworzy zupe\'b3nie nowe systemy do kt \'f3rych spo\'b3ecze\'f1stwo (rozumiane jako pojedyncze jednostki) mo\'bfe si\'ea tylko dostosowa\'e6}{\cs73\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs73\super \chftn }{ Tam\'bfe, str.15}}}{ , lub zosta\'e6 zredukowanym najwy\'bfej do elementu mog\'b9cego stworzy\'e6 tak zwany }{\i rezonans}{, czyli pewnego rodzaju turbulencji wewn\'b9trz systemu, o kt\'f3rych powiem wi\'eacej p\'f3\'9fniej}{\cs73\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs73\super \chftn }{ Niklas Luhmann, \ldblquote Ecological Communication\rdblquote , str. 30 , The University of Chicago Press, 1989}}}{. \par Luhmann zaznacza, \'bfe tak zwane \lquote proste\rquote czy \lquote pierwotne\rquote spo\'b3ecze\'f1stwa, charakteryzuj\'b9 si\'ea znacznie wi\'eaksz\'b9 integracj\'b9 tych trzech typ\'f3w system\'f3w, jako \'bfe ich dyferencjacja by\'b3a z wielu wzgl \'ead\'f3w uniemo\'bfliwiona \endash chocia\'bfby ze wzgl\'eadu na istnienie jednego, wsp\'f3lnego kodu, opieraj\'b9cego si\'ea na stratyfikacji lub na jednym, og\'f3lnym, dychotomicznym podziale. Jednocze\'9cnie trzeba nadmieni\'e6, \'bf e ewolucja nie oznacza tutaj przej\'9ccia, z czego\'9c mniej do czego\'9c bardziej po\'bf\'b9danego czy lepszego, ale raczej systematyczn\'b9 przemian\'ea uzasadnion\'b9, og\'f3lnie m\'f3wi\'b9c, istot\'b9 samych system\'f3w. Przyjmuj\'b9c wi\'ea c za Luhmannem pewien ewolucyjny charakter zmian systemowych, systemy funkcjonalne, odrywaj\'b9c si\'ea od pozosta\'b3ych typ\'f3w system\'f3w, stawiaj\'b9 sobie osobne cele nieredukowalne do samego spo\'b3ecze\'f1stwa, kt\'f3re zreszt\'b9 si\'ea zwykle nimi nie kieruje, o ile w og\'f3le sobie zdaje z nich spraw\'ea. Przyk\'b3adem mo\'bfe by\'e6 autopejoza, kt\'f3ra musi zosta\'e6 zabezpieczona przede wszystkim, niezale\'bfnie od czynnik\'f3w \'9crodowiskowych}{\cs73\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs73\super \chftn }{ Tam\'bfe str.18}}}{. \par }\pard \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright { \par }{\b Systemy spo\'b3eczne i mechanizmy reguluj\'b9ce ich dzia\'b3anie \par }{ \par }\pard \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {Pojawia si\'ea tu pewien paradoks zwi\'b9zany z relacj\'b9 mi\'eadzy \'9crodowiskiem i systemami spo\'b3 ecznymi. Skoro z jednej strony, tylko poprzez samoreferencje, mechanizmy autopejotyczne, system mo\'bfe dokonywa\'e6 dostosowuj\'b9cych zmian wewn\'b9trz swojej struktury, a wytworzone poprzez te mechanizmy granice oddzielaj\'b9 to co niedost\'ea pne od tego co dost\'eapne, to z drugiej strony, w jaki spos\'f3b mo\'bfliwa jest jakakolwiek interakcja ze \'9crodowiskiem maj\'b9ca redukowa\'e6 jego kompleksowo\'9c\'e6, a kt\'f3ra jest niezb\'eadna aby ukierunkowywa\'e6 morfogenez\'ea system\'f3w spo \'b3ecznych. Aby rozwi\'b9za\'e6 ten problem, trzeba przytoczy\'e6 i wyja\'9cni\'e6 wprowadzone przez Luhmanna poj\'eacia: kod\'f3w binarnych i rezonansu. \par Definiowanie poj\'ea\'e6 wewn\'b9trzsystemowych poprzez te same poj\'eacia nieuchronnie prowadzi do tautologii (takich, jak chyba najbardziej znany \ldblquote paradoks k\'b3amcy\rdblquote ). Kod binarny stanowi pew ien punkt odniesienia dla wszelkiej zachodz\'b9cej wewn\'b9trz systemu komunikacji. Jest on dw\'f3jkowy, mo\'bfna nawet powiedzie\'e6 cyfrowy, w tym sensie, \'bfe przyjmuje tylko dwie skrajne warto\'9cci w oparciu o j\'ea zyk danego systemu. I tak, poprzez j\'eazyk logiki systemu naukowego otrzymujemy kod binarny, przyjmuj\'b9cy dwie warto\'9cci: prawda i nieprawda. W systemie prawnym b\'ea dzie to legalny i nielegalny, w ekonomicznym: posiadanie i nieposiadanie, i tak dalej. \par Paradoks zostaje zniesiony poprzez wprowadzenie r\'f3\'bfnicy ontologicznej obu warto\'9cci kodu. Oczywi\'9ccie jednocze\'9cnie ukrywaj\'b9c jedno\'9c\'e6 kodu jako ca\'b3o\'9cci, system oddziela, przyk\'b3adowo prawd\'ea od nieprawdy, jako zupe\'b3 nie odr\'eabne elementy (\ldblquote X\rdblquote dlatego \'bfe nie \ldblquote Y\rdblquote zostaje, po prostu, zamienione na \ldblquote X nie jest Y\rdblquote ). Kody s\'b9 konstrukcjami totalnymi, stoj\'b9cymi \ldblquote ponad\rdblquote podzia\'b3 ami, kt\'f3re stworzy\'b3y i niew\'b9tpliwym osi\'b9gni\'eaciem ewolucyjnym system\'f3w, z perspektywy autopejozy. Luhmann przywo\'b3uje tutaj por\'f3wnanie do aktu stworzenia, gdzie B\'f3g stoi ponad r\'f3\'bfnic\'b9 kt\'f3r\'b9 sam stworzy\'b3 \endash niebem i ziemi\'b9}{\cs73\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs73\super \chftn }{ Tam\'bfe str.37-38}}}{. W innym miejscu, poprzestaje na pragmatycznym stwierdzeniu, \'bfe problem niesko\'f1 czonej regresji powstaje tylko wtedy, gdy istnieje poszukiwanie ostatecznego rozwi\'b9zania, a systemy i tak zwykle nie maj\'b9 na to czasu}{\cs73\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid { \cs73\super \chftn }{ Niklas Luhmann, \ldblquote The Reality of the Mass Media\rdblquote , str.17, Stanford University Press, 2000}}}{. \par Chocia\'bf w pierwszej chwili mo\'bfe si\'ea wydawa\'e6, \'bfe spo\'b3ecze\'f1stwo dzia\'b3a zgodnie z kodami \endash to znaczy binarnie (prawda lepsza od k\'b3amstwa, legalno\'9c\'e6 lepsza od nielegalno\'9cci) to jednak szybko mo\'bfna zauwa\'bfy\'e6, \'bfe nie wszystko jest czarno-bia\'b3e. Trywialna oczywisto\'9c\'e6, chocia\'bf jest prawd\'b9, nie ma takiej samej warto\'9cci jak naukowe odkrycie, jedna nielegalno\'9c\'e6 jest \ldblquote bardziej nielegalna\rdblquote od drugiej. Dodatkowo, aktualnie modne has\'b3o \ldblquote obywatelskiego niepos\'b3usze\'f1stwa\rdblquote czy rozliczanie ludzi poprzedniego systemu PRL dzia\'b3aj\'b9cych legalnie w \'9cwietle \'f3wczesnego prawa, stawiaj\'b9 pod znakiem zapytania, wcze\'9cniej oczywist\'b9, binarno\'9c\'e6 kod\'f3w na zasadzie albo \endash albo. \par Luhmann wprowadza wi\'eac rozr\'f3\'bfnienie pomi\'eadzy kodem a programowaniem. Program lub inaczej kanon, kryteria, nie jest cz\'ea\'9cci\'b9 kodu, ale rodzajem \lquote nak\'b3adki\rquote , kt\'f3ra sta\'b3a si\'ea konieczna wraz z odpowiednim poziomem dyferencjacji system\'f3w funkcjonalnych i odpowiada za przeformu\'b3owywanie i interpretacje struktur, jednocze\'9cnie nie trac\'b9c zwi\'b9zku ze swoim kodem. Za przyk\'b3ad Luhmannowi s\'b3u\'bfy system prawny, kt \'f3ry na kod legalny \endash nielegalny nak\'b3ada program zwi\'b9zany z poj\'eaciami sprawiedliwo\'9cci, konstytucyjno\'9cci, pozwalaj\'b9c na znacznie wi\'eaksze, ni\'bf dwupoziomowe, spektrum mo\'bfliwych interpretacji}{\cs73\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs73\super \chftn }{ Niklas Luhmann \ldblquote Ecological Communication\rdblquote , str. 47-48 , The University of Chicago Press, 1989}}}{. Pozwala to jednocze\'9cnie na wi\'eaksz \'b9 plastyczno\'9c\'e6 (albo patrz\'b9c z innej perspektywy, niestabilno\'9c\'e6) systemu, czyli wi\'eaksz\'b9 podatno\'9c\'e6 na zewn\'eatrzne zak\'b3\'f3cenia, do kt\'f3rych system mo\'bfe si\'ea dostosowa\'e6 poprzez zmian\'ea samego programu. Jest to \'b3atwiejsze do osi\'b9gni\'eacia (co nie znaczy \'b3atwe, zwykle proces ten nast\'eapuje stopniowo) ni\'bf ca\'b3kowita redefinicja i zmiana kodu, co teoretycznie te\'bf jest mo\'bfliwe, ale, og\'f3lnie m\'f3wi\'b9 c, zmienia zupe\'b3nie istot\'ea i zasady funkcjonowania tego systemu, powoduj\'b9c nieprzewidywalne, daleko id\'b9ce skutki, tak\'bfe w ramach innych system\'f3w traktuj\'b9cych go jako \'9crodowisko. \par No w\'b3a\'9cnie, wyt\'b3umaczy\'b3em w jaki spos\'f3b kody binarne s\'b9 metod\'b9 radzenia sobie systemu z paradoksem tautologii, ale nadal nie wyja\'9cnia to, lub raczej wyja\'9cnia w spos\'f3b tylko cz\'ea\'9cciowy, na jakiej zasadzie mo\'bfe nast\'ea powa\'e6 wzajemna interakcja mi\'eadzy systemem, a jego \'9crodowiskiem. Tak jak opisywali komunikacj\'ea, w ramach system\'f3w autopejotycznych, Maturana i Varela, system nie mo\'bfe komunikowa\'e6 si\'ea ze swoim \'9crodowiskiem, a co najwy\'bf ej komunikowa\'e6 si\'ea na temat swojego \'9crodowiska, tym czym \'9crodowisko jest dla systemu. \par Kod binarny tworzy dyferencjacj\'ea, kt\'f3ra powoduje, \'bfe wszystko, co nie daje si\'ea opisa\'e6 przy pomocy tego kodu, co przyjmuje warto\'9c\'e6 wykraczaj\'b9c\'b9 poza dwie warto\'9cci przyj\'eate przez system, zostaje uznane za \'9crodowisko (u \'bfywaj\'b9c prostego przyk\'b3adu: prawda \endash nieprawda \endash brzydki). Chodzi tutaj o dualn\'b9 natur\'ea system\'f3w spo\'b3ecznych, o to \'bfe jest to uk\'b3ad zamkni\'eaty i otwarty zarazem. Ta r\'f3\'bfnica, kt\'f3ra tworzy granice, czyni \'b9c autopojetyczno\'9c\'e6 systemu mo\'bfliw\'b9, oznacza jego zamkniecie si\'ea na \'9crodowisko. Jednocze\'9cnie ta sama r\'f3\'bfnica, poprzez jej projekcj\'ea na system, specyficzne wewn\'b9trzsystemowe rozumienie r\'f3\'bfnicy w\'b3\'b9 czone w proces samoodnawiania element\'f3w systemu poprzez w\'b3asne elementy, oznacza jego otwarto\'9c\'e6}{\cs73\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs73\super \chftn }{ Tam\'bfe str.18}}}{. \par Rezonans oznacza wi\'eac, charakteryzuj\'b9cy si\'ea wyj\'b9tkow\'b9 selektywno\'9cci\'b9, proces wp\'b3ywania fakt\'f3w ze \'9crodowiska na system, przekszta\'b3cenia tych fakt\'f3w w proces komunikacyjny tworz\'b9cy co\'9c, co Luhmann nazywa zak\'b3\'f3 ceniami. Nie podaje on jednak regu\'b3, kt\'f3rymi kieruje si\'ea ten proces rezonansu, dzi\'eaki czemu mo\'bfna by by\'b3o bada\'e6 czy przewidywa\'e6, gdzie i kiedy nast\'b9pi\'b9 takie zak\'b3\'f3cenia i jakie skutki spowoduj\'b9. Wr\'ea cz przeciwnie, jako \'bfe systemy traktuj\'b9 siebie wzajemnie jako \'9crodowisko, mog\'b9 one przenosi\'e6 rezonans mi\'eadzy sob\'b9, tworz\'b9c zupe\'b3nie nowe efekty. Dodatkowo, systemy dokonuj\'b9 samoobserwacji swoich operacji, co cz\'ea sto przyczynia si\'ea do kolejnych efekt\'f3w, nie zwi\'b9zanych z pierwotnym zamys\'b3em danego dzia\'b3ania wykonanego przez system lub wr\'eacz stoj\'b9c w opozycji. \par W rezultacie rezonans przybiera cz\'easto zupe\'b3nie nieprzewidywalny bieg, nios\'b9c za sob\'b9 wielkie zmiany lub znikaj\'b9c w zarodku. Ma\'b3y transfer pieni\'eadzy, praktycznie nieistotny z punktu widzenia systemu ekonomicznego, mo\'bf e w ramach systemu politycznego sta\'e6 si\'ea skandalem, nios\'b9c wielkie zmiany w jego wn\'eatrzu. Luhmann, jako przyk\'b3ad rezonansu tworz\'b9cego reakcj\'ea \'b3a\'f1cuchow\'b9 podaje niedob\'f3r surowc\'f3w, kt\'f3ry mo\'bfe sta\'e6 si\'ea problemem dla systemu politycznego systemu ekonomicznego (podniesienie cen) czy naukowego (badania skierowane na nowe tory), dodatkowo du\'bfa wra\'bfliwo\'9c\'e6 sytemu politycznego mo\'bfe doprowadzi\'e6 do eskalacji problemu, wywo\'b3uj\'b9 c na systemie ekonomicznym dodatkowe efekty i koszty, doprowadzaj\'b9c do wi\'eakszego bezrobocia, tworz\'b9c w ten spos\'f3b zwrotnie kolejne problemy dla systemu politycznego. To w konsekwencji mo\'bfe doprowadzi\'e6 do konstrukcji nowych norm, co stworzy rezonans w systemie prawnym i tak dalej}{\cs73\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs73\super \chftn }{ Tam\'bfe str.49}}}{. \par Nie chce przez to sugerowa\'e6, \'bfe rezonans jest dla system\'f3w niezmiennie czym\'9c z\'b3ym: ekonomiczna op\'b3acalno\'9c\'e6 naukowego wynalazku energii j\'b9drowej, by\'b3a mo\'bfliwa dzi\'eaki politycznym decyzjom, na temat prawnych aspekt\'f3 w jej wykorzystania. Luhmann stwierdza, \'bfe takim przypadku, nie mo\'bfna m\'f3wi\'e6 o transferze zak\'b3\'f3ce\'f1, ale w zamian nie proponuje niczego, poza og\'f3lnym stwierdzeniem o wsp\'f3\'b3pracy funkcjonalnej system\'f3w. M\'f3wi\'b9c kr\'f3 tko, z perspektywy ewolucyjnej taka funkcjonalna dyferencjacja, wraz z jej wszystkimi wewn\'eatrznymi elementami, jest osi\'b9gni\'eaciem zar\'f3wno bardzo skutecznym jak i bardzo ryzykownym. \par }\pard\plain \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24 \tab Jest to oczywi\'9ccie tylko pobie\'bfne streszczenie, znacznie obszerniejszej, teorii system\'f3w spo\'b3ecznych Luhmanna, jednak jednocze\'9cnie wystarczaj \'b9ce, aby m\'f3c przej\'9c\'e6 do analizy systemowej cyberprzestrzeni, bez obawiania si\'ea o brak zrozumienia poj\'ea\'e6 u\'bfywanych podczas tej analizy. Pod koniec tego rozdzia\'b3u chcia\'b3bym wspomnie\'e6 o paru kwestiach, o bardziej og\'f3 lnym charakterze. \par }\pard \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 Przede wszystkim, obserwacja obserwacji pozwalaj\'b9ca na opis sposobu dzia\'b3ania system\'f3w funkcjonalnych, czyli co\'9c co mo\'bfna przet\'b3umaczy\'e6 jako cybernetyka drugiego stopnia (\ldblquote }{\i\fs24 second-order cybernetics}{\fs24 \rdblquote ), jest mo\'bfliwa tylko z pozycji innego systemu. Nie zag\'b3\'eabiaj\'b9c si\'ea w kwestie epistemologiczne wystarczy powiedzie\'e6, \'bf e sam system, nie tylko widzi to co widzi i nie widzi czego nie widzi, ale te\'bf nie widzi tego \'bfe nie widzi. Jednak z perspektywy odr\'eabnego systemu, chocia\'bf tak\'bfe sp\'eatanego przez w\'b3asne wi\'eazy, mo\'bfna zauwa\'bfy\'e6 te ograniczenia, ukryte funkcje i inne w przeciwnym razie niedostrzegalne elementy. Jest to komparatystyka dw\'f3ch odmiennych struktur, tworz\'b9cych swoje wizje rzeczywisto\'9cci, nie mo\'bfna wi\'eac apodyktycznie uznawa\'e6 systemu naukowego (i akurat w tym przypadku socjolog\'f3w) za \ldblquote lepszy\rdblquote czy bardziej prawdziwy i obiektywny, to tylko system naukowy uwa\'bfa siebie samego za bli\'bfszy rzeczywisto\'9cci od innych. Nie oznacza to, \'bfe nie ma czego \'9c takiego jak prawdziwy, w sensie ontologicznym, rzeczywisty \'9cwiat, jednak pozostanie od dla nas zawsze nieosi\'b9galnym horyzontem. \par }\pard\plain \s66\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright \fs22\lang1045 {\fs24 Zaznacz\'ea r\'f3wnie\'bf, \'bfe pomimo, i\'bf z makroperspektywy widzimy systemy funkcjonalne (kt\'f3re jednak, w przeciwie\'f1 stwie do tradycyjnego funkcjonalizmu, znajduj\'b9 si\'ea w stanie permanentnego konfliktu mi\'eadzy sob\'b9), ich funkcje i operacje do kt\'f3rych ludzie mog\'b9 si\'ea tylko dostosowa\'e6, to jednocze\'9cnie Luhmann jest \'9cwiadom, \'bf e to jednostki tworz\'b9 te systemy i to one wchodz\'b9c ze sob\'b9 w interakcje s\'b9 elementem podstawowym tej systemowej \ldblquote uk\'b3adanki\rdblquote . Nie s\'b9 oni jednak zwi\'b9zani z \'bfadnym konkretnym systemem, jednostka pokrywa si\'ea w r \'f3\'bfnym stopniu z r\'f3\'bfnymi systemami, w zale\'bfno\'9cci od rodzaju dzia\'b3a\'f1 jakie ona wykonuje. Kto\'9c mo\'bfe wykonywa\'e6 taki lub inny zaw\'f3d, w r\'f3\'bfnym stopniu anga\'bfowa\'e6 si\'ea politycznie, wierzy\'e6 w jak\'b9\'9c religi \'ea, mie\'e6 inny status cywilny, stopie\'f1 naukowy i tak dalej, wszystko to determinuje w ramach jakich system\'f3w funkcjonalnych dana jednostka operuje i w jakim stopniu. Konflikty mog\'b9 wi\'eac mie\'e6 odbicie nawet w r amach pojedynczych jednostek, jak wtedy kiedy lekarz dostaje propozycje \'b3ap\'f3wki lub gdy wierz\'b9cy naukowiec dokonuje odkrycia, kt\'f3re stoi w sprzeczno\'9cci z jego wiar\'b9. \par Systemy interakcyjne pojawiaj\'b9 si\'ea wi\'eac w ka\'bfdym systemie, bo w ka\'bfdym musi nast\'eapowa\'e6 interakcja mi\'eadzy jednostkami, komunikacja w obr\'eabie systemu. Systemy organizacyjne, chocia\'bf r\'f3wnie\'bf przecinaj\'b9 si\'ea z systemami spo\'b3ecznymi, to jednak s\'b9 powi\'b9zane z nimi w mniejszym lub wi\'eakszym stopniu, w zale\'bfno\'9cci od rodzaju organizacji. Szko\'b3a, Fabryka, Uniwersytet czy Armia to jedne z wielu takich przyk\'b3ad\'f3w, gdzie \'b3atwo mo\'bf na wskaza\'e6 z jakim systemem funkcjonalnym s\'b9 zwi\'b9zane w pierwszej kolejno\'9cci. Je\'bfeli chodzi o systemy interakcyjne, Luhmann ma g\'b3\'f3wnie na my\'9cli interakcj\'ea mi\'eadzy lud\'9fmi twarz\'b9 w twarz, a technologia wspomagaj\'b9 ca dyseminacj\'ea jest ju\'bf czym\'9c wt\'f3rnym, nadbudow\'b9. Jednak w dalszej cz\'ea\'9cci pracy, czasami b\'ead\'ea przyjmowa\'e6 uproszczony punkt widzenia, \ldblquote na skr\'f3ty\rdblquote traktuj\'b9c jako systemy interakcyjne, tak\'bf e wspomagan\'b9 technologicznie komunikacj\'ea miedzy jednostkami.\tab \par }\pard\plain \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs44 \par \par 3.Powstawanie systemu cyberprzestrzeni \par }{\fs24 \par \par \par \par \tab Systemy funkcjonalne s\'b9 do\'9c\'e6 trwa\'b3ymi strukturami, ale nie s\'b9 wieczne. Dawniej funkcjonalne zr\'f3\'bfnicowanie by\'b3o znacznie mniejsze i opiera\'b3o si\'ea, na przyk\'b3ad na podziale zgodnym ze schematem st ratyfikacyjnym, takim jak hierarchia klasowa czy miasto i wie\'9c. Dopiero coraz wi\'eaksza dyferencjacja doprowadzi\'b3a do tego, \'bfe zamiast jednego zunifikowanego etosu spo\'b3ecznego lub etosu klas wy\'bfszych, prymat przej\'ea\'b3y poszczeg\'f3 lne kody w systemach, kt\'f3re steruj\'b9 rezonansem skierowanym na \'9crodowisko i do siebie samego (a od po\'b3owy osiemnastego wieku towarzyszy temu \'9cwiadomo\'9c\'e6 owych zjawisk i problem\'f3w)}{\cs69\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Niklas Luhmann, Ecological Communication str. 43 , The University of Chicago Press, 1989}}}{\fs24 . \par }\pard \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 Niekt\'f3re systemy, kt\'f3re zamykaj\'b9 si\'ea na \'9crodowisko albo nie nadarzaj\'b9 za jego zmianami, mog\'b9 traci\'e6 na znaczeniu i znikn\'b9\'e6 lub zosta\'e6 przej\'ea te przez inny, bardziej kompleksowy, system. Z kolei takie procesy, jak ci\'b9g\'b3a rosn\'b9ca z\'b3o\'bfono\'9c\'e6, nowe osi\'b9gni\'eacia ewolucyjne, mog\'b9 dokonywa\'e6 dalszych podzia\'b3\'f3w, tworz\'b9 cych w rezultacie nowe samodzielne systemy lub podsystemy funkcjonalne. Luhmann zauwa\'bfa, \'bfe procesy tworz\'b9ce nowe systemy, nie maj\'b9 charakteru odg\'f3rnego, lecz ich \'9fr\'f3d\'b3o le\'bfy w nowych \ldblquote wynalazkach\rdblquote . Jednak gdy system taki ju\'bf si\'ea wy\'b3oni, zostaje on narzucony spo\'b3ecze\'f1stwu, kt\'f3re musi si\'ea dostosowa\'e6. Czyli to wynalazek monety by\'b3 przyczynkiem do stworzenia systemu ekonomicznego, a nie na odwr\'f3 t, tak jak skoncentrowanie w\'b3adzy w gabinetach politycznych by\'b3o przyczyn\'b9, a nie rezultatem, stworzenia systemu politycznego, jako \'bfe Luhmann nie ogranicza tej kategorii tylko do wytwor\'f3w \'9cci\'9cle materialnych}{\cs69\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Niklas Luhmann, The Reality of the Mass Media str.15, Stanford University Press, 2000}}}{\fs24 . \par Nie jest to oczywi\'9ccie nowina, \'bfe nowe technologie zmieniaj\'b9 \'9cwiat, ju\'bf Marks zauwa\'bfy\'b3 \'bfe \'bfarna zrodzi\'b3y pan\'f3w feudalnych, a m\'b3yn parowy kapitalist\'f3w, jednak warto o tym wspomnie\'e6 teraz gdy\'bf w tym rozdziale chcia\'b3bym przedstawi\'e6 histori\'ea tego, jak maszyny r\'f3\'bfnego typu po\'b3\'b9czy\'b3y si\'ea razem tworz\'b9c jedn\'b9, wielk\'b9, wsp\'f3ln\'b9 sie\'e6, maj\'b9c ju\'bf na uwadze proces funkcjonalnej dyferencjacji. \par \par }\pard\plain \s16\qj\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \fs52\lang1045 {\b\fs24 Wczesny rozw\'f3j fizycznych struktur \par }\pard\plain \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24 \par }\pard \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 Tym razem nie b\'ead\'ea si\'eaga\'b3 daleko wstecz, do czas\'f3w liczyde\'b3 i archaicznych kalkulator\'f3w opartych na ko\'b3ach z\'eabatych, czy sorter\'f3 w sterowanych kartami perforowanymi i od razu przejd\'ea do niedalekiej przesz\'b3o\'9cci. Warto zacz\'b9\'e6 od okresu, kiedy pojawi\'b3y si\'ea maszyny pos\'b3uguj\'b9ce si\'ea zapisem cyfrowym. O samym zapisi e cyfrowym, tak jak go rozumiem i czym on jest, napisa\'b3em ju\'bf w pierwszym rozdziale. Obszerny i kompletny opis rozwoju sieci komputerowej zosta\'b3 opisany w wielu ksi\'b9\'bfkach, skupie si\'ea wi\'eac dok\'b3adniej na aspektach wa\'bf nych z perspektywy rozwoju cyberprzestrzeni jako systemu, w wymiarze zar\'f3wno materialnym jak i wirtualnym. \par Komputery tak zwanej \ldblquote pierwszej generacji\rdblquote , kt\'f3rych konstrukcja opiera\'b3a si\'ea na lampach elektronowych, by\'b3y pierwszymi urz\'b9dzeniami b\'ead\'b9cymi w stanie w pe\'b3ni urzeczywistni\'e6 schemat obliczen iowy maszyny Turinga, chocia\'bf posiada\'b3y jeszcze wiele wad, a cz\'ea\'9c\'e6 z nich mia\'b3a ograniczone w stosunku do plan\'f3w dzia\'b3anie albo w og\'f3le nie zosta\'b3a uko\'f1czona (okres drugiej wojny \'9cwiatowej obfitowa\'b3 w takie pr\'f3 by, w du\'bfej cz\'ea\'9cci finansowane przez rz\'b9dy). W\'9cr\'f3d nich najbardziej znanym chyba jest ENIAC - skr\'f3t od }{\i\fs24 Electronic Numerical Integrator And Computer}{\fs24 . Uko\'f1czony przez amerykan\'f3 w prawdopodobnie pod koniec 1945, a zaprezentowany publicznie w styczniu 1946, mia\'b3 wag\'ea 30 ton i sk\'b3ada\'b3 si\'ea z 18.000 tysi\'eacy lamp (z kt\'f3rych ka\'bfd\'b9 trzeba by\'b3o wymienia\'e6 \'9crednio co dwa dni)}{\cs102\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs102\super \chftn }{ Marcin Sie\'f1ko, \ldblquote Cz\'b3owiek w paj\'eaczynie: Internet jako zjawisko kulturowe\rdblquote str. 21, O.W ATUT, Wroc\'b3aw, 2002}}}{ \fs24 . \par Tw\'f3rcom ENIAC\rquote a zarzucano b\'b3\'eady konstrukcyjne i trzeba doda\'e6, \'bfe nie wykorzystywa\'b3 on, z nie do ko\'f1ca zrozumia\'b3ych wzgl\'ead\'f3w, techniki dw\'f3jkowej, co niepotrzebnie zwi\'eakszy\'b3o wielokrotnie jego rozmiar. Jednak nie zmienia to faktu, \'bfe na tamte czasy jego osi\'b9gni\'eacia obliczeniowe przekracza\'b3y wyobra\'bfenie wielu ludzi (ok. 5000 dodawa\'f1 w ci\'b9gu sekundy). Inne komputery pierwszej generacji dzia\'b3aj\'b9ce ju\'bf w pe\'b3 ni w systemie binarnym, to na przyk\'b3ad: \ldblquote ABC\rdblquote czy zbudowany w 1958 Polski \ldblquote XYZ\rdblquote }{\cs73\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs73\super \chftn } { Istnia\'b3y jeszcze wcze\'9cniejsze konstrukcje nazywane komputerami zerowej generacji, kt\'f3re stanowi\'b3y do\'9c\'e6 ciekawy etap przej\'9cciowy, gdy\'bf wymagana by\'b3a do ich uruchomienia energia elektryczna, lecz same obliczenia by\'b3 y dokonywane za pomoc\'b9 cz\'ea\'9cci mechanicznych lub elektromagnetycznych. Przyk\'b3adem mo\'bfe by\'e6 niemiecki Z1, stworzony przez Konrada Zuse w domowych warunkach i dzia\'b3aj\'b9cy w j\'eazyku binarnym. Dokonywa\'b3 oblicze\'f1 przy pomocy metalowych pask\'f3w kt\'f3rych pozycja okre\'9cla\'b3a warto\'9c\'e6 0 lub 1. Nie by\'b3 on jednak maszyna Turinga gdy\'bf nie posiada\'b3 opcji rozkaz\'f3w warunkowych (to znaczy dzia\'b3ania w okre\'9clony spos\'f3b w zale\'bfno\'9c ci od wyniku) i m\'f3g\'b3 wykonywa\'e6 tylko ci\'b9g oblicze\'f1 zapisanych na karcie perforowanej. Z1 zosta\'b3 uko\'f1czony w 1938, wi\'eac spory kto stworzy\'b3 pierwszy komputer dalej trwaj\'b9 i wiele zale\'bfy od definicji i przyj\'eatych szczeg \'f3\'b3\'f3w technicznych pozwalaj\'b9cych uzna\'e6 co\'9c za komputer.}}}{\fs24 . \par Druga generacja opiera\'b3a si\'ea ju\'bf na tranzystorach a trzecia \endash na uk\'b3adach scalonych. Zmiany kolejnych generacji przebiega\'b3y szybko (druga i trzecia trwa\'b3y oko\'b3o pi\'eaciu lat), a\'bf do 1971 kiedy powsta\'b3 komputer 370 IBM. \par Aktualnie dalej trwa, rozpocz\'eaty od tej daty, okres komputer\'f3w czwartej generacji opartych na mikroprocesorach i chocia\'bf znane s\'b9 ju\'bf poj\'eacia pi\'b9tej a nawet sz\'f3stej generacji, to jednak przekroczenie tej bariery okazuje si\'ea wci \'b9\'bf niemo\'bfliwe. A mo\'bfe po prostu nie ma takiej potrzeby? W ko\'f1cu mniej wi\'eacej w okresie kiedy pojawi\'b3y si\'ea komputery czwartej generacji, bo w 1973, prezes firmy Intel (najwi\'eakszej obecnie firmy produkuj\'b9 cej procesory) Gordon Moore, wyg\'b3asza s\'b3ynne, nazwane p\'f3\'9fniej "Prawem Moora", stwierdzenie g\'b3osz\'b9ce, \'bfe liczba tranzystor\'f3w w procesorach b\'eadzie si\'ea dwukrotnie zwi\'eaksza\'e6 co 18 miesi\'eacy. \par Prawo to nadal mo\'bfe by\'e6 uznawane za obowi\'b9zuj\'b9ce, je\'bfeli zamienimy liczb\'ea tranzystor\'f3w na bardziej og\'f3lne poj\'eacie mocy obliczeniowej, chocia\'bf oczywi\'9ccie mo\'bfe to by\'e6 bardziej kwesti\'b9 samospe\'b3niaj\'b9cego si\'ea proroctwa, jako \'bfe prognozy ekonomiczne (w\'b3\'b9czaj\'b9c w to same firmy produkuj\'b9ce procesory) opieraj\'b9 si\'ea na kalkulacjach, kt\'f3re uznaj\'b9 prawdziwo\'9c\'e6 tego prawa. Niezale\'bfnie od tego, przyrost mocy obliczen iowej w przedstawionym okresie trzeba ujmowa\'e6 w kategoriach funkcji wyk\'b3adniczej, zmian w cz\'eastotliwo\'9cci taktowania od herc\'f3w do gigaherc\'f3w w ci\'b9gu ponad 60 lat. \par }\pard \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 \tab Trzeba teraz odpowiedzie\'e6 na pytanie, gdzie na tej skali plasuje si\'ea \ldblquote sie\'e6\rdblquote jako osobny tw\'f3r i co w\'b3a\'9cciwie si\'ea rozumie przez wr\'ea cz potoczny obecnie termin \ldblquote internet\rdblquote . Ju\'bf komputery trzeciej generacji mia\'b3y mo\'bfliwo\'9c\'e6 obs\'b3ugi terminali, czyli samej klawiatury i ekranu po\'b3\'b9czonych z superkomputerem. Pozwala\'b3 o to na dokonywanie wielu operacji na tym samym komputerze za pomoc\'b9 osobnych terminali, jednak wci\'b9\'bf by\'b3a to osobna ca\'b3o\'9c\'e6, pozwalaj\'b9ca najwy\'bfej na czasowe podzielenie swojej mocy obliczeniowej. Same terminale natomiast nie by \'b3y ze sob\'b9 po\'b3\'b9czone, chocia\'bf dzi\'eaki po\'9crednikowi jakim by\'b3 superkomputer, u\'bfytkownik m\'f3g\'b3, na przyk\'b3ad uzyska\'e6 dost\'eap do oblicze\'f1, kt\'f3re zosta\'b3y wykonane na polecenie u\'bfytkownika innego terminala. \par }\pard \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 Po\'b3\'b9czenie samych komputer\'f3w urzeczywistni\'b3o si\'ea dopiero dzi\'eaki agencji ARPA (The Advanced Research Project Agency). Same motywy dzia\'b3a\'f1 i powstania agencji nie zosta\'b3y nigdy oficjalnie zadeklarowane, ale istniej\'b9 dwie najbardziej powszechne wersje wydarze\'f1. Pierwsza zak\'b3ada, \'bfe ze wzgl\'eadu to i\'bf by\'b3a to instytucja finansowana z dotacji rz\'b9dowych, kt\'f3ra powsta \'b3a rok po wystrzeleniu radzieckiego sputnika (czyli w 1958 decyzj\'b9 Eisenhowera), to te\'bf plany stworzenia takiej sieci by\'b3y kolejnym rozdzia\'b3em zimnej wojny i wy\'9ccigu zbroje\'f1}{\cs103\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs103\super \chftn }{ Charles Jonscher, \'afycie okablowane str.192-193, MUZA SA, Warszawa, 2001}}}{\fs24 . Z tego wzgl\'eadu tak istotna by\'b3a konstrukcja zdecentralizowanego systemu po \'b3\'b9cze\'f1, gdzie nie by\'b3oby \'bfadnego centrum i nawet po zniszczeniu cz\'ea\'9cci element\'f3w sieci pozosta\'b3e mog\'b3yby dalej sprawnie funkcjonowa\'e6. \par Inna przyczyna mo\'bfe le\'bfe\'e6 po stronie finansowej i naukowej, wspierany przez ARPA proces zakupu komputer\'f3w by\'b3 bardzo kosztowny, a ka\'bfde takie pojedyncze urz\'b9dzenie poza bardzo wysok\'b9 cen\'b9 zajmowa\'b3o bardzo du\'bf o przestrzeni. Dzi\'eaki wi\'eac rozwi\'b9zaniu sieciowemu, superkomputery mog\'b3yby \'b3\'b9czy\'e6 sw\'f3j potencja\'b3 przy rozwi\'b9zywaniu skomplikowanych problem\'f3w oraz pozwala\'e6 na szerszy dost\'eap i ich efektywniejsze wykorzystanie}{ \cs103\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs103\super \chftn }{ Marcin Sie\'f1ko, Cz\'b3owiek w paj\'eaczynie: Internet jako zjawisko kulturowe str. 36, O.W ATUT, Wroc\'b3aw, 2002}}}{ \fs24 . Zreszt\'b9 nie wydaje si\'ea, aby jeden cel wyklucza\'b3 drugi, chocia\'bf znowu pojawia si\'ea dyskusja na temat priorytet\'f3w. Tym niemniej wa\'bfne jest, \'bfe chocia\'bf to systemy wraz ze swoimi celami \'b3o\'bfy\'b3y pieni\'b9 dze, to wykonawcami nie byli cz\'b3onkowie rz\'b9du czy rektorzy uczelni tylko pasjonaci, kt\'f3rzy pojmowali ten wysi\'b3ek na sw\'f3j w\'b3asny spos\'f3b. \par Vinton G. Cerf i jego wsp\'f3\'b3pracownik Robert E. Kahn wspominaj\'b9, \'bfe okres rozwoju pierwszych sieci opiera\'b3 si\'ea na dw\'f3ch technologiach i jednym marzeniu. Tym marzeniem by\'b3a mo\'bfliwo\'9c\'e6 dzielenia si\'ea informacjami i moc\'b9 obliczeniow\'b9 z innymi. Technologia mia\'b3a by\'e6 \'9crodkiem do ich urzeczywistnienia}{\cs103\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs103\super \chftn }{ Tam\'bfe str. 38}}}{\fs24 . \par }\pard \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 \tab Teraz dla odmiany troch\'ea fakt\'f3w. W Listopadzie 1969 powstaje pierwsza sie\'e6 \'b3\'b9cz\'b9ca University of California w Los Angeles z Stanford Research Institute, a dwa miesi \'b9ce p\'f3\'9fniej do\'b3\'b9czaj\'b9 dwa kolejne : University of Utah oraz University of California w Santa Barbara. Tak powstaje, sk\'b3adaj\'b9ca si\'ea z czterech ameryka\'f1skich uniwersytet\'f3w, sie\'e6 nazwana \ldblquote ARPAnet\rdblquote . Pierwsze eksperymenty z wysy\'b3aniem danych zako\'f1czy\'b3y si\'ea sukcesem, a projekt okaza\'b3 si\'ea funkcjonalny, przez co w 1971 do ARPAnetu pod\'b3\'b9czone s\'b9 ju\'bf 23 komputery (tak zwane \lquote hosty\rquote ) w 15 instytucjach rz\'b9 dowych i naukowych (\lquote routery\rquote \endash w\'eaz\'b3y ), a dwa lata p\'f3\'9fniej do wci\'b9\'bf rozrastaj\'b9cej si\'ea siatki do\'b3\'b9czy\'b3y pierwsze zagraniczne o\'9crodki w Londynie i Oslo. \par }\pard \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 Pomijaj\'b9c dalsze etapy tego kalendarium (to znaczy kto, kiedy i w jakiej ilo\'9cci si\'ea do\'b3\'b9czy\'b3) mo\'bfna og\'f3lnie powiedzie\'e6, \'bfe w nast\'ea pnych latach liczba host\'f3w ARPAnetu ros\'b3a dalej, osi\'b9gaj\'b9c setki, a p\'f3\'9fniej tysi\'b9ce host\'f3w. W mi\'eadzyczasie zaczynaj\'b9 si\'ea pojawia\'e6, w coraz wi\'eakszej ilo\'9cci, inne sieci dzia\'b3aj\'b9ce na podobnych zasadach, chocia \'bf posiadaj\'b9ce zawsze w\'b3asne techniki komunikacji (\ldblquote protoko\'b3y\rdblquote ). Przyk\'b3adami mo\'bfe by\'e6 MFENet (\lquote Magnetic Fusion Energy\rquote ) zainicjowany przez Ameryka\'f1ski departament energii, BITnet (skr\'f3t od \ldblquote Because it's Time\rdblquote ) \'b3\'b9cz\'b9cy naukowc\'f3w wszelkich dyscyplin korzystaj\'b9cych z komputer\'f3w produkowanych przez IBM, nale\'bf\'b9ca do NASA sie\'e6 SPAN, europejska odmiana EUnet, CSnet i wiele innych. \par To w\'b3a\'9cnie w takim technicznym znaczeniu, jako pewne spoiwo dzi\'eaki kt\'f3remu r\'f3\'bfne sieci potrafi\'b3yby si\'ea wzajemnie komunikowa\'e6, po raz pierwszy zosta\'b3o u\'bfyte s\'b3owo \ldblquote Internet\rdblquote . U\'bfy\'b3 go w 1974, we wsp\'f3\'b3pracy z ARPAnet, wspomniany ju\'bf Vinton Cerf, w opracowaniu opisuj\'b9cym dobrodziejstwa protoko\'b3u nazwanego TCP}{\cs103\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs103\super \chftn }{ Skr\'f3t od \ldblquote Transfer Control Protocol\rdblquote ( P\'f3\'9fniej dodane IP : \ldblquote Internet Protocol\rdblquote ) . Aby nie burzy\'e6 og\'f3lnego uk\'b3adu szczeg\'f3\'b3ami, tutaj nakre\'9cl\'ea na czym polega owo zdecentralizowanie (oraz przy okazji zdesynchronizowanie). Zamiast czeka\'e6 na bezpo\'9crednie po\'b3\'b9czenie, kt\'f3re musia\'b3oby przebiega\'e6 po okre\'9clonej linii (jak w przypadku rozmowy telefonicznej), komputery operowa\'b3 yby \ldblquote pakietami\rdblquote ( \ldblquote packet networking\rdblquote ). Dane by\'b3yby dzielone przed wys\'b3aniem na identycznych rozmiar\'f3w pakiety i wysy\'b3ane do najbli\'bfszego w\'eaz\'b3a, gdzie sprawdzane by\'b3oby do celowe miejsce pakietu i przesy\'b3anie go dalej, do nast\'eapnego sprawnego w\'eaz\'b3a, i tak a\'bf do osi\'b9gni\'eacia swojego miejsca przeznaczenia. Wsp\'f3lna dla wszystkich sie\'e6 by\'b3a dodatkowo bardzo ekonomiczna w tym wzgl\'eadzie, \'bf e nie potrzebowa\'b3a utrzymywania sta\'b3ych ani chwilowych po\'b3\'b9cze\'f1 mi\'eadzy poszczeg\'f3lnymi komunikuj\'b9cymi si\'ea komputerami \endash st\'b9d rzeczywista odleg\'b3o\'9c\'e6 nie gra\'b3a nigdy roli. Protok\'f3\'b3 TCP/IP mia\'b3 wi\'ea c na celu stworzenie jednolitego systemu zapisu informacji w poszczeg\'f3lnych pakietach, aby niewa\'bfne do jakiej sieci trafi\'b9, zawsze mog\'b3y zosta\'e6 odczytane przez kompatybilny komputer. }}}{\fs24 . Pomimo \'bfe ARPAnet wci\'b9\'bf by\'b3 najwi \'eaksz\'b9 i najszybciej rozwijaj\'b9c\'b9 si\'ea sieci\'b9, istnia\'b3o jeszcze wiele kwestii problematycznych i pomys\'b3 ten musia\'b3 jeszcze poczeka\'e6 na swoj\'b9 realizacj\'ea. Osiem lat p\'f3\'9fniej ARPAnet operowa\'b3 ju\'bf w systemie TPC/IP i ka\'bfdy o\'9crodek, kt\'f3ry chcia\'b3 si\'ea do niego pod\'b3\'b9czy\'e6 i czerpa\'e6 zyski z obecno\'9cci w tej sieci, musia\'b3 dostosowa\'e6 swoje programy do obs\'b3ugi tego standardu. \par Jednak krokiem milowym okaza\'b3o si\'ea dopiero, po pierwsze po\'b3\'b9czenie w 1984 poprzez zewn\'eatrzn\'b9 bramk\'ea (\ldblquote }{\i\fs24 gateway}{\fs24 \rdblquote ) dw\'f3ch du\'bfych sieci naukowych ARPAnetu i CSnet\rquote u, oraz po drugie wprowadzenie nazw domen: DNS}{\cs104\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs104\super \chftn }{ DNS (Domain Name Servers) to technika, kt\'f3ra zamienia niewiele m\'f3 wi\'b9cy ci\'b9g cyfr zwi\'b9zany z identyfikacj\'b9 w ramach protoko\'b3u TPC/IP, na odpowiadaj\'b9c\'b9 im form\'ea s\'b3own\'b9 zwan\'b9 domen\'b9, na przyk\'b3ad nazw\'ea uniwersytetu. Informacje przypisuj\'b9ce nazwom s\'b3ownym warto\'9c ci liczbowe by\'b3y umieszczone na specjalnych serwerach, kt\'f3re komunikowa\'b3y si\'ea ze sob\'b9 ci\'b9gle uzupe\'b3niaj\'b9c list\'ea, dzi\'eaki temu do\'b3\'b9czanie nowych host\'f3w do sieci nie wymaga\'b3o ju\'bf jakichkolwiek odg\'f3rnych dzia \'b3a\'f1. }}}{\fs24 . Fuzja ta mia\'b3a donios\'b3e skutki, zw\'b3aszcza gdy \ldblquote do gry\rdblquote wszed\'b3 NSF (za\'b3o\'bfonej przez Ameryka\'f1skie National Science Foundation),tworz\'b9c w\'b3asn\'b9 sie\'e6, nazwan\'b9 p\'f3\'9f niej NSFNet, maj\'b9c\'b9 pom\'f3c rozwi\'b9za\'e6 pal\'b9ce problemy coraz wi\'eakszej ilo\'9cci danych, kt\'f3re zatyka\'b3y nieprzystosowane do takich warunk\'f3w \'b3\'b9cza. NSF ju\'bf w za\'b3o\'bfeniach powsta\'b3a jako organizacja, kt\'f3ra mia \'b3a wspiera\'e6 rozw\'f3j naukowy, g\'b3\'f3wnie poprzez dzia\'b3anie na rzecz wsp\'f3\'b3pracy opartej na sieci. \par Dzi\'eaki niej u\'bfytkownicy ARPAnet i CSnet uzyskali dost\'eap do superszybkich komputer\'f3w, kt\'f3rych g\'b3\'f3wnym zadaniem nie by\'b3o ju\'bf samo wykonywanie oblicze\'f1 czy komunikacja mi\'eadzy sob\'b9, ile udost\'eapnianie mocy i pami\'ea ci, aby zaspokoi\'e6 wymagania sieci, tworzone przez wci\'b9\'bf rosn\'b9ce ilo\'9cci przep\'b3ywaj\'b9cych z jednego miejsca do drugiego danych (\ldblquote transferu\rdblquote mierzonego w bitach na sekund\'ea zwanego og\'f3lnie ruchem \endash \ldblquote }{\i\fs24 traffic}{\fs24 \rdblquote ). Superkomputery NSF\rquote u sta\'b3y si\'ea wi\'eac, czym\'9c w rodzaju kr\'eagos\'b3upa owej mi\'eadzysieci, jednak jednocze\'9cnie postawione zosta\'b3y warunki, takie jak obowi\'b9 zkowe korzystanie z protoko\'b3u TCP/IP (w tym przedsi\'eawzi\'eaciu bra\'b3 udzia\'b3 Vinton Cerf, wi\'eac decyzja ta nie wydaje si\'ea zaskoczeniem) dla wszystkich chc\'b9cych partycypowa\'e6 w projekcie czy ograniczenie dost\'eapu tylko do cel\'f3w zwi \'b9zanych z edukacj\'b9 i badaniami. Stworzenie natomiast DNS, spowodowa\'b3o uniezale\'bfnienie si\'ea rozrostu kolejnych element\'f3w sieci od konieczno\'9cci odg\'f3rnych decyzji. Od tej pory, aby sta\'e6 si\'ea jednym z host\'f3w wystarczy\'b3o pod \'b3\'b9czenie si\'ea do przynajmniej jednego w\'eaz\'b3a komunikacyjnego oraz system komputerowy obs\'b3uguj\'b9cy protok\'f3\'b3 TCP/IP. \par Te dwa wydarzenia znios\'b3y g\'b3\'f3wne ograniczenia, z kt\'f3rymi boryka\'b3a si\'ea \'f3wczesna sie\'e6 i spowodowa\'b3y kolejny ilo\'9cciowy skok w liczbie host\'f3w (co oczywi\'9ccie wymusi\'b3o na NSF modernizacje kr\'eagos\'b3upa - \ldblquote sieci szkieletowej\rdblquote , czyli g\'b3\'f3wnych po\'b3\'b9cze\'f1, aby sprosta\'e6 wyzwaniu, nap\'eadzaj\'b9c dalszy rozw\'f3j i tak dalej \ldblquote w ko\'b3o\rdblquote ). O ile do 1984 ilo\'9c\'e6 host\'f3w osi\'b9gn\'ea\'b3a tysi\'b9c, co wydawa \'b3o si\'ea niebezpiecznie wysokim wynikiem, o tyle dwa lata p\'f3\'9fniej by\'b3o to ju\'bf 5000, a w nast\'eapnym roku 28000. \par }\pard \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 \tab Wspomnia\'b3em o nieprzewidzianych wcze\'9cniej ograniczeniach i problemach stworzonych przez sta\'b3y rozrost struktur, jak r\'f3wnie\'bf o rozwoju \'b3\'b9 czy transmisyjnych i kolejnych superkomputer\'f3w s\'b3u\'bf\'b9cych wy\'b3\'b9cznie tej transmisji, co by\'b3o rezultatem tego samego rozwoju. Mo\'bfe to nasuwa\'e6 pewne skojarzenia, jednak wci\'b9\'bf trzeba m\'f3wi\'e6 o \ldblquote systemie\rdblquote w najlepszym wypadku u\'bfywaj\'b9c cudzys\'b3owia. Autopejoza zosta\'b3a ju\'bf zabezpieczona, ale by\'b3 to tylko zal\'b9\'bfek czego\'9c, co mo\'bfna rozumie\'e6 jako cyberprzestrze\'f1. \par }\pard \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 Co prawda, z technicznego punktu widzenia, wszystkie elementy definicyjne zaproponowane przeze mnie w rozdziale pierwszym zosta\'b3y spe\'b3nione. Jednak, po pierwsze \ldblquote przestrze\'f1 informacyjna\rdblquote , chocia\'bf istnieje w ramach sieci, to jest stanowczo zbyt mocno ograniczona, aby mo\'bfna by\'b3o w niej dojrze\'e6 co\'9c, czego zapowiedzi chcia\'b3em si\'ea doszuka\'e6 w filozoficznych koncepcjach z przesz\'b3o \'9cci}{\fs24\cgrid0 . Po drugie, patrz\'b9c bardziej teoretycznie, definicja ta jak ju\'bf wspomnia\'b3em, jest definicj\'b9 techniczn\'b9 a nie definicj\'b9 systemow\'b9, nie uwzgl\'eadnia wi\'eac funkcjonalno\'9cci, kod\'f3w, rezonansu i tak dalej. \par Systemowej analizy dokonam p\'f3\'9fniej, jednak ju\'bf teraz, bez wybiegania do przodu, mo\'bfna dokona\'e6 kilku spostrze\'bfe\'f1. Przytaczaj\'b9c biocybernetyczn\'b9 analogi\'ea, powstaj\'b9cy zal\'b9\'bfek jest tutaj zarodkiem. Uk\'b3 adem potencjalnie mog\'b9cym przekszta\'b3ci\'e6 si\'ea w pe\'b3noprawny, osobny system, znajduj\'b9cym si\'ea w stadium rozwoju, kiedy przechodzi gwa\'b3towne przemiany celem pe\'b3nego wykszta\'b3cenia swoich poszczeg\'f3lnych element\'f3w. M\'f3wi\'b9 c inaczej, chodzi o wyj\'b9tkowo intensywny, ekspansywny typ rozwoju i autopejoz\'ea, kt\'f3ra jest metod\'b9 na t\'b9 ekspansj\'ea. \par Chocia\'bf wyszed\'b3em od w\'b9tku rozwoju infrastruktury, to wcale nie mam na my\'9cli tylko jego. Trzeba pami\'eata\'e6, \'bfe wci\'b9\'bf m\'f3wimy o okresie, kiedy hostami by\'b3y w wi\'eakszo\'9cci drogie superkomputery nale\'bf\'b9 ce do instytucji naukowych. Rozdaj\'b9cy karty NFS by\'b3o organizacj\'b9 stricte naukow\'b9, a najwi\'eaksza \'f3wczesna sie\'e6 ARPAnet ju\'bf dawno zmarginalizowa\'b3a pierwotnie g\'b3\'f3wne za\'b3o\'bfenia, jakimi by\'b3a obronno\'9c\'e6 i wojskowo \'9c\'e6 (wojskowa cz\'ea\'9c\'e6 od\'b3\'b9cza si\'ea oficjalnie w 1983 tworz\'b9c osobny MILnet). Dodatkowo, jednym z za\'b3o\'bfe\'f1 NFSnetu by\'b3o zapewnienie dost\'eapu dla wszystkich wykwalifikowanych u\'bfytkownik\'f3w danego o\'9c rodka uniwersyteckiego, oznacza\'b3o to te\'bf wszelkich student\'f3w, kt\'f3rzy potrafili obs\'b3ugiwa\'e6 i korzysta\'e6 z dost\'eapu do sieci. \par Pocz\'b9tki sieci by\'b3y wi\'eac tworzone przez spo\'b3eczno\'9c\'e6 w wysokim stopniu zdominowan\'b9 przez \'9crodowisko naukowe, i to do tego do\'9c\'e6 specyficzne \'9crodowisko. Nikt, kto nie interesowa\'b3 si\'ea tym nowym zjawiskiem, nie by\'b3 w \'bfaden spos\'f3b zmuszony do jego poznawania i nauki, zw\'b3aszcza gdy system obs\'b3ugi by\'b3 znacznie bardziej skomplikowany, a zastosowania skromniejsze. Natomiast ci, kt\'f3rzy docenili potencja\'b3 mo\'bfliwo\'9cci i opanowali metody pos\'b3 ugiwania si\'ea tym nowym \'9crodkiem, byli jego pasjonatami, technologicznymi entuzjastami chc\'b9cymi wsp\'f3\'b3tworzy\'e6, usprawnia\'e6 i korzysta\'e6 z tej nowej technologii. Nie mo\'bfe te\'bf to dziwi\'e6, gdy popa trzymy na to z perspektywy czasu: skoro tworz\'b9cy zr\'eaby ARPAnetu naukowcy, po\'9cwi\'eacili swoje \'bfycie zawodowe kwestii tworzenia i rozwoju sieci, to o czym innym mogliby debatowa\'e6 w momencie, gdy ta sie\'e6 sta\'b3a si\'ea w ko\'f1 cu faktem? Dlatego stworzona w ten spos\'f3b przestrze\'f1 informacyjna, nie tylko by\'b3a zdominowana dyskusjami naukowymi, ale do tego dyskusjami naukowymi o samej sieci, jej ograniczeniach, mo\'bfliwo\'9cciach, i co najwa\'bf niejsze rozwoju i metodach do niego prowadz\'b9cych. Trzeba podkre\'9cli\'e6 tutaj niema\'b3\'b9 rol\'ea m\'b3odych programist\'f3w i student\'f3w, kt\'f3rzy otrzymuj\'b9c mo\'bfliwo\'9c\'e6 obcowania z t\'b9 now\'b9 technologi\'b9, tworzyli cz\'ea sto zupe\'b3nie nowatorskie korzystaj\'b9ce z protoko\'b3u TPC/IP us\'b3ugi i programy, u\'b3atwiaj\'b9c i jeszcze bardziej popularyzuj\'b9c technik\'ea, z kt\'f3r\'b9 mieli do czynienia. \par \par }\pard\plain \s16\qj\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \fs52\lang1045 {\b\fs24 Rozw\'f3j wirtualnych struktur komunikacyjnych \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cgrid0 \par }\pard\plain \s53\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cgrid0 Us\'b3ugi i programy, kt\'f3re pojawia\'b3y si\'ea mniej wi\'eacej w tym okresie, mo\'bfna traktowa\'e6 jako osobny poziom rozwoju sieci. Chocia \'bf oczywi\'9ccie zawsze istnia\'b3y sprz\'eatowe podstawy i ograniczenia, to jednak znacznie wi\'eacej w tej materii zale\'bfa\'b3o od os\'f3b je tworz\'b9cych, ich kompetencji, a cz\'easto i wyobra\'9fni. Je\'bfeli jaka\'9c us\'b3uga rozpowszechnia\'b3 a si\'ea i przez to stawa\'b3a si\'ea faktycznie mo\'bfliw\'b9 do u\'bfycia, to istnieje ona do tej pory. Co do wymogu upowszechnienia i standaryzacji, w latach 70\rquote i 80\rquote du\'bf\'b9 rol\'ea ogrywa\'b3y dokumenty RFC, stanowi\'b9 ce pewnego rodzaju oficjalne za\'b3o\'bfenia i dyrektywy dzia\'b3ania sieci ARPAnet \endash by\'b3y wi\'eac traktowane jako wa\'bfny g\'b3os i pewnego rodzaju regulacje. \par Tak czy siak, na pocz\'b9tku bardzo wa\'bfn\'b9 us\'b3ug\'b9 by\'b3 z pewno\'9cci\'b9 FTP, kt\'f3ry zapewnia\'b3 mo\'bfliwo\'9cci wysy\'b3ania i odbioru plik\'f3w pomi\'eadzy po\'b3\'b9czonymi komputerami. Mo\'bfe to si\'ea wydawa\'e6 wr\'eacz niezb\'ea dne i oczywiste, ale fakt faktem, \'bfe jeszcze w na prze\'b3omie 1969/70, pomimo istnienia ju\'bf fizycznej sieci, mo\'bfliwo\'9cci jej wykorzystania by\'b3y praktycznie \'bfadne}{\cs105\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs105\super \chftn }{ System porozumiewania si\'ea host\'f3w by\'b3 ju\'bf w konstrukcji i u\'bfyciu od 1970, a rok p\'f3\'9fniej w RFC 114 pojawia si\'ea pierwsza specyfikacja \ldblquote File Transfer Protocol\rdblquote (st\'b9d FTP), rozwijana p\'f3\'9fniej a\'bf do dokumentu RFC 0959 w 1985 (dalsze modyfikacje zasad dzia\'b3ania tej us\'b3ugi nie by\'b3y ju\'bf mo\'bfliwe, chocia\'bfby ze wzgl\'eadu na rozrost sieci w tym okresie).}}}{ \fs24\cgrid0 . FTP by\'b3o nie tylko sposobem wymiany plik\'f3w, ale szybko okaza\'b3o si\'ea sposobem na magazynowanie na dyskach host\'f3w ca\'b3ych zestaw\'f3w plik\'f3w, z kt\'f3rych cz\'b3onkowie sieci ARPAnet mogli wybiera\'e6 te, kt\'f3 re ich interesowa\'b3y i \'9cci\'b9ga\'e6 na swoje superkomputery. Pojawi\'b3y si\'ea pierwsze pomys\'b3y tworzenia bibliotek, z\'b3o\'bfonych z dost\'eapnych nieodp\'b3atnie dokument\'f3w zapisanych w formie cyfrowej (pierwsza w 1971 by\'b3 a deklaracja niepodleg\'b3o\'9cci ameryki). \par Chocia\'bf wsp\'f3\'b3cze\'9cnie FTP dalej jest stosowane (a jego obs\'b3uga jest znacznie u\'b3atwiona dzi\'eaki r\'f3\'bfnym programom), to jednak inny program, kt\'f3ry powsta\'b3 pod koniec 1971 z inicjatywy in\'bf yniera Raya Tomlinsona, jest znacznie bardziej znany. Chodzi o email, kt\'f3rego prototypem by\'b3 program \ldblquote SNDMSG\rdblquote , chocia\'bf ju\'bf wtedy Tomlinson zastosowa\'b3 w nim znak @ (czyli w j\'eazyku polskim \ldblquote ma\'b3pa\rdblquote ), jako symbol \'b3\'b9cz\'b9cy nazw\'ea u\'bfytkownika i hosta}{\cs105\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs105\super \chftn }{Jako ciekawostk\'ea mo\'bfna poda\'e6, \'bf e Tomlison (wtedy obchodz\'b9cy trzydzieste urodziny) wspomina, i\'bf jego wsp\'f3\'b3pracownicy sugerowali mu, aby o swoim dziele nie informowa\'b3 podw\'b3adnych, gdy\'bf wykracza\'b3o to poza wytyczone dla nich zadania i kompetencje. Nie jest to wyj \'b9tek, jako \'bfe wi\'eakszo\'9c\'e6 opisywanych us\'b3ug powstawa\'b3a w ukryciu przed prze\'b3o\'bfonymi lub bez ich wiedzy. \par \'8fr\'f3d\'b3o : \ldblquote Email Home\rdblquote http://openmap.bbn.com/%7Etomlinso/ray/home.html}}}{\fs24\cgrid0 . Us\'b3uga ta rozpocz\'ea\'b3a swoj\'b9 karier\'ea, a wraz z ni\'b9 w kolejnych latach powstawa\'b3y kolejne programy rozbudowuj\'b9ce i u \'b3atwiaj\'b9ce prac\'ea z emailami. \par Innym wa\'bfnym rezultatem, by\'b3o powstanie w 1975 grupy mailingowej \ldblquote MsgGroup\rdblquote , stanowi\'b9cej pierwsze powa\'bfne forum dyskusyjne, gdzie ka\'bfda informacja trafia\'b3a do wszystkich pozosta\'b3ych cz\'b3onk\'f3 w grupy. Jednak grupy dyskusyjna (a raczej katalog tematyczny wielu grup dyskusyjnych) jako osobna us\'b3uga zwana Usenetem, powsta\'b3a zupe\'b3nie osobno w oparciu o odr\'eabn\'b9 sie\'e6 i odr\'eabne protoko\'b3y, kt\'f3re obs\'b3ugiwa\'b3y mo\'bfliwo \'9c\'e6 pod\'b3\'b9czenia si\'ea poprzez tradycyjne linie telefoniczne, co w przypadku ARPAnetu by\'b3o niemo\'bfliwe. Usenet (nazywany wpierw Newsgroup), by\'b3 tworem trzech \'9cwie\'bfo upieczonych absolwent\'f3 w (Toma Truscotta, Jima Ellisa i Stevea Bellovina), kt\'f3rzy pozazdro\'9ccili ARPAnetowi jego mailingowych grup i mo\'bfliwo\'9cci elektronicznej dyskusji w szerszym gronie. Wraz z coraz wi\'eaksz\'b9 ilo\'9cci\'b9 grup tematycznych i mno\'bf\'b9c\'b9 si \'ea liczb\'b9 dyskutant\'f3w, co wymaga\'b3o zmian w strukturze i kodzie, Usenet pozostawa\'b3 w dalszym ci\'b9gu obs\'b3ugiwany i pod kontrol\'b9 ludzi m\'b3odych (lub bardzo m\'b3odych, jak b\'ead\'b9cy wtedy licealist\'b9 Matt Glickman). P\'f3\'9f niej Usenet sta\'b3 si\'ea cz\'ea\'9cci\'b9 wielkiej sieci budowanej w oparciu o porozumienie TCP/IP i, chocia\'bf wsp\'f3\'b3cze\'9cnie istnieje wiele innych sposob\'f3w na grupow\'b9 dyskusj\'ea poprzez sie\'e6, w dalszym ci\'b9gu gromadzi on wystarczaj \'b9ce ilo\'9cci ludzi, aby mo\'bfna by\'b3o porozmawia\'e6 na wszystkie, wymy\'9clone przez cz\'b3owieka, tematy. \par Jednak to nie FTP ale Telnet zas\'b3uguje sobie na miano pierwszej wprowadzonej us\'b3ugi}{\cs105\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs105\super \chftn }{ Pojawi\'b3 si\'ea on jednak tylko miesi\'b9ce wcze\'9cniej, pierwsza oficjalna tre\'9c\'e6 by\'b3a zawarta w RFC 97, "First Cut at a Proposed Telnet Protocol", a ostateczne specyfikacje zosta\'b3y ustalone w RFC 854 \endash 861. }}}{\fs24\cgrid0 , kt\'f3rej zadaniem by \'b3o zamienienie dowolnego pod\'b3\'b9czonego do sieci komputera, w zdalny terminal innego komputera. Wydawa\'b3o si\'ea to z za\'b3o\'bfenia proste, wystarczy wysy\'b3a\'e6 w pakietach poszczeg\'f3lne przyci\'9cni\'eate klawisze, a potem na odwr\'f3 t, przes\'b3a\'e6 odpowied\'9f. Jednak ze wzgl\'eadu na brak wsp\'f3lnych w tamtych czasach standard\'f3w, maszyn a nawet typ\'f3w klawiatury proces nie by\'b3 \'b3atwy. Telnet istnieje nadal, program do jego obs\'b3ugi znajduje si\'ea we wszystkich typach Windowsa, jednak jego wykorzystanie jest mocno ograniczone do zada\'f1 zwi\'b9zanych z administracj\'b9 sieci oraz MUD\'f3w. \par Bo w\'b3a\'9cciwie, nie o sam Telnet (chocia\'bf niew\'b9tpliwie jest on kolejn\'b9 us\'b3ug\'b9) tutaj chodzi, ale o stworzone za jego pomoc\'b9 MUDy, czyli pewnego rodzaju osobne wirtualne \'9cwiaty, opisane tekstowo, kt\'f3re by\'b3 y postawione na jednym superkomputerze, a do kt\'f3rych wszyscy, posiadaj\'b9cy dost\'eap do technologii i us\'b3ugi Telnetu, mogli si\'ea do\'b3\'b9czy\'e6. Podstawy pierwszego programu nazwanego MUD (nie zag\'b3\'eabiaj\'b9c si\'ea w skr\'f3t, kt\'f3 ry sam posiada swoj\'b9 historie: \ldblquote }{\i\fs24\cgrid0 Multi-User Dungeon\rdblquote }{\fs24\cgrid0 ) zosta\'b3y napisane w 1978 przez studenta Uniwersytetu Essex w Anglii, Roya Trubshawa, a p\'f3\'9fniej sukcesywnie rozwijane przez jego koleg\'ea . Aby lepiej zrozumie\'e6 stopie\'f1, w jakim tekstowo opisywany \'9cwiat MUD zaw\'b3adn\'b9 umys\'b3ami i wyobra\'9fni\'b9 os\'f3b, kt\'f3re z niego korzysta\'b3y, trzeba zauwa\'bfy\'e6 ze w tym czasie poj\'eacie \ldblquote gry komputerowej\rdblquote praktycznie nie istnia\'b3o. MUD natomiast, chocia\'bf oparty tylko na komunikatach tekstowych, by\'b3 czym\'9c \'b3\'b9cz\'b9cym nie tylko tak\'b9 gr\'ea (wcielanie si\'ea w postacie i stawianie czo\'b3a pewnym wyzwaniom), ale tak\'bfe mo\'bfliwo\'9c \'e6 spotkania w tym \'9cwiecie innych \ldblquote rzeczywistych\rdblquote os\'f3b odgrywaj\'b9cych swoje role, rozmawiania z nimi, a wszystko bez znajomo\'9cci j\'eazyk\'f3w programowania i obs\'b3ugi sieci \endash wystarczy\'b3a wiedza jak pod\'b3\'b9 czy\'e6 si\'ea przez Telnet do programu zainstalowanego na hoscie. \par Oczywi\'9ccie jest bardzo prawdopodobne, \'bfe wi\'eakszo\'9c\'e6 graj\'b9cych w mudy student\'f3w to komputerowi hobby\'9cci kszta\'b3c\'b9cy si\'ea w programowaniu, in\'bfynierii lub innym pokrewnym kierunku, jednak by\'b3 o to pierwsze zastosowanie sieci do cel\'f3w, w jasny spos\'f3b wykraczaj\'b9cych poza ramy sieci, otwarte i by\'e6 mo\'bfe interesuj\'b9ce dla ka\'bfdego. M\'f3wi\'b9c inaczej, osoba, kt\'f3ra mog\'b3a mie\'e6 dost\'eap do sieci (g\'b3\'f3 wnie studenci i pracownicy naukowi instytut\'f3w, kt\'f3re by\'b3y pod\'b3\'b9czone), ale kt\'f3ra by\'b3a \ldblquote spoza \'9crodowiska naukowego\rdblquote , pomimo istnienia ju\'bf r\'f3\'bfnorodnych us\'b3ug, nie mia\'b3a tam zupe\'b3nie czego szuka \'e6. Zar\'f3wno email jak i usenet by\'b3y zdominowane przez techniczne i oko\'b3otechniczne dyskusje o sieci, informatyce, przez \'bfargon i \'bfarty \'9cmieszne tylko dla wybranych, a FTP pozwala\'b3o \'9cci\'b9gn\'b9\'e6 nieprzydatne b\'b9d\'9f w og \'f3le niezrozumia\'b3e pliki. To si\'ea z czasem zmieni\'b3o i us\'b3ugi te zacz\'ea\'b3y by\'e6 wykorzystywane w innych, nie zwi\'b9zanych z sam\'b9 sieci\'b9 celach, jednak MUD jako wyimaginowany \'9cwiat fantastyki i loch\'f3w, by\'b3 od pocz\'b9 tku od tego uwolniony i przez to potencjalnie atrakcyjny dla ka\'bfdej osoby}{\cs106\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs106\super \chftn }{ Na koniec , cytat z emaila, napisanego przez wspomnianego wsp\'f3\'b3tw\'f3rc\'ea pierwszego Muda }{\cgrid0 Richarda Bartle, na temat wczesnej historii mud\'f3w: \ldblquote Pocz\'b9tkowo gra by\'b3a zaludniania g\'b3\'f3wnie przez student\'f3w Essex\rquote u , ale wraz z czasem, gdy otrzymali\'9cmy wi\'eacej zewn\'eatrznych \'b3\'b9cz do DEC-10 ( typ superkomputera \endash przyp. Autor) do\'b3\'b9czyli si\'ea ludzie z zewn\'b9trz. Nied\'b3ugo potem, maszyna by\'b3a zalana grami-graczami ale w\'b3 adze Uniwersytetu by\'b3y na tyle uprzejme, \'bfe pozwoli\'b3y ludziom z zewn\'b9trz na gr\'ea tylko w MUDa, tak d\'b3ugo jak robili to mi\'eadzy drug\'b9 w nocy i sz\'f3st\'b9 ( lub mi\'ea dzy 22:00 a 10:00 rano w weekendy). Nawet w tych godzinach gra zawsze by\'b3a w ca\'b3o\'9cci wype\'b3niona.\rdblquote Cytat za : }{http://www.mud.co.uk/richard/mudhist.htm}}}{\fs24\cgrid0 . \par Jak wida\'e6, poziom na kt\'f3rym rozwija si\'ea software, czyli oprogramowania (jak zauwa\'bfy\'b3em w rozdziale pierwszym \endash twor\'f3w ca\'b3kowicie wirtualnych, nieistniej\'b9cych faktycznie), r\'f3\'bfni si\'ea od poziomu rozwoju hardware, czyli rzeczywistego i fizycznego pomna\'bfania kolejnych linii \'b3\'b9cz\'b9cych o\'9crodki, jak i coraz wydajniejszych maszyn w tych o\'9crodkach. R\'f3\'bfni si\'ea, chocia\'bf oczywi\'9c cie w obu przypadkach zachowana jest tendencja do wykorzystywania twor\'f3w systemu, aby dokonywa\'e6 dalszych jego przekszta\'b3ce\'f1. Oba wymiary te\'bf, wzajemnie na siebie wp\'b3ywa\'b3y i intensyfikowa\'b3y wzajemny rozrost. \par Dodatkowo, w opisanym okresie (mo\'bfna przyj\'b9\'e6 umownie, \'bfe by\'b3 do okres dw\'f3ch dekad od pocz\'b9tku lat siedemdziesi\'b9tych do ko\'f1ca lat osiemdziesi\'b9tych) nast\'b9pi\'b3o znacz\'b9ce przesuni\'eacie \'9crodka ci\'ea\'bfko\'9c ci, z jednego wymiaru na drugi. Na pocz\'b9tku, to ten materialny wymiar i jego rozw\'f3j stanowi\'b3 priorytet oraz podstaw\'ea dla tworzenia j\'eazyka, kt\'f3rym miano si\'ea pos\'b3ugiwa\'e6. Najpierw tworz\'b9c fundamentalne warunki, kt\'f3re musia \'b3y by\'e6 spe\'b3nione, aby mo\'bfna by\'b3o w og\'f3le m\'f3wi\'e6 o tworzeniu si\'ea drugiego, wirtualnego wymiaru, a p\'f3\'9fniej okre\'9claj\'b9c granice sprz\'eatowe i komunikacyjne (ilo\'9c\'e6 \'b3\'b9cz). Jednak w pewnym momencie, gdy jako\'9c \'e6 i ilo\'9c\'e6 komputer\'f3w oraz \'b3\'b9cz, osi\'b9gn\'ea\'b3a pewien poziom rozwoju, pozwalaj\'b9c przynajmniej cz\'ea\'9cciowo ograniczy\'e6 programistom ten materialny \ldblquote kaganiec\rdblquote , t\'b9 tyrani\'ea parametr\'f3w, sytuacja zacz \'ea\'b3a si\'ea zmienia\'e6. \par Us\'b3ugi takie jak Usenet mog\'b3y rozwija\'e6 si\'ea w nowych, nie a\'bf tak pragmatycznych, kierunkach, pozwalaj\'b9c na rozmowy, kt\'f3re nie musia\'b3y ju\'bf dotyczy\'e6 koniecznie nowych protoko\'b3\'f3w, pojawia\'b3y si\'ea nak\'b3 adki, jak MUDy lub programy pozwalaj\'b9ce, na przyk\'b3ad jednocze\'9cnie odebra\'e6, wys\'b3a\'e6 czy przes\'b3a\'e6 dalej (\lquote }{\i\fs24\cgrid0 fowardowa\'e6}{\fs24\cgrid0 \rquote ) email, wykonuj\'b9c za u\'bfytkownika seri\'ea komend z odpowiedni \'b9 sk\'b3adni\'b9. \par Liczba host\'f3w (a wi\'eac de facto liczba u\'bfytkownik\'f3w) od pocz\'b9tku ros\'b3a wyk\'b3adniczo, wi\'eac ju\'bf to, z pewno\'9cci\'b9, zmniejsza\'b3o grupow\'b9 \'9cwiadomo\'9c\'e6 tego, i\'bf nie nale\'bfy przekracza\'e6 pewnych granic, ustalonych przez techniczne mo\'bfliwo\'9cci, ale wej\'9ccie do sieci os\'f3b \ldblquote spoza \'9crodowiska\rdblquote (kt\'f3rzy, na przyk\'b3ad chcieli wy\'b3\'b9cznie porozmawia\'e6 na usenecie o literaturze science-fiction) tylko przy\'9cpieszy\'b3o ten proces. Aby unikn\'b9\'e6 ryzyka przeci\'b9\'bfenia sieci albo wr\'eacz jej ca\'b3kowitego zatrzymania, to materialny wymiar musia\'b3 zacz\'b9\'e6 si\'ea dostosowywa\'e6 i rozbudowywa\'e6 (tak jak w 1984, kiedy zaistnia\'b3o pierwsze takie powa\'bfne zagro\'bfenie, wraz z przekroczeniem liczby tysi\'b9ca host\'f3w). \par Dodatkowo, gdy pod koniec lat osiemdziesi\'b9tych, liczba host\'f3w osi\'b9gn\'ea\'b3a dziesi\'b9tki tysi\'eacy, odg\'f3rna kontrola sta\'b3a si\'ea praktycznie fikcyjna. Ograniczenie ruchu na jednym serwerze, tworzy\'b3oby wi\'ea kszy ruch w innych punktach i w\'eaz\'b3ach, przez kt\'f3re musia\'b3y przej\'9c\'e6 pakiety, aby dotrze\'e6 do swojego celu. Pr\'f3by wy\'b3\'b9czenia i zamkni\'eacia us\'b3ug lub program\'f3w, kt\'f3re z tego czy innego wzgl\'eadu stawa\'b3y si\'ea popularne, pot\'eaguj\'b9c ruch w sieci, te\'bf by\'b3y skazane na niepowodzenie, kiedy sama sie\'e6 sta\'b3a si\'ea na tyle rozbudowana, \'bfe pozwala\'b3a na natychmiastowe rozprzestrzenianie si\'ea tych nowinek. \par Punkt ci\'ea\'bfko\'9cci przesuwa\'b3 si\'ea wi\'eac stopniowo na korzy\'9c\'e6 wymiaru softwarowego, a\'bf do momentu, kiedy wymiar hardwareowy zosta\'b3 ca\'b3kowicie zredukowany do pr\'f3by nad\'b9\'bfenia za zmianami w cyfrowym \'9c wiecie sieci. Z tego te\'bf powodu, gdy w nast\'eapnym rozdziale b\'ead\'ea analizowa\'b3 rozwini\'eat\'b9 ju\'bf cyberprzestrze\'f1 jako system, skupie si\'ea wy\'b3\'b9cznie na jej aspekcie softwareowym. Dodam jeszcze, \'bfe ludzie \ldblquote ze \'9c rodowiska naukowego\rdblquote znacznie p\'f3\'9fniej zorientowali si\'ea o tym \'bfe przestali nimi by\'e6, bo same granice \ldblquote \'9crodowiska\rdblquote uleg\'b3y znacznemu rozszerzeniu (ca\'b3y czas u\'bfywaj\'b9 c tego terminu jak najbardziej w cudzys\'b3owiu, aby nie myli\'e6 go z systemowym rozumieniem \'9crodowiska, bo u\'bfywaj\'b9c terminologii Luhmanna, nast\'b9pi\'b3o znaczne poszerzenie wewn\'eatrznych granic tworz\'b9cego si\'ea systemu, czyli odwrotno \'9cci \'9crodowiska zewn\'eatrznego). Wida\'e6 to chocia\'bfby w kontrowersjach, kt\'f3re spowodowa\'b3o pojawienie si\'ea w 1989 \ldblquote The world\rdblquote (world.std.com), czyli komercyjnego dostawcy oferuj\'b9cego dost\'ea p do sieci, przy pomocy dial-up}{\cs107\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs107\super \chftn }{ Dial-up jest technik\'b9, kt\'f3ra pozwala wykorzysta\'e6 modemy do pod\'b3\'b9 czenia si\'ea, poprzez po\'9crednika, z sieci\'b9 komputerow\'b9. Modem (MODulator \endash DEModulator) natomiast, to urz\'b9dzenie kt\'f3re zajmuje si\'ea modyfikowaniem cyfrowo zapisanych komunikat\'f3w na d\'9fwi\'eaki o r\'f3\'bf nych tonach (oraz odwrotnie), dzi\'eaki czemu mo\'bfna je analogowo przes\'b3a\'e6 mi\'eadzy komputerami za pomoc\'b9 tradycyjnych linii telekomunikacyjnych oraz umo\'bfliwi\'e6 wykorzystywanie us\'b3ugi dial-up. Modem i dial-up stanowi\'b3 y istotny krok w popularyzacji i zwi\'eakszeniu dost\'eapu do sieci komputerowych (takich jak X.25 czy biuletyn\'f3w informacyjnych zwanych BBS lub FIDOnet \endash gdy\'bf sam ARPA, przed upowszechnieniem protoko\'b3u TCP/IP nie by\'b3 zainteresowany udost\'eapnianiem ich sieci dla os\'f3b postronnych). Dial-up stanowi\'b3 te\'bf wa\'bfny element, decyduj\'b9cy o rozwoju cyberprzestrzeni poza Ameryk\'b9, gdzie istnia\'b3y tylko \'b3\'b9cza telefoniczne bez dost\'eapu do g\'b3\'f3wnych \'b3\'b9cz sieci szkieletowej.}}}{\fs24\cgrid0 , dla ka\'bfdego kto by\'b3 got\'f3w zap\'b3aci\'e6 za to odpowiedni\'b9 cen\'ea i ide\'b9, \'bfe oto \ldblquote ich\rdblquote (czyli uniwersyteckie) sieci i \ldblquote ich\rdblquote komputery, b\'ead\'b9 u \'bfywane w bezsensownych celach, nie zwi\'b9zanych z nauk\'b9. \par Tymczasem w 1990 ARPAnet okaza\'b3 si\'ea ju\'bf niepotrzebny i jako projekt zosta\'b3 wycofany, mo\'bfna powiedzie\'e6, \'bfe sta\'b3 si\'ea ofiar\'b9 swojego najwi\'eakszego sukcesu, jakim by\'b3 protok\'f3\'b3 TCP/IP i zacz\'b9\'b3 stopniowo \ldblquote rozp\'b3ywa\'e6\rdblquote si\'ea w znacznie szerszej strukturze o podobnych w\'b3a\'9cciwo\'9cciach. Jednak nawet w obliczu zauwa\'bfonych zmian, tak szybka \ldblquote eksplozja\rdblquote popularno\'9cci sieci w latach dziewi\'ea\'e6dziesi \'b9tych, jest czym\'9c co najmniej zaskakuj\'b9cym. Nie wdaj\'b9c si\'ea w dywagacje typu \ldblquote co by by\'b3o gdyby?\rdblquote , przejd\'ea do om\'f3wienia jednej, konkretnej, prze\'b3omowej us\'b3ugi, przy kt\'f3rej wszystkie pozosta\'b3e sta\'b3 y si\'ea tylko cieniem tego czym dawniej by\'b3y, a kt\'f3r\'b9 celowo zostawi\'b3em na koniec}{\cs107\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs107\super \chftn }{ S\'b9 te\'bf inne nie opisane us\'b3ugi, jak IRC b\'ead\'b9cy prototypem wsp\'f3\'b3czesnych czat\'f3w, w kt\'f3rym w ramach wielu r\'f3\'bfnych kana\'b3\'f3w, mo\'bfna by\'b3o symultanicznie porozmawia\'e6 (za pomoc\'b9 tekstu) z wieloma innymi osobami, czy te\'bf Archie (aktualnie praktycznie nie wykorzystywany), stanowi\'b9cy sie\'e6 \'b3\'b9cz\'b9c\'b9 us\'b3ugi FTP. W og\'f3le us\'b3ug, kt\'f3re si\'ea nie przyj\'ea\'b3y by\'b3o mn\'f3stwo, a tylko nieliczne zosta\'b3y przyj\'eate przez u\'bfytkownik\'f3 w sieci, kt\'f3rzy nast\'eapnie cz\'easto sami je rozbudowywali, czyni\'b9c je tym bardziej popularnymi.}}}{\fs24\cgrid0 . \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cgrid0 Jest to historia jednego cz\'b3owieka, Tima Berners-Lee, kt\'f3ry w 1980 pracuj\'b9c (jako wtedy dwudziestopi\'ea cioletni programista) w laboratorium CERN, po\'b3o\'bfonym w Genewie (z francuskiego : Conseil Europ\'e9en pour la Recherche Nucl\'e9aire) przedstawi\'b3 pomys\'b3 hiperlink\'f3w (}{\i\fs24\cgrid0 hyperlinks}{\fs24\cgrid0 ), kt\'f3re \'b3\'b9czy\'b3 yby okre\'9clone fragmenty r\'f3\'bfnych tekst\'f3w, pozwalaj\'b9c na natychmiastow\'b9 nawigacj\'ea mi\'eadzy nimi, pomagaj\'b9c w ten spos\'f3b w wymianie i uzupe\'b3nianiu informacji pomi\'eadzy naukowcami (powsta\'b3a nawet, we wsp\'f3\'b3 pracy z innymi osobami, prototypowa us\'b3uga: ENQUIRE). Mo\'bfna powiedzie\'e6, \'bfe pomys\'b3 zosta\'b3 zapomniany, ale nie przez Tima Berners-Lee, kt\'f3ry w 1989 ponowi\'b3 pr\'f3b\'ea, w czasie gdy CERN stanowi\'b3 ju\'bf wa\'bfny w\'eaze\'b3 komunikacyjny tworz\'b9cej si\'ea globalnej sieci. Pomys\'b3 zak\'b3ada\'b3, i\'bf je\'bfeli ka\'bfdy u\'bfytkownik emaila musi posiada\'e6 sw\'f3j w\'b3asny zas\'f3b pami\'eaci w komputerze, dzi\'eaki kt\'f3remu mo\'bfe odczytywa\'e6 i wysy\'b3a\'e6 listy, to czemu nie udost\'eapni\'e6 w tym samym miejscu swojego przekazu, dost\'eapnego dla ka\'bfdego zainteresowanego. \par Opieraj\'b9c si\'ea na swoim poprzednim projekcie, stworzy\'b3 edytor b\'ead\'b9cy jednocze\'9cnie pierwsz\'b9 przegl\'b9dark\'b9 o nazwie : WorldWideWeb. Pod koniec 1990 za\'b3o\'bfy\'b3 te\'bf swoj\'b9 pierwsz\'b9 stron\'ea www, w kt\'f3rej wyja\'9cnia \'b3 g\'b3\'f3wnie, koncepcj\'ea paj\'eaczyny (web)}{\cs108\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs108\super \chftn }{ W j\'eazyku polskim, w\'b3a\'9cciwie zar\'f3wno termin \ldblquote web\rdblquote jak i \ldblquote net\rdblquote t\'b3umaczone s\'b9 jako sie\'e6, chocia\'bf w j\'eazyku angielskim terminy te s\'b9 wyra\'9fnie oddzielone jako \'bfe pierwsze odnosi si\'ea do konkretnej us\'b3ugi a drugie do sieci jako ca\'b3o \'9cci. (http://www.w3.org/People/Berners-Lee/FAQ.html)}}}{\fs24\cgrid0 , hipertekst\'f3w, podawa\'b3 techniczne szczeg\'f3\'b3y jak za\'b3o\'bfy\'e6 w\'b3asn\'b9 stron\'ea oraz udost\'eapniaj\'b9c list\'ea istniej\'b9cych w\'f3wczas innych stron. Ich ilo \'9c\'e6 stopniowo wzrasta\'b3a, osi\'b9gaj\'b9c w grudniu kolejnych lat odpowiednio 10, 50 i oko\'b3o 600 pod koniec roku 1993, co oznacza\'b3o ... zupe\'b3n\'b9 pora\'bfk\'ea i \ldblquote klap\'ea\rdblquote projektu hipertekstowo\'9cci i ca\'b3ej us \'b3ugi www jako takiej. Owszem, liczby te wydaj\'b9 si\'ea odzwierciedla\'e6 tendencj\'ea wzrostow\'b9, jednak w obliczu niesamowitego rozwoju sieci (}{\i\fs24\cgrid0 net}{\fs24\cgrid0 ), okazuj\'b9 si\'ea one by\'e6 bardzo mizerne. Przyk\'b3 adowo, w tym samym czasie, czyli mi\'eadzy \rquote 90 a \rquote 93, ilo\'9c\'e6 host\'f3w wzros\'b3a, z ponad 300.000 do 2 milion\'f3w, a ilo\'9c\'e6 tematycznych grup dyskusyjnych na Usenecie, z 1300 do ponad 8000 (oczywi\'9ccie w ka\'bf dej z tych grup, codziennie pojawia\'b3y si\'ea nowe publikacje i komentarze \endash tak zwane \lquote posty\rquote \endash a ich liczba pod koniec 93 wynosi\'b3a ponad 32.000 dziennie)}{\cs109\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs109\super \chftn }{ Wszystkie dane liczbowe i statystyki (tak\'bfe przytoczone wcze\'9cniej) dost\'eapne pod adresem: http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/}}}{\fs24\cgrid0 . Bior \'b9c pod uwag\'ea zwi\'eakszaj\'b9cy si\'ea ci\'b9gle rozmiar plik\'f3w, og\'f3lny ruch w internecie, mierzony w bajtach, ulega\'b3 jeszcze szybszemu wzrostowi. Maj\'b9c ten kontekst na uwadze, wida\'e6 \'bfe by\'b3a to praktycznie niestosowana us\'b3 uga, a jej wp\'b3yw na ilo\'9c\'e6 ruchu w sieci by\'b3 \'bfaden. W tym samym czasie pojawi\'b3 si\'ea, odmienny je\'bfeli chodzi o nazw\'ea, ale do\'9c\'e6 podobny w za\'b3o\'bfeniach, projekt \lquote Gopher\rquote , kt\'f3rego popularno\'9c\'e6 by\'b3 a wy\'bfsza, ale wyniki te\'bf nie by\'b3y spektakularne. \par Sytuacj\'ea zmieni\'b3o, dopiero wydanie w tym samym roku (1993) przegl\'b9darki Mosaic}{\cs109\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs109\super \chftn }{ Znowu jest to dzie\'b3o g \'b3\'f3wnie dw\'f3ch student\'f3w Marca Andreessen oraz Erica Bina - cz\'b3onk\'f3w}{\cgrid0 NCSA (National Center for Supercomputing Applications) po\'b3o\'bfonego w University of Illinois. }}}{\fs24\cgrid0 , kt\'f3ra wygl\'b9dem i funkcjonalno\'9cci \'b9 przypomina\'b3a wsp\'f3\'b3czesne programy tego typu \endash posiada\'b3a pasek gdzie wpisywa\'b3o si\'ea adres www, przyciski pozwalaj\'b9ce cofn\'b9\'e6 si\'ea \ldblquote wstecz\rdblquote albo \ldblquote od\'9cwie\'bfy\'e6\rdblquote zawarto\'9c \'e6 strony, obs\'b3ugiwa\'b3a grafik\'ea i tak dalej. Przegl\'b9darka ta sta\'b3a si\'ea szybko bardzo popularna, powoduj\'b9c nag\'b3y rozrost popularno\'9cci stron www do niespotykanych rozmiar\'f3w. Ruch w 1993 zwi\'b9zany z us\'b3ug\'b9 www wzr\'f3s \'b3 o 341,634 procent, co stanowi liczb\'ea wykraczaj\'b9c\'b9 poza mo\'bfliwo\'9cci wyobra\'bfenia (w tym samym czasie, Gopher zanotowa\'b3 wzrost ruchu o 997%). \par Jest to oczywi\'9ccie jednorazowa sytuacja, kt\'f3ra by\'b3a mo\'bfliwa tylko ze wzgl\'eadu na wyj\'9cciow\'b9 pozycj\'ea popularno\'9cci us\'b3ugi, kt\'f3ra jak wspomnia\'b3em, by\'b3a bliska zeru, tym niemniej, pokazuje niesamowite mo\'bfliwo\'9c ci samoprzekszta\'b3ce\'f1 i rozwoju systemu, kt\'f3ry w czasie si\'eagaj\'b9cym kilku miesi\'eacy, potrafi\'b3 zamieni\'e6 nieznan\'b9 nikomu us\'b3ug\'ea w jeden z filar\'f3w sieci. Us\'b3uga ta wyr\'f3\'bfnia\'b3a si\'ea na tle innych, tym i\'bf archiwizowa\'b3a dane w czasie, na okres potencjalnie nieokre\'9clony, pozwalaj\'b9c na odtworzenie komunikatu, ju\'bf nie z dysku komputera, ale bezpo\'9crednio z sieci, wielokrotnie i przez nieograniczon\'b9 liczb\'ea odwiedzaj\'b9cych. \par Strony sta\'b3y si\'ea czym\'9c w rodzaju wirtualnych megafon\'f3w komunikacyjnych, kt\'f3re pozwala\'b3y na wykorzystanie sieci w celu reprodukowania tego samego komunikatu dla ka\'bfdego \'b3\'b9cz\'b9cego si\'ea z nimi u\'bfytkownika. Jednocze\'9c nie zyska\'b3y w ten spos\'f3b umiejscowienie w wirtualnej przestrzeni, jako sta\'b3y obiekt, kt\'f3rego po\'b3o\'bfenie by\'b3o okre\'9clone wzgl\'eadem innych stron i odno\'9cnik\'f3w, zostawiaj\'b9c kwesti\'ea fizycznej lokalizacji host\'f3w zupe\'b3 nie na boku. Mo\'bfna wi\'eac powiedzie\'e6, \'bfe dopiero w przypadku stron www, na mapie przestrzeni informacyjnej, zdefiniowanej w rozdziale pierwszym, pojawiaj\'b9 si\'ea po\'b3\'b9czone ze sob\'b9 punkty, najpierw kilka, p\'f3\'9fniej coraz wi\'ea cej, a\'bf do sytuacji kiedy mo\'bfemy opiera\'e6 si\'ea tylko na statystycznych wyliczeniach. \par Dodatkowo, www dla wielu sta\'b3o si\'ea synonimem tego, co wsp\'f3\'b3cze\'9cnie nazywa si\'ea \ldblquote internetem\rdblquote , przy\'9cpieszaj\'b9c jego, i tak ju\'bf osi\'b9gaj\'b9cy zawrotne tempo, rozw\'f3j. Dzisiaj trudno wyobrazi\'e6 sobie istnienie internetu bez stron interetowych, a najwi\'eaksza wyszukiwarka \ldblquote Google\rdblquote ma ich ponad 8 miliard\'f3w w swojej bazie (a niekt\'f3rzy s\'b9dz\'b9 \'bfe jest to tylko cz\'ea\'9c\'e6, bior\'b9c pod uwag\'ea karier\'ea jako zrobi\'b3y niedawno webblogi \endash wirtualne pami\'eatniki, kt\'f3rych stworzenie nie wymaga \'bfadnej wiedzy na temat zak\'b3adania stron www)}{\cs110\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs110\super \chftn }{ Wyszukiwarka internetowa \lquote Google\rquote , jest kolejnym przyk\'b3adem wyj\'b9tkowej niestabilno\'9c\'e6 systemu, czyli zdolno\'9cci systemu do gwa\'b3townych samoprzekszta\'b3ce\'f1 ja ko odpowiedzi na rezonans. Microsoft, b\'ead\'b9cy prawie monopolist\'b9 w zakresie wykorzystywania systemu operacyjnego \ldblquote Windows\rdblquote oraz przegl\'b9darki \ldblquote Internet Explorer\rdblquote , reprezentowa\'b3 in teresy systemu ekonomicznego, ograniczaj\'b9c \'bfywio\'b3owy rozw\'f3j komunikacji w cyberprzestrzeni, a raczej ukierunkowuj\'b9c go pod k\'b9tem mo\'bfliwo\'9cci zysku. Jednocze\'9cnie, stworzony bez \'bfadnego wsparcia finansowego \ldblquote Google \rdblquote potrafi\'b3 w kr\'f3tkim okresie zaw\'b3adn\'b9\'e6 oko\'b3o 80% ruchu WWW, zostawiaj\'b9c konkurencj\'ea daleko w tyle. Do \ldblquote Google\rdblquote b\'ead\'ea jeszcze powraca\'b3 kilka razy w tym i nast\'eapnym rozdziale, gdzie wyja\'9cni \'ea czemu jest on cz\'ea\'9cciowo zwi\'b9zany r\'f3wnie\'bf z funkcj\'b9 systemu cyberprzestrzeni.}}}{\fs24\cgrid0 . \par \par }\pard\plain \s16\qj\sl360\slmult1\keepn\nowidctlpar\outlinelevel0\adjustright \fs52\lang1045 {\b\fs24 W\'b3a\'9cciwo\'9cci cyberprzestrzeni \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cgrid0 \par Jak wida\'e6, chocia\'bf w\'b3a\'9cciwie ca\'b3y ten rozdzia\'b3 traktuje o internecie, to do tej pory unika\'b3em u\'bfywania tego s\'b3owa, wspominaj\'b9c o nim w formie nazwy w\'b3asnej, dopiero przed chwil\'b9. U\'bfywa\'b3em wcze\'9cniej s\'b3owa sie \'e6, robi\'b9c to celowo, bo czym tak naprawd\'ea jest internet i kiedy mo\'bfemy zacz\'b9\'e6 m\'f3wi\'e6 o powstaniu internetu? Mo\'bfe wtedy gdy powsta\'b3 ARPAnet, a mo\'bfe gdy Vinton Cerf po raz pierwszy u\'bfy\'b3 s\'b3 owo Internet? Lub w momencie zastosowania protoko\'b3u TCP/IP, ewentualnie, gdy powsta\'b3a pierwsza bramka \'b3\'b9cz\'b9ca sieci ARPAnet i Csnet. Albo patrz\'b9c z perspektywy }{\i\fs24\cgrid0 software}{\fs24\cgrid0 , powstanie e-maila wydaje si\'ea by \'e6 dobr\'b9 granic\'b9, a mo\'bfe powstanie us\'b3ugi www? \par Ka\'bfda z tych propozycji ma swoich zwolennik\'f3w i ka\'bfda jest s\'b3uszna. Internet jest workiem poj\'eaciowym, kt\'f3ry zyskiwa\'b3 stopniowo na popularno\'9cci, nigdy nie oznaczaj\'b9c niczego bardziej konkretnego, ni\'bf mieszanki na r\'f3\'bf nych poziomach protoko\'b3\'f3w, us\'b3ug i program\'f3w, mieszanki rzeczywistego hardware i wirtualnego software}{\cs110\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs110\super \chftn } { Definicje internetu oczywi\'9ccie powstawa\'b3y i powstaj\'b9, najbardziej znan\'b9 i oficjaln\'b9 jest dokument RFC 1462, kt\'f3ry definiuje internet jako, po pierwsze \ldblquote sie\'e6 sieci opartych o protoko\'b3y TCP/IP\rdblquote , po drugie \ldblquote spo\'b3eczno\'9c\'e6 os\'f3b u\'bfywaj\'b9cych tej sieci\rdblquote , i po trzecie \ldblquote zbi\'f3r znajduj\'b9cych si\'ea w niej zasob\'f3w\rdblquote . Jest to jednak zbyt szeroka, nieprecyzyjna i przez to bezu\'bf yteczna definicja, w ten spos\'f3b najnowsza telefonia kom\'f3rkowa u\'bfywaj\'b9ca cyfrowej transmisji TCP/IP, kt\'f3r\'b9 potem przekszta\'b3ca na fale te\'bf by\'b3aby obj\'eata przez definicje, nie m\'f3wi\'b9c o tym \'bfe nazywanie \ldblquote spo\'b3 eczno\'9cci os\'f3b\rdblquote internetem wydaje si\'ea by\'e6 kuriozalne. Nie wdaj\'b9c si\'ea w dalsz\'b9 polemik\'ea, zak\'b3adam \'bfe mo\'bfe istnie\'e6 bardzo d\'b3uga i wyczerpuj\'b9ca definicja internetu, obejmuj\'b9ca wi\'eakszo\'9c\'e6 poj\'ea \'e6 kt\'f3rymi si\'ea operuje w tym znaczeniu. Worek poj\'eaciowy zawsze mo\'bfna definiowa\'e6, co nie zmienia faktu, i\'bf jest on workiem poj\'eaciowym. }}}{\fs24\cgrid0 . Nadal powstaj\'b9 nowe us\'b3ugi i programy, jak chocia\'bfby tak zwane \ldblquote komunikatory\rdblquote , kt\'f3re przypisuj\'b9 ich u\'bfytkownikom w\'b3asny numer (na kszta\'b3t numeru telefonicznego), dzi\'eaki czemu mo\'bfliwe jest, w ka\'bfdej chwili, nawi\'b9zanie kontaktu na \'bfywo, je\'bfeli tylko dane osoby chc \'b9 porozmawia\'e6 i znajduj\'b9 si\'ea przed komputerem. Z pewno\'9cci\'b9 jest to co\'9c odr\'eabnego od stron www czy wieloosobowych gier komputerowych, a jednak we wszystkich tym przypadkach m\'f3wimy o korzystaniu \ldblquote z\rdblquote internetu lub \ldblquote przez\rdblquote internet, nie do ko\'f1ca maj\'b9c \'9cwiadomo\'9c\'e6, co przez to mamy na my\'9cli. \par Zamiast wi\'eac skupia\'e6 si\'ea, na arbitralnym zakre\'9claniu granic internetu, dokonywaniu pewnych ogranicze\'f1 i wyklucze\'f1, chcia\'b3bym oprze\'e6 si\'ea na odr\'eabnym poj\'eaciu cyberprzestrzeni, kt\'f3rego podstawy zosta\'b3y ju\'bf wy\'b3o \'bfone w pierwszy rozdziale. Trzeba te\'bf doda\'e6, \'bfe cyberprzestrze\'f1 jest odr\'eabnym systemem spo\'b3ecznym, posiada wi\'eac cechy jemu przynale\'bfne, jak kod binarny, specyficzny j\'eazyk, na kt\'f3rym ten kod si\'ea opiera czy spos\'f3 b w jaki realizuje funkcj\'ea redukcji kompleksowo\'9cci. Jeszcze raz powt\'f3rz\'ea, \'bfe w skr\'f3cie, internet jest niesprecyzowanym, enigmatycznym i amorficznym tworem poj\'eaciowym, kt\'f3ry przyj\'b9\'b3 si\'ea wraz z rozwojem cyberprzestrzeni, aby u\'b3atwi\'e6 ogarni\'eacie i zrozumienie tego szybko ewoluuj\'b9cego zjawiska. Dlatego te\'bf, nie mo\'bfna m\'f3wi\'e6, \'bfe to na podstawie poj\'eacia internetu stworzone zosta\'b3o poj\'ea cie cyberprzestrzeni, wr\'eacz odwrotnie, to rozwijaj\'b9ca si\'ea cyberprzestrze\'f1 jest ojcem s\'b3owa : internet. Internet jako ca\'b3o\'9c\'e6, mo\'bfe by\'e6 najwy\'bfej kojarzony z grup\'b9 pewnych system\'f3w interakcyjnych, ale nie z systemem spo \'b3ecznym, kt\'f3rym jest cyberprzestrze\'f1. W\'b9tek ten porusz\'ea jeszcze w zako\'f1czeniu, kiedy cyberprzestrze\'f1 zostanie ju\'bf dobrze opisana pod k\'b9tem jej spo\'b3ecznego charakteru i wp\'b3ywu. \par Funkcja ka\'bfdego systemu jest taka sama, ale inne s\'b9 sposoby jej realizacji, przyk\'b3ady by\'b3y podawane w rozdziale drugim, wi\'eac od razu powiem, \'bfe funkcj\'b9 cyberprzestrzeni jest redukcja kompleksowo\'9cci \'9c rodowiska komunikacyjnego. Jest to prosta konstatacja, b\'ead\'b9ca jednak dobrym punktem wyj\'9cciowym: oto bowiem ta niesamowita kompleksowo\'9c\'e6 (na szcz\'ea\'9ccie, w du\'bfej mierze wspomagana przez maszyny) od samego pocz\'b9tku, z coraz wi\'ea ksz\'b9 skuteczno\'9cci\'b9, pozwa\'b3a omin\'b9\'e6 bariery komunikacyjne, kt\'f3re istnia\'b3y do tej pory, a kt\'f3re we wsp\'f3\'b3czesnym \'9cwiecie sta\'b3y si\'ea wr\'eacz niezno\'9cne. \par Zaczynaj\'b9c od Telnetu, kt\'f3ry pozwala\'b3 na komunikacj\'ea polece\'f1 wydawanych mi\'eadzy dwoma komputerami, poprzez email, grupy dyskusyjne, www czy komunikatory, proces ten przebiega\'b3 w kierunku coraz doskonalszego wype\'b3 niania swojej funkcji, obejmuj\'b9c jednocze\'9cnie coraz wi\'eaksz\'b9 liczb\'ea os\'f3b. Funkcjonalno\'9c\'e6 komunikacyjna mo\'bfe nasuwa\'e6 skojarzenia z systemami interakcyjnymi lub komunikacyjnymi, jednak mamy tu do czynienia z zupe\'b3 nie odmiennymi typami system\'f3w, operuj\'b9cymi na innych poziomach. \par Po pierwsze cyberprzestrze\'f1 nie jest \ldblquote systemami\rdblquote w liczbie mnogiej, kt\'f3re tworz\'b9 si\'ea kiedy jednostki wchodz\'b9 w interakcje, a potem r\'f3wnie szybko przestaj\'b9 istnie\'e6, ale jednym, wsp\'f3 lnym dla wszystkich systemem. Tworzy ona, jedn\'b9 przestrze\'f1 komunikacyjn\'b9, kt\'f3ra potrafi utrzymywa\'e6 swoj\'b9 ci\'b9g\'b3o\'9c\'e6, co jest niezb\'eadnym elementem procesu ewolucji poprzez samoodnoszenie. Systemy interakcyjne mog\'b9 by\'e6 \'9fr\'f3d\'b3em rezonansu, jednak cyberprzestrze\'f1, jako system spo\'b3eczny, ma mo\'bfliwo\'9c\'e6 jego odbioru i reagowania na rezonans jako jeden sp\'f3jny uk\'b3ad, przetworzenia zak\'b3\'f3ce\'f1 w ramach ca\'b3ego systemu i przekszta\'b3 cenia siebie w adekwatny spos\'f3b. Po drugie, komunikacja w obr\'eabie cyberprzestrzeni nie musi ogranicza\'e6 si\'ea do jednego narzuconego tematu, przebiega\'e6 koniecznie w spos\'f3b sekwencyjny lub symultaniczny, fizyczna odleg\'b3o\'9c\'e6 te\'bf nie gra roli. Og\'f3lnie, jako \'bfe wszelkie formy zapisane w postaci cyfrowej istniej\'b9 tylko wirtualnie, jako byty idealne, tak i komunikacja cyfrowa jest uwolniona od wszelkich udr\'eak przedmiotowo\'9cci, obejmuj\'b9c zar\'f3wno przekszta\'b3 canie rozwi\'b9za\'f1 interakcyjnych znanych ju\'bf wcze\'9cniej, jak i zupe\'b3nie nowych form. \par Wolna od tych ogranicze\'f1 cyberprzestrze\'f1, pozwala jednocze\'9cnie na znaczne zwi\'eakszenie kontyngencji akt\'f3w komunikacji, ale przede wszystkim, pozwala sprosta\'e6 wymaganiom stawianym przez coraz bardziej rozrastaj\'b9c\'b9 si\'ea kompleksowo \'9c\'e6 system\'f3w, wr\'eacz stanowi\'b9c odpowied\'9f na ten rozrost. To w\'b3a\'9cnie w tym znaczeniu u\'bfy\'b3em s\'b3owa \ldblquote niezno\'9cno\'9c\'e6\rdblquote \endash jako nieprzystawanie kompleksowo\'9cci do sposobu komunikacji tworz\'b9 cego kompleksowo\'9c\'e6, ograniczenia zwi\'b9zane z istnieniem \ldblquote w\'b9skich garde\'b3\rdblquote komunikacyjnych. Jest to wi\'eac system bardzo specyficzny, nie tworzy si\'ea \ldblquote pomi\'eadzy\rdblquote innymi, ale raczej \ldblquote ponad \rdblquote , \'bfywi\'b9c si\'ea sam\'b9 kompleksowo\'9cci\'b9 jako elementem, kt\'f3ry pomimo \'bfe redukuje z\'b3o\'bfono\'9c\'e6 \'9crodowiska, to jednocze\'9cnie sam rozrasta si\'ea do tego stopnia, \'bfe musi zosta\'e6 poddany dalszej redukcji. \par Innym taki \ldblquote meta-systemem\rdblquote (w cudzys\'b3owiu, gdy\'bf zajmuj\'b9 miejsce obok innych system\'f3w, traktuj\'b9c je jako \'9crodowisko, jednak ich funkcja jest meta-systemowa) s\'b9 media masowe. Jak wskazuje Luhmann, ich funkcja polega na obserwacji \'9crodowiska i p\'f3\'9fniej oddawaniu tej przetworzonej wiedzy \'9crodowisku, jako ich w\'b3asna wiedza. Inaczej m\'f3wi\'b9c, jest to system, kt\'f3rego funkcj\'b9 jest przetwarzanie rezonansu, kt\'f3rego ilo\'9c\'e6 i kompleksowo\'9c\'e6 staje si\'ea zbyt z\'b3o\'bfona dla samych system\'f3w, b\'ead\'b9cych odbiorcami tego rezonansu}{\cs69\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Niklas Luhmann, The Reality of the Mass Media str. 97, Stanford University Press, 2000}}}{\fs24\cgrid0 . Wcze\'9cniej stwierdza on, \'bfe media masowe powsta\'b3y dzi\'ea ki zaistnieniu metod mechanicznego wyrobu produkt\'f3w b\'ead\'b9cych okazicielem komunikacji, nie ingeruj\'b9c w sam\'b9 komunikacj\'ea. Warto wi\'eac przyjrze\'e6 si\'ea temu systemowi, aby wykluczy\'e6 mo\'bfliwo\'9c\'e6, i\'bf to co nazywam cyberprzestrzeni\'b9, by\'b3o dla Luhmanna, po prostu, elementem systemu medi\'f3w masowych. \par Co prawda do mass medi\'f3w zalicza on wszystkie instytucje spo\'b3eczne, kt\'f3rych celem jest wykorzystywanie technologii do reprodukcji i rozprzestrzeniania element\'f3w komunikacji, jednak jednocze\'9c nie obwarowuje takie rozumienie terminu wieloma warunkami, kt\'f3re musz\'b9 by\'e6 spe\'b3nione. Procedury dyseminacji musz\'b9 generowa\'e6 wystarczaj\'b9co du\'bfe ilo\'9cci danego produktu (okazicieli komunikacji) aby by\'b3 on dost\'ea pny powszechnie dla grup, kt\'f3re nie s\'b9 okre\'9clone z g\'f3ry. Wyklucza to, na przyk\'b3ad \'9credniowieczne klasztory przepisuj\'b9ce manuskrypty czy nadawanie wiadomo\'9c\'e6 radiowych dla policji, ale powoduje \'bfe cyberprzestrze\'f1 tak\'bf e oddala si\'ea od tej kategorii, gdy\'bf nie jest ona z zasady ograniczona jak\'b9kolwiek form\'b9 (email czy telnet mo\'bfe spe\'b3nia\'e6 te warunki, ale www lub ftp ju\'bf nie). Jeszcze wyra\'9fniej wida\'e6 to, gdy Luhmann wskazuje na brak interakcji mi\'eadzy nadawc\'b9 i odbiorc\'b9, jako fundamentaln\'b9 i podstawow\'b9 cech\'ea charakteryzuj\'b9ca media masowe, kt\'f3ra tym bardziej z cyberprzestrzeni\'b9 nie ma wiele wsp\'f3lnego. \par W rezultacie, niekt\'f3re sposoby komunikacji kwalifikuj\'b9 si\'ea do wykorzystywania przez instytucje spo\'b3eczne w ramach systemu mass medi\'f3w, do dalszego przesy\'b3ania przetworzonego przez nich rezonansu, czyli ich informacji, inne natomiast si \'ea do tego nie nadaj\'b9. Te systemy komunikacyjne nie s\'b9 ze sob\'b9 w \'bfaden spos\'f3b zwi\'b9zane, poza tre\'9cci\'b9 kt\'f3r\'b9 chc\'b9 przekaza\'e6 mass media, natomiast cyberprzestrze\'f1 nie jest zainteresowana tym w jaki spos\'f3 b komunikacja jest wykorzystywana, ale sam\'b9 komunikacj\'b9, wchodzi dalej w meandry zasad komunikowania i tam wykonuje swoj\'b9 funkcj\'ea, a wszystkie formy komunikowania w jej obr\'eabie s\'b9 po\'b3\'b9czone i mog\'b9 na siebie wzajemnie wp\'b3ywa \'e6. \par S\'b9 to wi\'eac odr\'eabne struktury, chocia\'bf podobne pod wzgl\'eadem bycia pewnego rodzaju meta-systemami. \ldblquote Pewnego\rdblquote rodzaju, bo istniej\'b9 obok innych system\'f3w traktuj\'b9c je jako \'9c rodowisko, jednak z drugiej strony, prerekwizytami s\'b9 (poza tradycyjnymi \ldblquote wynalazkami ewolucyjnymi\rdblquote takimi jak monety) same systemy spo\'b3eczne, kt\'f3rych odpowiednia ilo\'9c\'e6 i kompleksowo\'9c\'e6 jest niezb\'eadna, aby powsta \'b3o funkcjonalne zapotrzebowanie na media masowe czy cyberprzestrze\'f1. \par Jednak nie tylko specyficzna funkcja (a raczej specyficzny spos\'f3b realizowania podstawowej funkcji) jest niezb\'eadnym elementem tworz\'b9cym odr\'eabny system, inn\'b9 wa\'bfn\'b9 cech\'b9 jest istnienie binarnego kodu. O niezb\'eadnych, z persp ektywy systemu i samoodnoszenia, w\'b3a\'9cciwo\'9cciach kodu, by\'b3a mowa w rozdziale drugim, mo\'bfna od razu wi\'eac stwierdzi\'e6, \'bfe dla cyberprzestrzeni, s\'b9 to warto\'9cci komunikacji (warto\'9c\'e6 pozytywna) i nie-komunikacji (warto\'9c\'e6 negatywna). Nie nale\'bfy jednak uto\'bfsamia\'e6 tych dw\'f3ch warto\'9cci kodu, z rozr\'f3\'bfnieniem mi\'eadzy systemem a \'9crodowiskiem. Jest to dla systemu podstawowy spos\'f3b dyferencjacji, jednak wci\'b9\'bf zostawia otwartym pytanie, w jaki spos\'f3b system zdefiniuje swoj\'b9 to\'bfsamo\'9c\'e6, a zatem swoje granice. Negatywna warto\'9c\'e6 s\'b3u\'bfy tylko okre\'9cleniu sytuacji kiedy warto\'9c\'e6 pozytywna mo\'bfe zosta\'e6 zastosowana, komunikacja okre\'9cla wi\'eac cech\'ea, pozytywn\'b9 warto\'9c\'e6 kodu, kt\'f3r\'b9 system rozumie i z kt\'f3r\'b9 mo\'bfe pracowa\'e6. \par Komunikacj\'b9 b\'eadzie wi\'eac wszystko, co mo\'bfe zosta\'e6 przes\'b3ane w ramach cyberprzestrzeni, co oznacza ograniczenie do j\'eazyka zapisu cyfrowego, tylko \ldblquote 0\rdblquote i \ldblquote 1\rdblquote ale ju\'bf nie \ldblquote 2\rdblquote czy d\'9fwi\'eak wyra\'bfony falami o okre\'9clonym nat\'ea\'bfeniu. Oczywi\'9ccie nie-komunikacja mo\'bfe by\'e6 ze skutkiem zamieniona przez system w komunikacj\'ea, o ile tylko istnieje spos\'f3b wyra\'bf enia nie-komunikacji w postaci zer i jedynek. Ten nacisk na form\'ea zapisu, jako podstawy jakiejkolwiek cyberprzestrzennej komunikacji, nasuwa sugesti\'ea, \'bfe mo\'bfe faktycznym kodem jakim si\'ea pos\'b3uguje system jest, po prostu, na og\'f3 lniejszym poziomie, kod przyjmuj\'b9cy warto\'9cci: cyfrowy i analogowy. Jest to jednak b\'b3\'eadny trop, gdy\'bf zapis cyfrowy stanowi niezb\'eadny element komunikacji w cyberprzestrzeni, ale nie jedyny. Zapisane cyfrowo dane mo\'bfemy nagra\'e6 na p \'b3yt\'ea CD, a potem przekaza\'e6 j\'b9 komu\'9c innemu, przez co nie tylko ominiemy ca\'b3\'b9 sie\'e6 (komputerow\'b9), ale przede wszystkim dokonamy aktu komunikacji przebiegaj\'b9cego w tradycyjny spos\'f3b: mi\'eadzy innymi, z zachowaniem du\'bf ego op\'f3\'9fnienia czy zachowaniem znaczenia fizycznej odleg\'b3o\'9cci (}{\i\fs24\cgrid0 versus}{\fs24\cgrid0 natychmiastowo\'9c\'e6 i niezale\'bfno\'9c\'e6 od odleg\'b3o\'9cci w przypadku komunikacji w cyberprzestrzeni). \par Mo\'bfna jeszcze poruszy\'e6 kwesti\'ea programowania kodu j\'eazykowego. Skoro system mo\'bfe zajmowa\'e6 si\'ea wszystkim tym, co jest komunikacj\'b9, to czy wyrobi\'b3 odpowiedni do tego program, b\'b9d\'9f programy, aby na ten binarny uk\'b3ad kodu, m \'f3c na\'b3o\'bfy\'e6 mo\'bfliwo\'9c\'e6 kategoryzowania czy te\'bf stopniowania? Istnienie takich programowych kryteri\'f3w wydaje si\'ea by\'e6 potrzebne, gdy\'bf pomimo i\'bf cyberprzestrze\'f1 jest m\'b3odym systemem, to jednak jej mo\'bfliwo\'9c ci pami\'eaciowe oraz r\'f3\'bfnorodno\'9c\'e6 us\'b3ug, czyni\'b9 operowanie tylko poprzez sam kod, ma\'b3o efektywnym i do tego ograniczaj\'b9cym mo\'bfliwo\'9cci rozwojowe systemu (jako \'bfe kryteria programowe pozwalaj\'b9 na wi\'eaksze otwarcie wzgl \'eadem \'9crodowiska). \par M\'f3wi\'b9c o mnogo\'9cci us\'b3ug mo\'bfna wi\'eac zauwa\'bfy\'e6, \'bfe nie chodzi tu tylko o odr\'eabne \ldblquote programy\rdblquote w rozumieniu Luhmanna, ale te\'bf o \ldblquote programy\rdblquote w rozumieniu informatycznym, s\'b9 to oczywi\'9c cie odr\'eabne poj\'eacia, jednak programy komputerowe, jako ni\'bfszy poziom r\'f3\'bfnego typu us\'b3ug internetowych, powoduj\'b9 \'bfe komunikacja w ka\'bfdym z tych przypadk\'f3w przybiera inn\'b9 form\'ea, co wp\'b3ywa na \ldblquote programy \rdblquote jako kryteria, kt\'f3re musz\'b9 by\'e6 z tego powodu r\'f3\'bfne, chyba \'bfe pod postaci\'b9 bardziej abstrakcyjnego uog\'f3lnienia. \par M\'f3wi\'b9c bardziej konkretnie, przyk\'b3adowo us\'b3uga www, ze wzgl\'eadu na og\'f3lnodost\'eapno\'9c\'e6 swoich komunikat\'f3w czy nastawieniu na ich mo\'bfliwie d\'b3ugie zapami\'eatywanie (wyszukiwarki takie jak \ldblquote Google\rdblquote zajmuj \'b9 si\'ea tak\'bfe kopiowaniem i archiwizowaniem nieistniej\'b9cych ju\'bf stron), musia\'b3a stawi\'e6 czo\'b3a problemowi niewydolno\'9cci postrzegania siebie tylko w kategoriach binarnych bardzo wcze\'9cnie, bo w momencie kiedy ilo\'9c\'e6 stron dotycz\'b9ca danego tematu przekroczy\'b3a mo\'bfliwo\'9c\'e6 dotarcia do nich przez osob\'ea zainteresowan\'b9. W obliczu tego problemu, mo\'bfna powiedzie\'e6, \'bfe powsta\'b3o kryterium oceny u\'bfyteczno\'9cci (kt\'f3 re jednak dotyczy tylko odbiorcy komunikatu, gdy\'bf dla nadawcy, u\'bfyteczno\'9c\'e6 komunikatu staje si\'ea celem). Zarazem powsta\'b3y wyszukiwarki, takie jak Altavista, kt\'f3re jednak te\'bf szybko okaza\'b3y si\'ea ma\'b3o przydatne, w obliczu tysi \'eacy czy milion\'f3w \ldblquote u\'bfytecznych\rdblquote komunikat\'f3w. Dopiero wspomniane wcze\'9cniej Google, dzi\'eaki oparciu za\'b3o\'bfenia u\'bfyteczno\'9cci na samoodnoszeniu, wcieli\'b3o to kryterium w dzia\'b3 anie, a bardzo szybka kariera tej wyszukiwarki www jest dowodem na to, \'bfe pozwoli\'b3a ona na znaczne zwi\'eakszenie kontyngencji. \par W przypadku innej us\'b3ugi, czyli emaila, mo\'bfna pomy\'9cle\'e6, \'bfe opieranie si\'ea na binarnym kodzie jest wystarczaj\'b9ce, bo komunikaty s\'b9 dost\'eapne tylko dla wybranych przez nadawc\'ea os\'f3b, a w momencie zako\'f1 czenia procesu komunikacji (kiedy email trafia na komputer odbiorcy) sam komunikat przestaje praktycznie istnie\'e6 w sieci. Tak wi\'eac, o ile nie jeste\'9cmy osob\'b9 publiczn\'b9, kt\'f3rej adres znaj\'b9 osoby kt\'f3 rych my sami nie znamy, to albo otrzymujemy komunikat dla nas przeznaczony, albo nie (oczywi\'9ccie przyziemnie patrz\'b9c, mo\'bfna zawsze doszukiwa\'e6 si\'ea bardziej lub mniej interesuj\'b9cych komunikat\'f3 w, jak w przypadku tradycyjnych form komunikacji typu rozmowa twarz\'b9 w twarz \endash jednak mi chodzi o strukturaln\'b9 konieczno\'9c\'e6 stworzenia kryteri\'f3w programowych, kiedy sam kod binarny w wyniku rosn\'b9cej kompleksowo\'9cci staje si\'ea niewystarczaj\'b9cy). \par Okazuje si\'ea jednak, \'bfe nawet osoba niepubliczna, wsp\'f3\'b3cze\'9cnie coraz cz\'ea\'9cciej mo\'bfe otrzymywa\'e6 niechcian\'b9 korespondencj\'ea o charakterze reklamowym (znany jako \ldblquote }{\i\fs24\cgrid0 spam}{\fs24\cgrid0 \rdblquote ), adresy email mog\'b9 by\'e6 sprzedawane w ramach handlu danymi osobowymi lub zosta\'e6 przekazane dalej poprzez wirusy, kt\'f3re kopiuj\'b9 skrzynki adresowe swoich ofiar. W rezultacie, wszystkie wsp\'f3\'b3czesne programy do obs\'b3ugi emaila, oferuj \'b9 mo\'bfliwo\'9c\'e6 wykrywania niechcianej poczty, czarnych list adresowych i tym podobne, aby zapewni\'e6 u\'bfytkownikom dalsz\'b9 mo\'bfliwo\'9c\'e6 korzystania z tej, do\'9c\'e6 ju\'bf s\'eadziwej z perspektywy historii cyberprzestrzeni, us\'b3 ugi. Niechciana czy niepotrzebna poczta stanowi wi\'eac faktycznie, problem podobny do u\'bfyteczno\'9cci stron www. W obu przypadkach efektywny wcze\'9cniej system, opieraj\'b9cy si\'ea tylko na dychotomicznej klasyfikacji czego\'9c jako komunikat lub nie, w pewnym momencie si\'ea za\'b3amuje si\'ea pod wp\'b3ywem swojego w\'b3asnego rozrostu, jednak ka\'bfdy przypadek jest jednocze\'9cnie odmienny, gdy\'bf kryteria programowe modyfikowane s\'b9, poprzez specyfik\'ea konkretnej us \'b3ugi, jak i program\'f3w komputerowych t\'b9 us\'b3ug\'ea obs\'b3uguj\'b9cych. \par Aby jeszcze lepiej zobrazowa\'e6 t\'b9 tendencje, nie zajmuj\'b9c si\'ea wszystkimi us\'b3ugami jakie istniej\'b9, podam ostatni przyk\'b3ad wieloosobowych gier komputerowych, gdzie w wirtualnych \'9cwiatach spotykaj\'b9 si\'ea setki albo nawet tysi\'b9 ce os\'f3b (mo\'bfna, troch\'ea upraszczaj\'b9c, powiedzie\'e6, \'bfe jest to wsp\'f3\'b3czesne rozwini\'eacie pomys\'b3u MUD\'f3w). W tym przypadku, komunikacja nie ogranicza si\'ea do samego s\'b3owa pisanego czy m\'f3wionego, ale mo\'bfe obejmowa\'e6 ca\'b3y szereg innych danych, kt\'f3rych spektrum ograniczone jest przez kompleksowo\'9c\'e6 samego programu komputerowego. W tym wypadku, bardzo wa\'bfnymi elementami staj\'b9 si\'ea op\'f3\'9fnienia lub ewentualne przerwania ci\'b9g\'b3o\'9c ci komunikacji (tak zwane \ldblquote lagi\rdblquote ) oraz szybko\'9c\'e6 wysy\'b3ania i odbierania komunikat\'f3w (tak zwany \ldblquote }{\i\fs24\cgrid0 ping}{\fs24\cgrid0 \rdblquote ), mierzone w setnych cz\'ea\'9cciach sekundy. Niewystarczaj\'b9 cy ping lub za du\'bfe lagi, mog\'b9 powodowa\'e6 utrudnienie lub uniemo\'bfliwienie korzystania z komunikacji w spos\'f3b, kt\'f3ry by\'b3 przewidziany przez gr\'ea (program komputerowy). Taki rodzaj komunikacji staje si\'ea, wi\'eac, te\'bf w mniejszym lub wi\'eakszym stopniu \ldblquote u\'bfyteczny\rdblquote , jednak znowu w specyficzny spos\'f3b, charakterystyczny dla konkretnego programu w sensie informatycznym. Samo istnienie program\'f3 w w sensie systemowym, jest dla cyberprzestrzeni o tyle istotne, \'bfe pozwala w spos\'f3b bardziej kompleksowy i wszechstronny, okre\'9cla\'e6 cele i kierunki przekszta\'b3ce\'f1 zwi\'eakszaj\'b9cych kontyngecj\'ea dzia\'b3a\'f1 (czyli, opieraj\'b9c si \'ea na podanych przyk\'b3adach, przekszta\'b3cenia maj\'b9ce na celu dostarczanie tylko oczekiwanej i interesuj\'b9cej poczty, adekwatnych stron www, czy coraz mniejszego }{\i\fs24\cgrid0 pingu}{\fs24\cgrid0 i przerwa\'f1 w sieciowych grach komputerowych). \par Cyberprzestrze\'f1, pomimo \'bfe traktuje wszystko co nie jest ni\'b9 sam\'b9 jako jednorodne \'9crodowisko, jest systemem jak ka\'bfdy inny, zamkni\'eatym, ale i otwartym zarazem. Skoro wiadomo ju\'bf, w jaki spos\'f3b cyberprzestrze\'f1 postrzega siebie i \'9crodowisko, w jaki przyczynia si\'ea do redukcji kompleksowo\'9cci, i jakiego kodu u\'bfywa, mo\'bfna dokona\'e6 analizy jej efekt\'f3w w skali makrospo\'b3ecznej \endash chodzi tutaj g\'b3\'f3wnie o rezonans, zar\'f3wno wewn\'b9 trz innych system\'f3w spo\'b3ecznych, jak i wewn\'b9trz samej cyberprzestrzeni . \par }\pard \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 \par }\pard \sl360\slmult1\nowidctlpar\adjustright {\cgrid0 \par }\pard\plain \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \lang1045\cgrid {\fs44\cgrid0 \par \par \par \par \par \par \par \par \par \par \par \par \par 4.Rezonans mi\'eadzysystemowy \par }{\cgrid0 \par }\pard \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\cgrid0 \par \par }\pard \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\cgrid0 \par }\pard \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\cgrid0 Jak wida\'e6 z poprzedniego rozdzia\'b3u, cyberprzestrze\'f1 historycznie wyodr\'eabni\'b3a si\'ea jako podsystem systemu naukowego i dopiero p\'f3\'9fniej dokona\'b3 a usamodzielnienia. Jednak, rzecz jasna, nie tylko system naukowy poczu\'b3 tego efekty, jako \'bfe ka\'bfdy system musi dokonywa\'e6 akt\'f3w komunikowania. Z tego powodu, ka\'bfdy system musia\'b3 stawi\'e6 czo\'b3a temu nowemu elementowi, kt\'f3 ry pojawi\'b3 si\'ea na horyzoncie, a kt\'f3ry zupe\'b3nie zmieni\'b3 spos\'f3b i zasady na jakich komunikacja przebiega\'b3a, a przez to przesta\'b3 przystawa\'e6 do zasad na jakich oparte by\'b3y wewn\'eatrzne struktury poszczeg\'f3lnych system\'f3w, kt \'f3re postrzega\'b3y i tworzy\'b3y \'9crodowisko, na sw\'f3j, dostosowany do swoich potrzeb, spos\'f3b. Na spos\'f3b, kt\'f3ry w momencie pojawienia si\'ea cyberprzestrzeni, sta\'b3 si\'ea nieadekwatny powoduj\'b9c ca\'b3y ci\'b9g rezonans\'f3w, kt\'f3 re nierzadko zwrotnie powodowa\'b3y (i nadal powoduj\'b9) rezonans w ramach cyberprzestrzeni, kt\'f3ra z kolei musi wci\'b9\'bf boryka\'e6 si\'ea z nowymi, nieprzewidzianymi przez ni\'b9, elementami, kt\'f3re da si\'ea uj\'b9\'e6 w jej j\'ea zyku komunikacji. \par }\pard \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright {\tab M\'f3wi\'b9c o rezonansie mi\'eadzy cyberprzestrzeni\'b9, a innymi systemami, jestem \'9cwiadomy, \'bfe na opisywane procesy i mechanizmy, nak\'b3adaj\'b9 si\'ea jeszcze inne, dodatkowe zmienne, modyfikuj\'b9ce charakter rezonansu, zwi\'b9zane ze stopniem obecno\'9cci i dost\'eapno\'9cci systemu cyberprzestrzeni czy specyfik\'b9 danego systemu w konkretnym pa\'f1stwie lub rejonie geograficznym. Nie wchodz\'b9 c w te szczeg\'f3\'b3y, stwierdz\'ea og\'f3lnie, \'bfe stopie\'f1 przekszta\'b3ce\'f1 jako odpowiedzi na rezonans, jest sprz\'eagni\'eaty z postrzeganym przez system stopniem zak\'b3\'f3ce\'f1, czyli kr\'f3cej: si\'b3a i istotno\'9c\'e6 rezonansu warunku je si\'b3\'ea przemian wewn\'b9trzsystemowych. Z takiej perspektywy, w pierwszej kolejno\'9cci, opisywane w tym rozdziale zjawiska s\'b9 aplikowalne do, tak zwanych, rozwini\'eatych spo\'b3ecze\'f1stw, tudzie\'bf ponowoczesnych czy informacyjnych. Rozpoczynaj\'b9c ten temat, na samym pocz\'b9tku}{\cgrid0 zajm\'ea si\'ea systemem ekonomicznym, jednocze\'9cnie zwracaj\'b9c uwag\'ea na kilka kwestii o og\'f3lniejszym charakterze. \par }\pard \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\cgrid0 \par }\pard \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\b\cgrid0 Cyberprzestrze\'f1 a system ekonomiczny \par }\pard \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\cgrid0 \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cgrid0 Jak wspomnia\'b3em wcze\'9cniej, w 1989 pojawia si\'ea komercyjny dostawca internetu \ldblquote The world\rdblquote , jednak ju\'bf wcze\'9cniej sie \'e6 nie by\'b3a absolutnie zamkni\'eata, je\'bfeli chodzi o zwi\'b9zki mi\'eadzy oboma systemami. Korporacje oferuj\'b9ce rozwi\'b9zania zwi\'b9zane z rozbudow\'b9 ARPAnetu, jak DEC czy HP, stanowi\'b3y ju\'bf cz\'ea\'9c\'e6 sieciowej spo\'b3eczno\'9c ci w czasie jej wczesnego rozwoju, chocia\'bf wykorzystywanie jej do cel\'f3w komercyjnych by\'b3o zakazane. Wys\'b3any w 1978, przez Gary Thuerk\rquote a do wielu odbiorc\'f3w naraz, list reklamuj\'b9cy i zapraszaj\'b9 cy na prezentacje nowych modeli superkomputer\'f3w, jest wsp\'f3\'b3cze\'9cnie uwa\'bfany za pierwszy komercyjny email. Wywo\'b3a\'b3 on pod\'f3wczas bardzo \'bfywio\'b3ow\'b9 debat\'ea, jednak\'bfe zostawi\'ea teraz histori\'ea na boku i skupi\'ea si\'ea bardziej na tera\'9fniejszo\'9cci, zw\'b3aszcza \'bfe fakty zwi\'b9zane z usuwaniem ogranicze\'f1 pozwalaj\'b9cych na zwi\'b9zek gospodarki i sieci, s\'b9 mo\'bfe ciekawymi szczeg\'f3\'b3ami, jednak pokrywaj\'b9cymi si\'ea z og\'f3lniejszym trendem wyodr \'eabniania si\'ea cyberprzestrzeni jako osobnego systemu, o kt\'f3rym m\'f3wi\'b3em wcze\'9cniej}{\cs69\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Podobnie, p\'f3 \'9fniej b\'ead\'ea stara\'b3 si\'ea unika\'e6 wskazywania na histori\'ea innych, pierwszych przypadk\'f3w interakcji mi\'eadzy cyberprzestrzeni\'b9, a systemami spo\'b3ecznymi. Nie oznacza to, \'bfe uwa\'bfam te fakty za zupe\'b3nie nieistotne, ka\'bf dy system gdzie\'9c i jaki\'9c spos\'f3b rozpoczyna\'b3 swoj\'b9 drog\'ea mediacji z cyberprzestrzeni\'b9, jednak wszystkie te przypadki sprowadzaj\'b9 si\'ea, do om\'f3wionego przy okazji r\'f3\'bfnych us\'b3 ug jak Email, Usenet, Mud czy WWW, problemu stopniowego rozszerzania granic, tak aby mo\'bfliwa by\'b3o w og\'f3le wzajemne wej\'9ccie danych dw\'f3ch system\'f3w w ramy swoich horyzont\'f3w, czyli skracaj\'b9c, do problemu wytworz enia cyberprzestrzeni, jako odr\'eabnego systemu o jasno ukszta\'b3towanych granicach, co nast\'b9pi\'b3o dopiero na pocz\'b9tku lat dziewi\'ea\'e6dziesi\'b9tych.}}}{\fs24\cgrid0 . \par Wsp\'f3\'b3cze\'9cnie, jednym z najprostszych zwi\'b9zk\'f3w mi\'eadzysystemowych s\'b9 ISP (\ldblquote Internet Service Provider\rdblquote ) czyli sp\'f3\'b3ki, kt\'f3rych dzia\'b3alno\'9c\'e6 mo\'bfna przet\'b3umaczy\'e6 jako \ldblquote dostawcy us\'b3 ug internetowych\rdblquote . Najprostszych w tym sensie, \'bfe faktyczne ingerencje mi\'eadzy systemami s\'b9 bardzo niewielkie, chocia\'bf mo\'bfe si\'ea wydawa\'e6, \'bfe przecie\'bf to oni zapewnili znacznie szerszy dost\'eap do sieci i pozwoli li jej rozwin\'b9\'e6 si\'ea w system, a teraz stymuluj\'b9 jej rozw\'f3j, poprzez coraz wi\'eakszy rozrost prywatnych \'b3\'b9cz w ramach konkurencji o szybko\'9c\'e6, ilo\'9c\'e6, jako\'9c\'e6 us\'b3ug. Ten \ldblquote pierwotny\rdblquote rezonans, zwi \'b9zany z kontaktem obu system\'f3w, by\'b3 rzeczywi\'9ccie donios\'b3y, ale jednorazowy, p\'f3\'9fniej ju\'bf ISP praktycznie zamkn\'ea\'b3y si\'ea w ramach swojego systemu ekonomicznego. J\'eazyk komunikacji staje si\'ea metod\'b9 na sprzeda\'bf , na konwersje tego elementu \'9crodowiska w j\'eazyk pieni\'eadzy, jednak ostatecznie rezonans z tego tytu\'b3u mi\'eadzy systemami jest znikomy. Podsumowuj\'b9c, powstanie pierwszych ISP w 1989 co\'9c zmieni\'b3o, powstaj\'b9 cy stale nowi ISP w 2006 nie zmieniaj\'b9 ju\'bf nic. \par Zachowuj\'b9c wi\'eac ostro\'bfno\'9c\'e6 w formu\'b3owaniu wniosk\'f3w, chcia\'b3bym teraz przej\'9c\'e6 do przyk\'b3ad\'f3w, w kt\'f3rych system gospodarczy wchodzi w bardziej bezpo\'9credni kontakt z cyberprzestrzeni\'b9, jednak wpierw muszej dokona \'e6 jednej og\'f3lnej, ale znacz\'b9cej, uwagi. Mianowicie, trzeba oddzieli\'e6 cyberprzestrze\'f1 jako system spo\'b3eczny od system\'f3w interakcyjnych (komunikacyjnych) wchodz\'b9cych w jej sk\'b3ad, uto\'bfsamianych na przyk\'b3 ad z emailem lub stronami internetowymi. Systemy komunikacyjne mog\'b9 by\'e6 cz\'ea\'9cci\'b9 systemu spo\'b3ecznego, jednak tylko w takim zakresie w jakim systemy spo\'b3eczne, jako szersze i bardziej inkluzywne kategorie systemowe, zawieraj\'b9 w sobie \ldblquote zagnie\'bfd\'bfone\rdblquote w\'ea\'bfsze systemy organizacyjne oraz jeszcze w\'ea\'bfsze systemy interakcyjne. \par Systemy interakcyjne same w sobie mog\'b9 by\'e6 motorem zmian, zwi\'eaksza\'e6 kontyngencj\'ea czy sprzyja\'e6 redukcji \ldblquote w\'b9skich garde\'b3\rdblquote , jednak nie jest to w \'bfadnym wypadku precedens, jako \'bfe systemy interakcyjne ewoluowa \'b3y ju\'bf wiele razy, wraz z kolejnymi osi\'b9gni\'eaciami w tym zakresie. Fenomenem natomiast jest, \'bfe cyberprzestrze\'f1, dzi\'eaki swojej sieciowej naturze, jest jednocze\'9cnie znacznie bardziej rozbudowanym i inkluzywnym systemem spo\'b3 ecznym, operuj\'b9cym na tych systemach komunikacyjnych, a nie tylko przy ich pomocy, staj\'b9c si\'ea dla pozosta\'b3ych system\'f3w elementem \'9crodowiska z kt\'f3rym mog\'b9 wchodzi\'e6 w interakcje, \'9fr\'f3d\'b3em silnego rezonansu. \par Dotychczas omawia\'b3em cyberprzestrze\'f1 tylko w jej aspekcie bycia systemem spo\'b3ecznym, jednak warto podkre\'9cli\'e6 t\'b9 r\'f3\'bfnic\'ea, gdy\'bf o rezonansie mi\'eadzy dowolnym systemem a cyberprzestrzeni\'b9 mo\'bfna m\'f3wi\'e6 tylko w wypadku, gdy komunikacja jest kodem j\'eazykowym, kt\'f3rego u\'bfywa ten autopejotyczny system spo\'b3eczny, a nie og\'f3lnie poj\'eatym mechanizmem dzia\'b3ania system\'f3w. Mo\'bfna nawet wyobrazi\'e6 sobie sytuacje, gdy cyberprzestrze\'f1 traktowana jako system spo\'b3eczny, wchodzi w zakres interakcji z innym systemem, kt\'f3ry opiera si\'ea na \ldblquote tradycyjnych\rdblquote systemach interakcyjnych (jak rozmowa twarz\'b9 w twarz, w systemie politycznym rozwa\'bfaj\'b9cym kwesti\'ea ocenzurowania tre\'9cci w sieci). \par W przypadku systemu ekonomicznego, takie zmiany, na poziomie wy\'b3\'b9cznie interakcyjnym, oznaczaj\'b9 jeszcze wi\'eakszy wzrost produktywno\'9cci, nowe mo\'bfliwo\'9cci komunikacji z klientem, czy te\'bf przy\'9cpieszenie i rozbudowanie mechanizm\'f3 w wyceny na rynkach finansowych. Procesy te opisuje do\'9c\'e6 dobrze Castells, wskazuj\'b9c na post\'eapuj\'b9ce procesy decentralizacji i tworzenia \ldblquote przedsi\'eabiorstw sieciowych\rdblquote jeszcze przed popularyzacj\'b9 emaila czy stron internetowych. Kiedy te us\'b3ugi si\'ea pojawi\'b3y, doskonale wkomponowa\'b3y si\'ea w opisywane procesy, przyspieszaj\'b9c je i u\'b3atwiaj\'b9c ich inkorporowanie. Oznacza\'b3o to zwi\'eakszenie produktywno\'9cci w ramach ca\'b3 ej ekonomii, odnajduj\'b9c warto\'9c\'e6 dodan\'b9 w elastyczno\'9cci, indywidualizacji produkt\'f3w, szybkiej dystrybucji informacji oraz innowacyjno\'9cci. Dotyczy to wszystkich sektor\'f3w gospodarki, Castells si\'eaga nawet do przyk\'b3ad\'f3w z bran \'bfy odzie\'bfowej, aby pokaza\'e6 jak wykorzystanie takich technologii pozwala uzyska\'e6, w kr\'f3tkim okresie czasu, znaczn\'b9 przewag\'ea nad konkurencj\'b9}{\cs69\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Manuel Castells, Galaktyka Internetu, str.80-106, D.W Rebis, Pozna\'f1 , 2003}}}{\fs24\cgrid0 . \par Zmienia si\'ea te\'bf sam spos\'f3b wyceny osi\'b9gni\'ea\'e6 poszczeg\'f3lnych podmiot\'f3w gospodarczych przez rynek finansowy, gdy\'bf sama gie\'b3da zosta\'b3a sprz\'eagni\'eata z najnowszymi technikami komunikacyjnymi. Pozwoli\'b3o to na szybsz\'b9 reakcj\'ea inwestor\'f3w, na udzia\'b3 jednoczesny znacznie wi\'eakszej ilo\'9cci graczy o r\'f3\'bfnych strategiach, wreszcie przy\'9cpieszy\'b3o globalizacj\'ea tworz\'b9c sie\'e6 wzajemnego wp\'b3ywu poszczeg\'f3lnych rynk\'f3w gie\'b3 dowych na siebie. Wszystkie te procesy, sk\'b3adaj\'b9 si\'ea na niespotykan\'b9 wcze\'9cniej niestabilno\'9c\'e6 systemu ekonomicznego, pot\'eagowan\'b9 jeszcze przez niepewno\'9c\'e6 informacji (kt\'f3ra jest zreszt\'b9 kolejn\'b9 cech\'b9 nowych medi \'f3w komunikacyjnych - inwestorzy musz\'b9 polega\'e6 w wi\'eakszym stopniu polega\'e6 na plotce, sugestiach, domniemaniach, kt\'f3rych jest w sieci pe\'b3no). Zmiany te s\'b9 na tyle istotne, \'bfe coraz cz\'ea\'9cciej mo\'bfna si\'ea spotka\'e6 , z odnosz\'b9cym si\'ea do tych proces\'f3w okre\'9cleniem \lquote nowa ekonomia\rquote . Jest to jednak, rezonans wywo\'b3any wewn\'eatrznym wykorzystaniem nowych technologii komunikacyjnych, dotycz\'b9cy istniej\'b9cych ju\'bf wcze\'9cniej element\'f3 w systemu, czyli zar\'f3wno gie\'b3dy jak i poszczeg\'f3lnych dziedzin gospodarki. Ja natomiast, chcia\'b3bym skoncentrowa\'e6 si\'ea na odmiennych zak\'b3\'f3ceniach wywo\'b3anych sam\'b9 cyberprzestrzeni\'b9, jako odr\'eabnym systemem spo\'b3 ecznym, elementem \'9crodowiska, kt\'f3ry system ekonomiczny musi opisa\'e6 w swoim j\'eazyku pieni\'b9dza. \par }{\fs24 Wracaj\'b9c zatem do samego tematu mi\'eadzysystemowego rezonansu, system ekonomiczny otrzyma\'b3 znacznie wi\'eaksze pole manewru, w zakresie obrotu komunikacj\'b9, ni\'bf tylko ISP. Interesuj\'b9cych obserwacji dostarczaj\'b9 chocia\'bf by nowe formy reklamy, zwi\'b9zane z pojawieniem si\'ea cyberprzestrzeni i stosunek systemu ekonomicznego do tych nowych form. W zjawisku reklamy Luhmann dostrzega\'b3 (poza oczywistym zwi\'b9zkiem z systemem ekonomicznym, jako sposobem zwi\'ea kszenia zysk\'f3w) spos\'f3bu na po\'b3\'b9czenie pozornie sprzecznych warto\'9cci, czyli kontyngencji (pewno\'9cci, \'bfe produkt si\'ea sprzeda) i jednoczesnej r\'f3\'bfnorodno\'9cci (potrzeby wyr\'f3\'bfnienia produktu na tle innych)}{\cs69\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Niklas Luhmann, The Reality of the Mass Media str. 50, Stanford University Press, 2000}}}{\fs24 . Chocia\'bf wi\'eac, reklamy istnia\'b3 y w ramach systemu ekonomicznego ju\'bf od d\'b3u\'bfszego czasu, to jednak zawirowania zwi\'b9zane z ich nowymi formami wskazuj\'b9 na silny rezonans, wyst\'eapuj\'b9cy pomi\'eadzy systemem ekonomicznym i cyberprzestrzeni\'b9. Pos\'b3uguj\'b9c si\'ea tym i innymi konkretnymi przyk\'b3adami wska\'bf\'ea, jak w og\'f3lniejszym uj\'eaciu, sk\'b3adaj\'b9 si\'ea one na procesy przekszta\'b3ce\'f1 systemu ekonomicznego, b\'ead\'b9cych odpowiedzi\'b9 na powsta\'b3e zak\'b3\'f3cenia. \par I tak, najbardziej powszechna us\'b3uga www, jest w szczeg\'f3lno\'9cci zdominowana r\'f3\'bfnego rodzaju \ldblquote bannerami\rdblquote czy \ldblquote pop-upami\rdblquote }{\cs69\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Banner jest graficzn\'b9, d\'9fwi\'eakow\'b9, a czasem multimedialn\'b9 reklam\'b9 umieszczon\'b9 mi\'eadzy wierszami lub z boku strony internetowej, natomiast szczeg \'f3lnie irytuj\'b9cy u\'bfytkownik\'f3w pop-up, otwiera ca\'b3\'b9 osobn\'b9 stron\'ea z tre\'9cci\'b9 reklamow\'b9. S\'b9 te\'bf inne formy jak \ldblquote skyscraper\rdblquote czy \ldblquote button\rdblquote , jednak pomin\'ea takie szczeg\'f3\'b3y.}}} {\fs24 , kt\'f3re mo\'bfna spotka\'e6 na praktycznie ka\'bfdej popularnej stronie. Tak\'bfe w emailach pojawiaj\'b9 si\'ea dodatkowe tre\'9cci reklamowe, chocia\'bf ju\'bf w przypadku ma\'b3o znanego FTP trudno o reklamy. Nie jest to \'bf adne odkrycie, przedstawi\'ea zatem ewolucj\'ea zawarto\'9c\'e6 reklam. Na samym pocz\'b9tku, ich tre\'9c\'e6 koncentrowa\'b3a si\'ea \'9cci\'9cle wok\'f3\'b3 samej sieci, obejmuj\'b9c przede wszystkim, reklam\'ea innych stron internetowych, a w mniejszym stopniu darmowe konta email czy programy komputerowe. Dopiero od niedawna zacz\'ea\'b3a te\'bf obejmowa\'e6 materialne, \ldblquote tradycyjne\rdblquote produkty jak samochody, bilety czy pizze na wynos (ze wzgl \'eadu na interakcyjno\'9c\'e6 takich reklam, mamy zazwyczaj r\'f3wnoczesny dost\'eap do strony www zwi\'b9zanej z reklamowan\'b9 tre\'9cci\'b9, jednak\'bfe zawarto\'9c\'e6 takiej strony jest ju\'bf jedynie przed\'b3u\'bfeniem samej reklamy, kt\'f3 ra nawet bez klikni\'eacia na ni\'b9 stara si\'ea przekaza\'e6 swoj\'b9 tre\'9c\'e6). Jednocze\'9cnie, wraz ze wzrostem kompleksowo\'9cci, pojawi\'b3y si\'ea reklamy i oferty zorientowane w wybitnym stopniu na sam\'b9 sie\'e6 , jak pozycjonowanie (SEO), czyli odp\'b3atne podnoszenie danej strony w rankingach Google i innych wyszukiwarek czy oferowanie pieni\'eadzy za czytanie reklam w sieci, jednak stanowi\'b9 one ma\'b3 o widoczne peryferia elektronicznego marketingu, natomiast reklamy innych stron www prawie przesta\'b3y istnie\'e6. \par }\pard\plain \s112\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \lang1045\cgrid {\tab Reklamowanie tre\'9cci zwi\'b9zanych z sieci\'b9, jest przyk\'b3adem interakcji mi\'eadzy ekonomi\'b9 a cyberprzestrzeni\'b9 jako nowymi dziedzinami w ramach marketingu, jednak warto przyjrze\'e6 si\'ea, jak sam marketing musia\'b3 zmodyfikowa\'e6 i odpowiednio zdefiniowa\'e6 zasady swojego funkcjonowania, w stosunku do powstaj\'b9 cej cyberprzestrzeni. Powstaje bowiem pytanie, \'bfe skoro aktualnie, rynek elektronicznych reklam jest lokomotyw\'b9 dla rynku reklam w og\'f3le i osi\'b9ga znacznie wy\'bfszy wzrost nak\'b3ad\'f3w ni\'bf pozosta\'b3e jej formy, to czemu tak d\'b3ugo pozostawa\'b3 on w stagnacji, skupiaj\'b9c si\'ea na reklamowaniu tylko element\'f3w samej sieci. Pierwsz\'b9 nasuwaj\'b9c\'b9 si\'ea odpowiedzi\'b9 t\'b3umacz\'b9c\'b9 taki kierunek zmian, jest prosta konstatacja, i\'bf cyberprzestrze\'f1, z pocz\'b9 tkiem rozpocz\'eacia szerszej dzia\'b3alno\'9cci reklamowej, wci\'b9\'bf znajdowa\'b3a si\'ea w stadium wysokiego rozszerzania swoich granic i, tak zwany\ldblquote target\rdblquote , nie obejmowa\'b3 grup, kt\'f3re mog\'b3yby by\'e6 zainteresowane innymi produktami, lub te\'bf oznacza\'b3o to zbyt wysoki stopie\'f1 ryzyka, w por\'f3wnaniu z pewno\'9cci\'b9 reklamowania us\'b3ug samej sieci, z kt\'f3rej w tym samym czasie odbiorcy reklamy korzystali. \par }\pard\plain \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24 Ale w tym momencie trzeba uwa\'bfniej przyjrze\'e6 si\'ea samemu poj\'eaciu \ldblquote targetu\rdblquote , kt\'f3ry opiera si\'ea na cechach osoby do kt\'f3 rej dany przekaz ma dotrze\'e6, to znaczy wieku, p\'b3ci czy pozycji zawodowej. Czyli na elementach, o kt\'f3re w anonimowej cyberprzestrzeni bardzo trudno, poza og\'f3lnymi charakterystykami statystycznymi i \'9crednimi dotycz\'b9cymi u\'bfytkownik\'f3 w sieci w og\'f3le, ale w tym momencie trudno m\'f3wi\'e6 o jakimkolwiek targecie. Z pewno\'9cci\'b9 niekt\'f3re elementy cech \ldblquote targetu\rdblquote , jak zainteresowania czy pogl\'b9dy, mo\'bfna pr\'f3bowa\'e6 okre\'9cli\'e6 poprzez sam profil strony, ale bez pozosta\'b3ych danych jest to wiedza niekompletna, a i to w przypadku portali (czyli wielkiego zestawu stron pod jednym patronatem, jak onet.pl czy wp.pl) dodatkowo ulega komplikacji. Nie wdaj\'b9c si\'ea w dalsz\'b9 polemik\'ea, wynika z tego, \'bfe owo rozszerzanie granic systemu nie powinno by\'e6 zbawieniem, ale przekle\'f1stwem dla reklamy on-line, skoro nawet pierwotny \ldblquote sieciowy\rdblquote target ulega rozmyciu. Dlatego trzeba wyt\'b3umaczy\'e6 , zdobywaj\'b9ce w ostatnich latach coraz wi\'eaksze zainteresowanie dla tak zwanego \ldblquote internetowego marketingu\rdblquote (i nie tylko), poj\'eacie }{\i\fs24 clickstreamu}{\fs24 . \par Ka\'bfdy u\'bfytkownik, chocia\'bf anonimowy, posiada sw\'f3j adres IP, kt\'f3ry, poza wyj\'b9tkowymi przypadkami, pozostaje niezmieniony (przynajmniej do czasu zresetowania po\'b3\'b9czenia z sieci\'b9) podczas podr\'f3\'bfy mi\'eadzy kolejnymi odno\'9c nikami. Podstawowymi danymi (zw\'b3aszcza z punktu widzenia marketingu) s\'b9 informacje, z jakiego miejsca dana osoba trafi\'b3a, ile czasu zosta\'b3a i gdzie dalej klikne\'b3a. Przemierzaj\'b9c cyberprzestrze\'f1 zostawiamy wi\'eac \'9clady, kt\'f3re mo \'bfna po\'b3\'b9czy\'e6 w ca\'b3o\'9c\'e6 aby prze\'9cledzi\'e6 tras\'ea jak\'b9 si\'ea poruszali\'9cmy, tworz\'b9c tytu\'b3owy nurt, strumie\'f1. Kiedy przeniesiemy ten mechanizm, na poziom wszystkich u\'bfytkownik\'f3w danej strony, kt\'f3rzy przez ni \'b9 \ldblquote surfowali\rdblquote , a potem jeszcze na poziom cyberprzestrzeni jako ca\'b3o\'9cci, otrzymamy w\'b3a\'9cnie clickstream. \par Czyli nakre\'9clona do tej pory przestrze\'f1 informacyjna jest, nie tylko zbiorem gigantycznej ilo\'9cci, odnosz\'b9cych si\'ea do siebie punkt\'f3w, kt\'f3re si\'ea pojawiaj\'b9 i czasem znikaj\'b9, lecz dodatkowo po\'b3\'b9czenia mi\'ea dzy tymi punktami znajduj\'b9 si\'ea w czasie ci\'b9g\'b3ej zmiany. Strukturuj\'b9 si\'ea, w rozumieniu Giddensa, jednak nie poprzez pojawianie si\'ea nowych i znikanie starych element\'f3w, jako \'bfe strukturacja zak\'b3ada zmian\'ea warto\'9c ci samych element\'f3w, w jakim\'9c uk\'b3adzie po\'b3o\'bfenia. W cyberprzestrzeni punkty strukturuj\'b9 si\'ea, nie poprzez zmian\'ea miejsca po\'b3o\'bfenia, kt\'f3re zawsze pozostaje w identycznym miejscu w uk\'b3 adzie informacyjnego odniesienia, lecz poprzez zmian\'ea warto\'9cci po\'b3\'b9czenia mi\'eadzy punktami. Niczym w socjometrii, niekt\'f3re po\'b3\'b9czenia mog\'b9 by\'e6 prawie niewidoczne, a tam gdzie przebiega clickstream wyj\'b9tkowo silne. \par Jednocze\'9cnie jest to proces samoodnosz\'b9cy si\'ea, gdy\'bf poprzez hiperlinki do materia\'b3\'f3w znajduj\'b9cych si\'ea w centrum clickstreamu, jeszcze wi\'eacej os\'f3b pod\'b9\'bfy w tamtym kierunku, zapozna si\'ea z tymi materia\'b3ami, je\'bf eli znajdzie tam co\'9c ciekawego poleci ich zawarto\'9c\'e6 innym i tak dalej. Odwrotny proces te\'bf jest mo\'bfliwy, samoodnosz\'b9cy clickstream jest w stanie jedne strony wynie\'9c\'e6 na piedesta\'b3 popularno\'9cci, a inne str\'b9ci\'e6 w wirtualne zapomnienie. Dla systemu ekonomicznego, dostosowanie si\'ea do tego zupe\'b3nie odmiennego sposobu prowadzenia dzia\'b3a\'f1 skierowanych na zysk, by\'b3o wi\'eac zmian\'b9 do\'9c\'e6 radykaln\'b9. Edwin Bendyk przedstawia wsp\'f3\'b3 czesnych internaut\'f3w, jako nomad\'f3w \endash Tezeuszy, kt\'f3rzy za ka\'bfdym razem wybieraj\'b9 si\'ea na wypraw\'ea w labirynt, kt\'f3rym jest clickstream, a Google stanowi pomocn\'b9 Ariadn\'ea, chocia\'bf i tak, wynik za ka\'bf dym razem jest nie do przewidzenia. W tej hipermedialnej rzeczywisto\'9cci, o kt\'f3rej m\'f3wi : \ldblquote wielka baza danych, kt\'f3rej doskona\'b3\'b9 metafor\'b9 jest bezkres WWW\rdblquote , wskazuje na to, i\'bf w ponowoczesnej rzeczywisto\'9c ci target ust\'eapuje clickstreamowi, a kto tego nie zrozumie b\'eadzie musia\'b3 ust\'b9pi\'e6}{\cs69\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ E. Bendyk, Gutenberg odwiedza Google, w : Polityka. Niezb\'eadnik Inteligenta 50/2005}}}{\fs24 . \par Z perspektywy cyberprzestrzeni, taka hiperlinkowa komunikacja jest bardzo wa\'bfna dla utrzymania kontyngencji w rosn\'b9cym szumie komunikacyjnym, tym niemniej sie\'e6 jest jednocze\'9cnie pe\'b3na nieujawniaj\'b9cych si\'ea os\'f3b, kt\'f3re korzystaj \'b9 z jej zasob\'f3w nigdy nie daj\'b9c \ldblquote nic w zamian\rdblquote i nie czuj\'b9c potrzeby komunikacji o dobrodziejstwach tej lub innej strony z innymi (ochrzczonych \ldblquote pijawkami\rdblquote - \lquote }{\i\fs24 leechers}{\fs24 \rquote ). Coraz cz\'ea\'9cciej okazuje si\'ea jednak, \'bfe wcale nie musz\'b9, analitycy marketingowi clickstreamu, a przede wszystkim samo Google, zrobi to automatycznie za nich, wystarczy \'bfe b\'ead\'b9 w r\'f3\'bfnych miejscach generuj\'b9c ruch. \par Mo\'bfna wyci\'b9gn\'b9\'e6 wnioski, \'bfe mamy tutaj do czynienia z do\'9c\'e6 interesuj\'b9c\'b9 wzajemn\'b9 interakcj\'b9 przebiegaj\'b9c\'b9 w obu kierunkach. Clickstream jako taki, nie zosta\'b3 wynaleziony przez nikogo, mechanizm ten rozwija\'b3 si \'ea wraz z sieci\'b9, w szczeg\'f3lno\'9cci po rozpopularyzowaniu pierwszej przegl\'b9darki WWW. To jednak system ekonomiczny, pod wp\'b3ywem rezonansu spowodowanego pojawieniem si\'ea cyberprzestrzeni, dokona\'b3 popularyzacji tego poj\'ea cia oraz uruchomi\'b3 proces przekszta\'b3ce\'f1, nie tylko zwi\'eakszaj\'b9c swoj\'b9 kontyngencj\'ea oraz przy\'9cpieszaj\'b9c rozw\'f3j }{\i\fs24 e-commerce}{\fs24 (czyli og\'f3lnie komercyjnego rynku produkt\'f3w i us\'b3ug on-line), ale tak\'bfe wp \'b3ywaj\'b9c zwrotnie i tworz\'b9c rezonans w cyberprzestrzeni. \par W wyniku zak\'b3\'f3ce\'f1, cyberprzestrze\'f1 dokona\'b3a opisu clickstreamu, aby wykorzysta\'e6 je nie do zarabiania, ale do usprawnienia efektywno\'9cci systemu, poprzez wykorzystanie mechanizmu samoodnoszenia (mo\'bfna powiedzie\'e6 meta-komunikacji, dokonywanej g\'b3\'f3wnie automatycznie za pomoc\'b9 program\'f3w komputerowych). Aktualnie w dalszym ci\'b9gu w poj\'eaciu clickstream, jeden system widzi uj\'eaty swym j\'eazykiem pieni\'b9dz, a drugi komunikacj\'ea , jednak okres najwi\'eakszego mi\'eadzysystemowego wp\'b3ywu pod tym wzgl\'eadem mamy chyba ju\'bf za sob\'b9, oba systemy ju\'bf dokona\'b3y autoprzemian, dostosowuj\'b9c si\'ea do tego zjawiska na sw\'f3j spos\'f3b. \par Wida\'e6 to patrz\'b9c chocia\'bfby na przypadek Google, z pewno\'9cci\'b9 bezprecedensowy wzrost obrot\'f3w w roku 1998 o 400.000 procent (dane podawane przez Bendyka) i wej\'9ccie na gie\'b3d\'ea jako potentata, musia\'b3o by\'e6 dla systemu ekonomicz nego zak\'b3\'f3ceniem, jednak nie a\'bf tak du\'bfym, gdy por\'f3wna si\'ea go z cyberprzestrzeni\'b9, gdzie wywo\'b3a\'b3o to prawdziw\'b9 rewolucj\'ea w sposobie komunikowania, zmieniaj\'b9c od podstaw ca\'b3\'b9 us\'b3ug\'ea www. Natomiast teraz, oba systemy widz\'b9 Google jak co\'9c innego w oparciu o sw\'f3j w\'b3asny j\'eazyk i w taki te\'bf spos\'f3b jest on w\'b3\'b9czony w autopejoz\'ea obu system\'f3w, bez konieczno\'9cci ci\'b9g\'b3ego powodowania zak\'b3\'f3ce\'f1 . \par Nie oznacza to oczywi\'9ccie, \'bfe nadszed\'b3 czas homeostazy i braku mi\'eadzysystemowych interakcji, przyk\'b3adem mo\'bfe by\'e6 znana do\'9c\'e6 sprawa wirusa \ldblquote I love you\rdblquote . Tutaj odwrotnie ni\'bf poprzednio, cyberprzestrze\'f1 zanotowa\'b3a pewien wewn\'b9trzsystemowy rezonans, jednak nie zak\'b3\'f3ci\'b3o to, ani nie zmieni\'b3o w wi\'eakszy spos\'f3b jej komunikacji, system ekonomiczny natomiast zanotowa\'b3 miliardowe straty, a konsekwencje by\'b3y znacznie powa\'bfniejsze }{\cs69\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Zgodnie z obliczeniami \'93California-based IT consultancy Computer Economics\rdblquote szacowane straty zwi\'b9zane z pocz \'b9tkow\'b9 dzia\'b3alno\'9cci\'b9 wirusa, wynosi\'b3y 2.6 miliarda dolar\'f3w oraz mog\'b3y z czasem wzrosn\'b9\'e6 nawet do 10 miliard\'f3w Liczby mog\'b9 ulec zmianie w zale\'bfno\'9cci od \'9fr\'f3d\'b3a jednak wa\'bfna jest skala tych liczb. \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid { }{\lang1033 ( BBC news, \lquote Virus copycats threaten havoc\rquote : }{\field\flddirty{\*\fldinst {\lang1033 HYPERLINK http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/737353.stm }{ \lang1033 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000002f00000068007400740070003a002f002f006e006500770073002e006200620063002e0063006f002e0075006b002f0031002f00680069002f007300630069002f0074006500630068002f003700330037003300350033002e00730074006d000000e0c9ea79 f9bace118c8200aa004ba90b5e00000068007400740070003a002f002f006e006500770073002e006200620063002e0063006f002e0075006b002f0031002f00680069002f007300630069002f0074006500630068002f003700330037003300350033002e00730074006d0000000000000000}}}{\fldrslt { \cs55\lang1033 http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/737353.stm}}}{\lang1033 )}}}{\fs24 . Jednak, jest to przyk\'b3ad odr\'eabnego, jednorazowego zak\'b3\'f3cenia, kt\'f3re nie ma charakteru tak intensywnego wzajemnego dostosowywania si\'ea i przekszta\'b3 ce\'f1, i kt\'f3re mog\'b9 wyst\'eapowa\'e6 zawsze, nawet wtedy, gdy systemy ju\'bf \ldblquote wiedz\'b9\rdblquote jak traktowa\'e6 nowe elementy \'9crodowiska. \par }\pard \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 \tab Aby przedstawi\'e6 poj\'eacie clickstreamu odwo\'b3a\'b3em si\'ea w pierwszej kolejno\'9cci do rynku reklamowego, gdy\'bf jest on bezpo\'9crednio zwi\'b9zany z marketingiem, mo\'bf e jednak niekt\'f3rych zastanawia\'e6, co z wszystkimi pozosta\'b3ymi segmentami e-commerce. W\'b3a\'9cciwie wszystkie segmenty rynku, kt\'f3re wykorzystuj\'b9 komunikacj\'ea przez sie\'e6, automatycznie podpadaj\'b9 pod t\'b9 kategori\'ea \endash mamy wi\'eac e-turystyk\'ea, e-handel, e-bankowo\'9c\'e6 i tak dalej. Wi\'eakszo\'9c\'e6 z nich zostaje na poziomie komunikacji traktowanej, jako system interakcyjny, jako nowe medium pozwalaj\'b9ce zwi\'eakszy\'e6 zyski osi\'b9gane ju\'bf wcze\'9c niej na mniejsz\'b9 skal\'ea w \ldblquote tradycyjny\rdblquote spos\'f3b, a tylko mniejsza cz\'ea\'9c\'e6 koncentruje si\'ea na komunikacji nie tylko jako na \'9crodku, ale tak\'bfe nowym elemencie kt\'f3ry potencjalnie mo\'bfe by\'e6 sam w sobie \'9fr \'f3d\'b3em dochodu}{\cs69\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Og\'f3lne, przyk\'b3ady wykorzystywania komunikacji jako \'9fr\'f3d\'b3a zysk\'f3w, pojawi\'b3y si \'ea ju\'bf wcze\'9cniej, ale konkretniej mog\'b9 to by\'e6 oferty \lquote alias\'f3w\rquote , czyli domeny kt\'f3re tylko przekierowuj\'b9 na inna stron\'ea , oferty \lquote licznik\'f3w\rquote do stron pozwalaj\'b9c na bardziej zaawansowane \'9c ledzenie danych o odwiedzaj\'b9cych stron\'ea osobach, wirtualna sprzeda\'bf programu do tworzenia galerii na stronie www, pobierania miesi\'eacznego abonamentu za dost\'eap do wieloosobowego serwera z gr\'b9 komputerow\'b9 oraz wiele innych.}}}{\fs24 . \par }\pard \qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 Interesuj\'b9cych przyk\'b3ad\'f3w mog\'b9 dostarczy\'e6 przypadki, takie jak najwi\'eakszy w Polsce dom aukcyjny Allegro.pl, kt\'f3rego obroty si\'eagn\'ea\'b3y w 2005 p\'f3\'b3 tora miliarda z\'b3otych. Chocia\'bf zajmuje si\'ea prowadzeniem aukcji przedmiot\'f3w w wi\'eakszo\'9cci jak najbardziej rzeczywistych, to jednak w praktyce jest tylko ogromn\'b9 tablic\'b9 og\'b3oszeniow\'b9, kt\'f3 rej celem jest organizowanie komunikacji w cyberprzestrzeni w konkretnym celu, a swoje wielkie zyski czerpie w\'b3a\'9cciwie tylko z tytu\'b3u bycia bardzo blisko clickstreamu}{\cs69\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Czyli w tym przypadku \ldblquote wszyscy i wszystko tam jest, wi\'eac po co szuka\'e6 gdzie indziej\rdblquote - ten samoodnosz\'b9cy si\'ea mechanizm powoduje, \'bf e nawet konkurencja b\'ead\'b9ca w centrum \'9cwiatowego clickstreamu, jak dom aukcyjny Ebay.pl, maj\'b9 niema\'b3e trudno\'9cci z wej\'9cciem na polski rynek. Zdolno\'9c\'e6 odnalezienia si\'ea w clickstreamie, jest zreszt\'b9 priorytetem dla wi\'eakszo \'9cci komercyjnych podmiot\'f3w w sieci (chocia\'bfby portale, jak onet.pl, komunikatory, blogi...).}}}{\fs24 . Jest to wi\'eac dzia\'b3alno\'9c\'e6 \'9cci\'9cle wirtualna oraz skierowana na sie\'e6. Innym przyk\'b3adem mog\'b9 by\'e6 wirtualne banki, kt \'f3re chocia\'bf dzia\'b3aj\'b9 jako osobne podmioty, to s\'b9 powi\'b9zane tradycyjnymi bankami jak Intelligo (z PKO S.A) lub mBank (z BRE Bank S.A). S\'b9 wi\'eac wirtualne, ale nie zorientowane na sie\'e6 \endash mog\'b3yby istnie\'e6 i istniej\'b9 poza ni\'b9, skupiaj\'b9c si\'ea na obrocie samymi pieni\'eadzmi. Inn\'b9 spraw\'b9 jest, \'bfe ca\'b3y proces obrotu pieni\'eadzmi jest umieszczony w cyberprzestrzeni, czyli powi\'b9zany z globaln\'b9 sieci\'b9, co dotyczy zreszt\'b9 tak\'bf e tradycyjnych bank\'f3w i gie\'b3dy, jednak nie traktuje si\'ea tego w kategoriach \ldblquote internetu\rdblquote , gdy\'bf dost\'eapno\'9c\'e6 do tego sektora sieci jest daleka od publicznej i obwarowana licznymi zabezpieczeniami (jest to jednak odr\'ea bna kwestia, zwi\'b9zana z dostosowywaniem si\'ea bank\'f3w do przemian i og\'f3lnie istot\'b9 wsp\'f3\'b3czesnej makroekonomii, dlatego zostawi\'ea to zagadnienie). \par W procesie przemian, system ekonomiczny uzyskuje wi\'eac, coraz lepsze i bardziej adekwatne mechanizmy, dzi\'eaki kt\'f3rym mo\'bfe realizowa\'e6 swoj\'b9 funkcj\'ea tak\'bfe w odniesieniu do cyberprzestrzeni. Z pewno\'9cci\'b9 jest to zas\'b3ug\'b9 bolesnej nauczki, kt\'f3rej ekonomia do\'9cwiadczy\'b3a wcze\'9cniej, a kt\'f3ra pokazuje potrzeb\'ea przemian systemu, kt\'f3ry, je\'bfeli nie odpowie w sprawny spos\'f3b na pojawiaj\'b9cy si\'ea rezonans, mo\'bfe w rezultacie zosta\'e6 wystawiony na znacznie silniejsze zak\'b3\'f3cenia w p\'f3\'9fniejszym okresie. Przez bolesn\'b9 nauczk\'ea, mam na my\'9cli nag\'b3y spadek warto\'9cci gied\'b3owej, sp\'f3\'b3ek zwi\'b9zanych z sieci\'b9 mi\'eadzy rokiem 2000 i 2001, kt\'f3rego zwie \'f1czeniem by\'b3 dzie\'f1 10 marca 2001, czyli krach na gie\'b3dach technologicznych, kt\'f3ry odczu\'b3y w konsekwencji wszystkie sektory, obni\'bfaj\'b9c warto\'9c\'e6 kurs\'f3w gie\'b3dowych na ca\'b3ym \'9cwiecie. \par W pierwszej kolejno\'9cci zacz\'ea\'b3y traci\'e6 \lquote dotcomy\rquote , czyli firmy komercyjne, kt\'f3rych dzia\'b3alno\'9c\'e6 w g\'b3\'f3wnej mierze skoncentrowana jest wok\'f3\'b3 wielkich stron internetowych z zako\'f1 czeniem com. Wiele z nich, w kr\'f3tkim okresie zbankrutowa\'b3o lub stan\'ea\'b3o na kraw\'eadzi bankructwa, gdy\'bf ich g\'b3\'f3wnym \'9fr\'f3d\'b3em inwestycji by\'b3a rosn\'b9ca warto\'9c\'e6 gie\'b3dowa ich sp\'f3\'b3ek i w momencie kryzysu straci \'b3y mo\'bfliwo\'9c\'e6 jakiegokolwiek dzia\'b3ania. Najwi\'eaksi giganci rynku dotcom\'f3w, jak portal Yahoo czy najpopularniejsza internetowa ksi\'eagarnia Amazon.com, stracili 60-80% warto\'9cci i aby przetrwa\'e6 musieli dokona\'e6 gwa\'b3 townej restrukturyzacji, masowych zwolnie\'f1, zamkni\'ea\'e6 centr\'f3w operacyjnych i tak dalej. \par Jednak niepok\'f3j inwestor\'f3w przybiera\'b3 na sile, obejmuj\'b9c nie tylko czysto wirtualne projekty obarczone najwi\'eakszym stopniem niepewno\'9cci, ale r\'f3wnie\'bf tradycyjne sp\'f3\'b3ki, w wi\'eakszy lub mniejszy spos\'f3b, zwi\'b9 zane z cyberprzestrzeni\'b9. Powo\'b3uj\'b9c si\'ea na dane przytaczane przez Castellsa, producenci procesor\'f3w Intel czy laptop\'f3w Dell, stracili oko\'b3o 50% warto\'9cci, a zwi\'b9zane z budow\'b9 sieci i w\'eaz\'b3\'f3w Cisco \endash prawie 80%. Nawet takie sp\'f3\'b3ki jak Nokia, mimo osi\'b9gania bardzo dobrych wynik\'f3w finansowych, nie unikn\'ea\'b3y spadk\'f3w. W sumie w ci\'b9gu tego okresu, ca\'b3y technologiczny indeks gie\'b3dowy \ldblquote Nasdaq\rdblquote spad\'b3 o 60 procent. Owa bolesna nauczka, by\'b3a przyk\'b3adem jednorazowego, ale silnego rezonansu, kt\'f3rego \'9fr\'f3d\'b3em okazuje si\'ea by\'e6 w g\'b3\'f3wnej mierze cyberprzestrze\'f1. \par Co prawda Castells upatruje wielu r\'f3\'bfnych przyczyn le\'bf\'b9cych u podstaw nag\'b3ego spadku warto\'9cci indeksu technologicznego. Strach przed dat\'b9 \ldblquote 2000\rdblquote i wymiana komputer\'f3w na nowe, co rozp\'eadzi\'b3o gospodark\'ea pod koniec 1999 do nadmiernego stopnia, restrukturyzacje w bran\'bfy informatycznej, niech\'ea\'e6 klient\'f3w do p\'b3atno\'9cci kart\'b9 kredytow\'b9 przez internet, zbyt agresywna gra inwestor\'f3w kupuj\'b9cych akcje ponad miar\'ea , czy nawet kryzysy polityczne w Stanach Zjednoczonych i Japonii oraz procesy s\'b9dowe Microsoftu. Jest to typowa analityczna analiza ekonomiczna r\'f3\'bfnych czynnik\'f3w, jednak z perspektywy systemowej, ciekawsze okazuj\'b9 si\'ea argumenty jakich u \'bfywa Castells polemizuj\'b9c z tradycyjnymi ekonomistami, widz\'b9cymi w zainteresowaniu inwestycjami zwi\'b9zanymi z cyberprzestrzeni\'b9 jedynie ba\'f1k\'ea spekulacyjn\'b9, kt\'f3ra w ko\'f1cu musia\'b3a p\'eakn\'b9\'e6. Stwierdza bowiem, \'bfe dzia \'b3ania oparte na za\'b3o\'bfeniu, \'bfe ci kt\'f3rzy pierwsi opanuj\'b9 nowe, globalne, powstaj\'b9ce w sieci rynki, b\'ead\'b9 w przysz\'b3o\'9cci czerpa\'e6 zyski z tytu\'b3u posiadania dominuj\'b9cej pozycji, trudno uzna\'e6 za spekulacje lub irracjonaln\'b9 wiar\'ea. Jest to raczej, do\'9c\'e6 logiczna konstatacja premiuj\'b9ca innowacyjno\'9c\'e6 i wykorzystanie nowych technologii, jako spos\'f3b na zwi\'eakszenie zysku inwestor\'f3w gie\'b3dowych w dalszej przysz\'b3o\'9c ci. Jednak\'bfe, nie wszystkie inwestycje s\'b9 skazane na sukces tylko dlatego, \'bfe s\'b9 zwi\'b9zane z cyberprzestrzeni\'b9 i w tym miejscu dochodzimy do sedna sprawy. \par System ekonomiczny, wchodz\'b9c w interakcje z cyberprzestrzeni\'b9, dokona\'b3 jej opisu w ramach dost\'eapnych mu mechanizm\'f3w. Wa\'bfnym czynnikiem, pozwalaj\'b9cym dokona\'e6 takiego opisu, jest produktywno\'9c\'e6, ale wsp\'f3\'b3 czesne mechanizmy gie\'b3dowe w nie mniejszym stopniu bior\'b9 pod uwag\'ea inne kryteria, jak marka, spos\'f3b organizacji czy w\'b3a\'9cnie innowacyjno\'9c\'e6, nagradzaj\'b9c i traktuj\'b9c jako zyskowne dzia\'b3ania, kt\'f3re niekoniecznie przek\'b3 adaj\'b9 si\'ea bezpo\'9crednio na wi\'eaksz\'b9 ilo\'9c\'e6 pieni\'eadzy i odwrotnie. Z tej perspektywy ekonomia, nie dysponuj\'b9c \'bfadnymi dodatkowymi mechanizmami opisu, poza istniej\'b9cymi ju\'bf wcze\'9cniej, potraktowa\'b3a cyberprzestrze\'f1 jako innowacyjn\'b9 i przysz\'b3o\'9cciow\'b9 sfer\'ea dzia\'b3a\'f1 gospodarczych, gdzie mo\'bfna zrealizowa\'e6 nowe zyskowne przedsi\'eawzi\'eacia, czyli po prostu zarobi\'e6, cho\'e6 dopiero po odpowiednich inwestycjach. Rozpocz\'b9\'b3 si\'ea wy\'9c cig o partycypowanie w tych zyskach, a system obserwuj\'b9c siebie samego, tylko nakr\'eaca\'b3 dodatkowo ten rozw\'f3j. Jak wskazuje Charles Jonscher, wystarczy\'b3o zainwestowa\'e6 w istniej\'b9cej ju\'bf firmie w nowe komputery posiadaj\'b9ce dost\'ea p do sieci, aby warto\'9c\'e6 jej akcji automatycznie podskoczy\'b3a w g\'f3r\'ea, nawet je\'bfeli dana firma nie potrafi\'b3a wykaza\'e6 w jaki spos\'f3b prze\'b3o\'bfy to si\'ea na jej efektywno\'9c\'e6}{\cs69\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Charles Jonscher, \'afycie okablowane, str.223-229, MUZA SA, Warszawa, 2001}}}{\fs24 . Podobnie John Naisbitt, m\'f3wi o sferze \ldblquote technologicznego odurzenia \rdblquote opisuj\'b9c te procesy \endash a dodam, \'bfe obie ksi\'b9\'bfki ukaza\'b3y si\'ea w oryginale w 1999 roku, czyli w okresie jeszcze przed powstaniem kryzysu}{\cs69\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ John Naisbitt, Nana Naisbitt, Douglas Philips, High tech, high touch, str.18-20, Zysk i S-ka, 2003, Pozna\'f1}}}{\fs24 . \par Bardzo entuzjastycznemu przyj\'eaciu cyberprzestrzeni przez ekonomi\'ea, towarzyszy\'b3 jednak brak rozwoju jakichkolwiek struktur, pozwalaj\'b9cych na dokonanie oceny i mo\'bfliwo\'9cci por\'f3wnywania mi\'eadzy sob\'b9, tworz\'b9cych si\'ea pionierskich inwestycji i pomys\'b3\'f3w. Bior\'b9c pod uwag\'ea innowacyjno\'9c\'e6, jako jedyne kryterium, wszystkie pomys\'b3y wprowadzane jako pierwsze w cyberprzestrzeni, by\'b3y innowacyjne, a zatem dla systemu ekonomicznego r\'f3 wnie dobre. W rezultacie cyberprzestrze\'f1 by\'b3a postrzegana jako raj inwestycyjny, chocia\'bf tak jak w innych sektorach gospodarczych, pomys\'b3 mo\'bfe by\'e6 dobry i trafiony albo z\'b3y i chybiony. Oczywi\'9ccie, je\'bfeli system ekonomiczny uwa \'bfa \'bfe wszystkie pomys\'b3y s\'b9 dobre, to b\'eadzie je tak traktowa\'b3 i ich warto\'9c\'e6 b\'eadzie wzrasta\'b3a, tak si\'ea w\'b3a\'9cnie dzia\'b3o. Rezonans dochodz\'b9cy od cyberprzestrzeni tymczasem wzrasta\'b3, i stawa\'b3 si\'ea coraz bardziej widoczny, w miar\'ea jak na rynku dzia\'b3a\'b3o coraz wi\'eacej \'9cwietnych \ldblquote innowacyjnych pomys\'b3\'f3w\rdblquote , kt\'f3re nie przynosi\'b3y \'bfadnego zysku, a dzia\'b3ania stawa\'b3y si\'ea coraz bardziej chaotyczne, gdy \'bf inwestorzy nie dysponuj\'b9c poj\'eaciami typu clickstream, nie mogli odnie\'9c\'e6 si\'ea do powszechnie akceptowanych metod wyceny, kieruj\'b9c si\'ea niesprecyzowanymi strategiami i graj\'b9c \ldblquote w ciemno\rdblquote . \par Brak kompleksowych regu\'b3 gry w odniesieniu do cyberprzestrzeni, powodowa\'b3 stopniowe zmniejszanie si\'ea kontyngencji i coraz cz\'eastsze dochodzenie do g\'b3osu konserwatywnych analityk\'f3w, twierdz\'b9cych \'bfe trzeba powr\'f3ci\'e6 do klasycznego modelu ekonomicznego, a cyberprzestrze\'f1 tak naprawd\'ea nie mo\'bfe generowa\'e6 zysk\'f3w. Nie wdaj\'b9c si\'ea w rozwa\'bfanie hipotetycznych alternatywnych mo\'bfliwo\'9cci, to ten sam brak wewn\'eatrznych struktur odnosz\'b9cych si \'ea do cyberprzestrzeni, dzi\'eaki kt\'f3remu zosta\'b3a ona bezkrytycznie wyniesiona na piedesta\'b3, sta\'b3 si\'ea przyczyn\'b9 jej, tak spektakularnej, pora\'bfki. Bez takich struktur, programu kt\'f3ry pozwoli\'b3by na stopniowanie wewn\'b9 trz dychotomicznego kodu zysku i jego braku, system ekonomiczny m\'f3g\'b3 tylko przej\'9c\'e6 od skrajno\'9cci w skrajno\'9c\'e6. Przekszta\'b3caj\'b9c si\'ea zmieni\'b3 jedn\'b9 warto\'9c\'e6 na drug\'b9 i zanegowa\'b3 innowacyjno\'9c\'e6 , jako kryterium oznaczaj\'b9ce zyskowno\'9c\'e6, jednocze\'9cnie wi\'eac zanegowa\'b3 i ukara\'b3 wszystkie istniej\'b9ce innowacyjne, komercyjne projekty, niezale\'bfnie od ich popularno\'9cci w sieci czy perspektyw rozwoju. Dalszy spadek warto\'9c ci obejmuj\'b9cy inne sektory, w jaki\'9c spos\'f3b powi\'b9zane z dotcomami, by\'b3 ju\'bf tylko konsekwencj\'b9 wzajemnego wp\'b3ywu na siebie poszczeg\'f3lnych sp\'f3\'b3ek. \par O opisanym narastaj\'b9cym rezonansie mo\'bfna m\'f3wi\'e6 w kategoriach nauczki, gdy\'bf osoby wieszcz\'b9ce powr\'f3t do tradycyjnych metod wyceny w ekonomii, mia\'b3y swoje pi\'ea\'e6 minut, jednak ostatecznie nie mia\'b3y racji. Potwierdza to, zar\'f3 wno odbicie si\'ea od dna dobrze zarz\'b9dzanych i co wa\'bfniejsze popularnych i u\'bfywanych dotcom\'f3w, kt\'f3rych wycena oraz por\'f3wnywanie sta\'b3o si\'ea mo\'bfliwe dzi\'eaki mechanizmom takim jak clickstream, jak i udany debiut gie\'b3dowy jak p \'f3\'9fniejsze wzrosty wyszukiwarki \lquote Google.com\rquote . Nie oznacza to, \'bfe znowu przyszed\'b3 czas prosperity dla ka\'bfdego innowacyjnego pomys\'b3u, gdy\'bf system ekonomiczny w spos\'f3b bardziej kompleksowy ocenia mo\'bfliwo\'9cci poszczeg \'f3lnych projekt\'f3w, ani te\'bf nie oznacza \'bfe problem recesji znikn\'b9\'b3 raz na zawsze \endash po prostu system ekonomiczny dokona\'b3 odpowiednich przekszta\'b3ce\'f1, redukuj\'b9c rezonans i zwi\'eakszaj\'b9c kontyngencj\'ea , poprzez dostosowanie cyberprzestrzeni (czyli jej opisu) do istniej\'b9cych mechanizm\'f3w gospodarczych (na kt\'f3rych opieraj\'b9 si\'ea same cykle koniunkturalne). \par Je\'bfeli chodzi o rezonans skierowany na sam\'b9 cyberprzestrze\'f1 to, podsumowuj\'b9c, w sytuacji kiedy dzia\'b3ania s\'b9 wirtualne, ale nie zorientowane na sie\'e6, trudno m\'f3wi\'e6 o jakich\'9c wi\'eakszych zak\'b3\'f3ceniach \endash i jest to og \'f3lna regu\'b3a, tak\'bfe dla innych system\'f3w ni\'bf ekonomiczny. Dla cyberprzestrzeni to co jest komunikowane i w jakim celu, pozostaje cz\'ea\'9cci\'b9 \'9crodowiska i jest ma\'b3o istotne, o ile nie je st to sama komunikacja. W przypadku gdy elementem komunikowanym jest sama komunikacja, cyberprzestrze\'f1 mo\'bfe dokona\'e6 analizy tego zjawiska na sw\'f3j okre\'9clony w\'b3asnym kodem i programami spos\'f3b, co zwi\'eaksza szans\'ea wyst\'b9 pienia rezonansu, czego przyk\'b3adem by\'b3 opisany wcze\'9cniej google. Podobny mechanizm tylko w mniejszym zakresie mo\'bfe mie\'e6 miejsce w przypadku RSS (czyli automatyczne \'9cci\'b9ganie, z okre\'9clonych przez u\'bf ytkownika stron, wybranych danych), blog\'f3w, liczniki i wielu innych element\'f3w. \par Chocia\'bf ka\'bfde zak\'b3\'f3cenie jest rodzajem nieprzewidzianego elementu, pojawiaj\'b9cego si\'ea w ramach systemu, to jak wida\'e6, przekszta\'b3cenia mog\'b9 doprowadzi\'e6 do integruj\'b9cych i dostosowuj\'b9 cych przemian we wszystkich obszarach obj\'eatych tym procesem. Jednak zdarzaj\'b9 si\'ea konflikty mi\'eadzy systemami, nosz\'b9ce bardziej znamiona gry o sumie zerowej. Przyk\'b3adowo, to co stanowi mo\'bfliwo\'9c\'e6 zwi\'eakszenia ilo\'9cci pieni\'ea dzy, jak spam czy p\'b3acenie za klikanie w reklamy, powoduje zak\'b3\'f3cenia w sieciowym procesie usprawniania komunikacji, tworzonym za pomoc\'b9 kategorii programowych. Spam chocia\'bf wykorzystuj\'b9cy sie\'e6, nie jest dzia\'b3aniem na ni\'b9 zorientowanym, czyli nie powinien interesowa\'e6 cyberprzestrzeni. Faktycznie nie interesuje jej \ldblquote co\rdblquote i \ldblquote w jakim celu\rdblquote , ale ju\'bf \ldblquote jak\rdblquote okazuje si\'ea ju\'bf by\'e6 w polu zainteresow ania, jako \'bfe spam, w postaci agresywnego marketingu stosuj\'b9cego sie\'e6 do wysy\'b3ania jak najwi\'eakszej mo\'bfliwej liczby komunikat\'f3w, zmniejsza kontyngencj\'ea dzia\'b3a\'f1 w cyberprzestrzeni, poprzez \ldblquote zalewanie\rdblquote jej po \'b3\'b9cze\'f1 i tworzenie bezwarto\'9cciowego szumu. \par Gdy w toku ewolucji powstaj\'b9 systemowe metody ograniczania spamu, uderza to w ekonomi\'ea i tak dalej. W drugim przypadku, dzia\'b3ania s\'b9 wprost zorientowane na sie\'e6, gdy\'bf wykorzystuj\'b9 \'9cci\'9cle specyfik\'ea wirtualnych reklam i og\'b3 osze\'f1, w tym wypadku mo\'bfliwo\'9c\'e6 ich wywo\'b3ania \ldblquote na \'bf\'b9danie\rdblquote przez potencjalnego odbiorc\'ea. W rezultacie, kontyngencja spada poprzez niezgodne z zamierzeniami wykorzystywanie systemu samoodnoszenia (tego typu dzia \'b3ania zyska\'b3y nawet wsp\'f3ln\'b9 nazw\'ea - \lquote }{\i\fs24 click fraud}{\fs24 \rquote ). W obu opisanych sytuacjach, nie mo\'bfna m\'f3wi\'e6 o jakich\'9c gwa\'b3townych przemianach, konfliktem o naprawd\'ea du\'bfym znaczeniu zar\'f3 wno dla cyberprzestrzeni, jak i ekonomii, okazuj\'b9 si\'ea pr\'f3by redefinicji (pod wp\'b3ywem cyberprzestrzeni) pewnych aspekt\'f3w prawnych, kt\'f3rych zachowanie jest z kolei bardzo istotne dla ekonomii. Om\'f3wi\'ea t\'b9 kwesti\'ea dok\'b3 adniej przy okazji analizy systemu prawnego, gdy\'bf to on jest obiektem rezonansu ze strony obu system\'f3w, i dopiero on przenosi konflikt dalej na cyberprzestrze\'f1 i ekonomi\'ea. \par Skoro wspominam o rezonansie zwi\'b9zanym z wi\'eacej ni\'bf dwoma systemami, to dodam jeszcze, o wa\'bfnej w procesie wzajemnej interakcji system\'f3w, funkcji cybernetyki drugiego stopnia. Nawet w sytuacji gdy zak\'b3\'f3cenia s\'b9 bardzo s\'b3abe, w \'bfadnym wypadku nie oznacza to \'bfe rezonans stworzony w ten spos\'f3b, te\'bf zostaje ostatecznie st\'b3amszony i zanika, gdy\'bf trzeba bra\'e6 pod uwag\'ea uruchomian\'b9 w wyniku cybernetyki drugiego stopnia, bardzo siln\'b9 mi\'eadzysystemow\'b9 dynamik\'ea. Stanie si\'ea to bardziej jasne na przyk\'b3adzie, jakim jest kwestia pornografii w internecie. Jak argumentuje Patricia Wallace, sta\'b3a si\'ea ona tak popularna, ze wzgl\'eadu na niespotykan\'b9 do tej pory anonimowo\'9c\'e6, odleg\'b3o \'9c\'e6 fizyczn\'b9 czy brak obawy konsekwencje. Te same cechy s\'b9 zwi\'b9zane z transferem pieni\'eadzy za pomoc\'b9 karty kredytowej, kt\'f3ry tak\'bfe mo\'bfe pozosta\'e6 zrealizowany w ca\'b3o\'9c ci w ramach cyberprzestrzeni. Autorka twierdzi nawet, i\'bf pornografia mo\'bfe by\'e6 \ldblquote superatrakcj\'b9\rdblquote , kt\'f3ra wprowadzi\'b3a internet do wielu dom\'f3w na ca\'b3ym \'9cwiecie, pod przykrywk\'b9 potrzeby po\'b3\'b9czenia si\'ea z globaln\'b9 sieci\'b9}{\cs69\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ P. Wallece, Psychologia internetu, str. 210-213 D.W Rebis , Pozna\'f1 2001}}}{\fs24 . \par Czyli wydaje si\'ea, \'bfe trudno tutaj o jakie\'9c zak\'b3\'f3cenia: coraz wi\'eacej os\'f3b stanowi\'b3o mia\'b3o kontakt z tym systemem komunikacyjnym, a sama cyberprzestrze\'f1 wykonywa\'b3a tylko swoj\'b9 funkcj\'ea, pozbawiona odpowiedzialno\'9c ci w kwestii finansowej, etycznej czy prawnej. Jednak zaczynaj\'b9c od systemu ekonomicznego, kt\'f3ry by\'b3 pierwotnym \'9fr\'f3d\'b3em rezonansu, poprzez cyberprzestrze\'f1 gdzie nabra\'b3 \ldblquote si\'b3y\rdblquote , zosta\'b3 nast\'ea pnie zaobserwowany i odebrany jako zak\'b3\'f3cenie w innych systemach. Wallace opisuje, jej zdaniem zupe\'b3nie nieadekwatn\'b9 do skali problemu, panik\'ea jaka pojawi\'b3a si\'ea w roku 1995, kt\'f3r\'b9 by\'b3o wida\'e6 w gazetach takich jak \ldblquote Time\rdblquote ostrzegaj\'b9cych przez internetem jako \ldblquote jaskini\'b9 wyst\'eapku\rdblquote . By\'b3o to jednym z argument\'f3w, dla kt\'f3rych senat zag\'b3osowa\'b3 za przyj\'eaciem, tak zwanego \ldblquote Communication Decency Act \rdblquote (czyli w wolnym t\'b3umaczeniu: ustawa o przyzwoito\'9cci w komunikacji) zabraniaj\'b9cego rozpowszechniania tre\'9cci obscenicznych przez internet. To oczywi\'9ccie, spowodowa\'b3o dalszy rezonans w zagro\'bf onej tym faktem cyberprzestrzeni i gospodarce, ale tak\'bfe w prawie, czego rezultatem by\'b3a burzliwa debata oraz wyrok S\'b9du Najwy\'bfszego w 1997 uznaj\'b9cy ustaw\'ea za sprzeczn\'b9 z konstytucj\'b9 (proces ten jest dalej widoczny, chocia\'bf by w opublikowanym w 22/2003 w przegl\'b9dzie artykule pt. \rdblquote Brudne strony internetu\rdblquote ). Samym efektem domina zajm\'ea si\'ea dok\'b3adniej pod koniec tego rozdzia\'b3u, jednak ju\'bf na tych przyk\'b3adach wida\'e6 , jak bardzo szerokie jest spektrum mi\'eadzysystemowych interakcji, kt\'f3re mog\'b9 przybra\'e6 zupe\'b3nie nieoczekiwany kierunek.}{\cgrid0 \par }\pard\plain \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \lang1045\cgrid { \par }{\b\cgrid0 Cyberprzestrze\'f1 a media masowe}{ \par }\pard \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright { \par Nawi\'b9za\'b3em wcze\'9cniej do systemu medi\'f3w masowych, dokonam wi\'eac, r\'f3wnie\'bf kilku spostrze\'bfe\'f1 w kontek\'9ccie rezonansu. Istotne podobie\'f1stwa tych system\'f3w mog\'b9 rodzi\'e6 podejrzenia o istnienie specyficznych relacji mi\'ea dzy nimi. W ko\'f1cu w obu przypadkach mamy do czynienia, z pewnego rodzaju meta-systemami, kt\'f3re pomimo \'bfe istniej\'b9 obok innych, to jednak ich funkcja skupia si\'ea wy\'b3\'b9cznie na redukcji kompleksowo\'9c ci stworzonej przez inne systemy w wyniku ich w\'b3asnego rozrostu, a zatem i ich powstanie i egzystencja jest od tych system\'f3w uzale\'bfniona. Dodatkowo media masowe, kt\'f3rych funkcj\'b9 jest przetwarzanie rezonansu wed\'b3 ug dychotomii informacja/ nie-informacja, sta\'b3y si\'ea funkcjonalnym wymogiem g\'b3\'f3wnie ze wzgl\'eadu na \ldblquote w\'b9skie gard\'b3a\rdblquote komunikacyjne, mo\'bfna wi\'eac zastanawia\'e6 si\'ea czy usprawnienie sposobu komunikacji, poci\'b9 gaj\'b9ce za sob\'b9 zwi\'eakszenie zdolno\'9cci system\'f3w do przetwarzania danych, nie oznacza zarazem zmniejszenia funkcjonalnej istotno\'9cci medi\'f3w masowych. Czyli inaczej, czy nie mamy tu do czynienia z zagro\'bfeniem dla pozycji, a mo\'bfe naw et istnienia systemu medi\'f3w masowych ze strony cyberprzestrzeni? \par Na pierwszy rzut oka, wiele zdaje si\'ea przemawia\'e6 na rzecz takiego pogl\'b9du. Wraz z coraz wi\'eaksz\'b9 ilo\'9cci\'b9 os\'f3b korzystaj\'b9cych stale z sieci, r\'f3wnocze\'9cnie zmniejsza si\'ea zainteresowanie tradycyjnymi mediami, mierzone cho \'e6by poprzez spadek zysk\'f3w z reklam czy ilo\'9c\'e6 odbiorc\'f3w. W pierwszej kolejno\'9cci problem ten dotkn\'b9\'b3 prasy - z danych kt\'f3rymi pos\'b3uguje si\'ea Bendyk wynika, \'bfe mamy do czynienia z utrzymuj\'b9ca si\'ea tendencj\'b9 spadkow \'b9, a coraz wi\'eacej znanych i renomowanych gazet popada w tarapaty. Sprzeda\'bf gazet spad\'b3a w Wielkiej Brytanii w przeci\'b9gu ostatniej dekady o 20%, jeszcze wi\'eaksza skala tego zjawiska ma miejsce w Ameryce. W 1985 blisko 70 procent Amerykan \'f3w do 35 roku \'bfycia kupowa\'b3o gazety, a w 2001 ju\'bf tylko jedna trzecia}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ E. Bendyk, Gutenberg odwiedza Google, w : Polityka. Niezb\'eadnik Inteligenta 50/2005}}}{. \par Zwi\'b9zek tych danych z popularyzacj\'b9 internetu wydaje si\'ea nieprzypadkowy, w ko\'f1cu prasa opiera si\'ea na s\'b3owie pisanym, kt\'f3ry jednocze\'9cnie by\'b3, i w dalszym ci\'b9gu jest, g\'b3\'f3wnym \'9crodkiem przekazu w ramach takich us\'b3 ug jak email czy www (jest to g\'b3\'f3wnie zwi\'b9zane z przepustowo\'9cci\'b9 \'b3\'b9czy, a raczej ograniczeniem tej przepustowo\'9cci, gdy\'bf tekst w formie cyfrowej mo\'bfe by\'e6 zakodowany w znacznie kr\'f3tszej postaci ni\'bf obraz czy d\'9fwi \'eak). Pozosta\'b3e media maj\'b9 wi\'eac przewag\'ea nad pras\'b9 je\'bfeli chodzi o multimedialno\'9c\'e6, jednak rozw\'f3j technik kompresji, a przede wszystkim ci\'b9g\'b3e zwi\'eakszanie przepustowo\'9cci \'b3\'b9czy transmisyjnych, usuwa tak\'bfe t \'b9 barier\'ea, i z czasem, m\'b3odzi u\'bfytkownicy internetu coraz mniejszym zainteresowaniem zaczynaj\'b9 darzy\'e6 nie tylko pras\'ea, ale r\'f3wnie\'bf radio i telewizj\'ea. \par S\'b9 to z pewno\'9cci\'b9 donios\'b3e zmiany, jednak\'bfe dokonuj\'b9ce si\'ea wy\'b3\'b9cznie wewn\'b9trz systemu medi\'f3w masowych, nie nios\'b9c za sob\'b9 wi\'eakszego zagro\'bfenia dla systemu jako takiego. To dlatego, \'bf e z perspektywy systemowej widoczna tu jest pu\'b3apka, zwi\'b9zana z pomieszaniem sposobu komunikacji systemu (czyli jednej z cech systemu) z samym systemem spo\'b3ecznym i jego funkcj\'b9, a dok\'b3adniej postawienie znaku r\'f3wno\'9cci mi\'ea dzy tymi dwoma poj\'eaciami. Tworzy to b\'b3\'eadne wra\'bfenie, jakoby system medi\'f3w masowych zanika\'b3, dlatego \'bfe znikaj\'b9, lub raczej trac\'b9 na wa\'bfno\'9cci, dawne formy komunikacji. \par W tym wypadku, bior\'b9c pod uwag\'ea zmian\'ea w sposobie komunikacji, mo\'bfna zauwa\'bfy\'e6 \'bfe funkcja kt\'f3r\'b9 spe\'b3nia system medi\'f3w masowych nie jest wcale zagro\'bfona \endash b\'eadzie on dalej j\'b9 wykonywa\'b3, chocia\'bf pod postaci\'b9 \ldblquote wirtualnej prasy\rdblquote tworzonej ca\'b3kowicie cyfrowo lub jako odpowiednik tradycyjnych gazet dost\'eapnych w sieci. Tak zwana technika }{\i streamingu}{ powoduje, \'bfe coraz cz\'ea\'9cciej mamy do czynienia z telewizj \'b9 \ldblquote przez internet\rdblquote , a tego typu audycje radiowe istniej\'b9 ju\'bf od d\'b3u\'bfszego czasu}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Wszystko to, dokonuje si\'ea oczywi\'9ccie, w szerszym mi\'eadzysystemowym kontek\'9ccie, odwo\'b3uj\'b9c si\'ea do wcze\'9cniejszych rozwa\'bfa\'f1, media niepubliczne mo\'bfe kiedy\'9c doczekamy si\'ea r\'f3wnie\'bf publicznych), kt\'f3re zawsze by \'b3y w silnym zwi\'b9zku z systemem ekonomicznym, korzystaj\'b9c z nowych technik komunikacji, musz\'b9 odnale\'9f\'e6 si\'ea w clickstreamie i zarzuci\'e6 poj\'eacie targetu, aby przetrwa\'e6.}}}{. Owa pu\'b3apka mo\'bfe mie\'e6 swoje \'9fr\'f3d\'b3 o, we wspomnianej wcze\'9cniej sk\'b3onno\'9cci do generalizowania, gdy chodzi o cyberprzestrze\'f1, tworzenia ze s\'b3owa \ldblquote internet\rdblquote worka poj\'eaciowego w ramach kt\'f3rego dokonuje si\'ea homogenizacji jego sk\'b3adnik\'f3 w, utrudniaj\'b9c dostrze\'bfenie znacz\'b9cych r\'f3\'bfnic mi\'eadzy nimi. \par Jest to odmiana problemu rozr\'f3\'bfnienia, mi\'eadzy poziomem danym systemowi interakcyjnemu, czyli sam\'b9 technik\'b9 komunikacji, a systemem spo\'b3ecznym kt\'f3ry pe\'b3ni funkcj\'ea komunikacyjn\'b9. Wspomina\'b3em ju\'bf o tym przy kilku okazjach, jednak warto jeszcze raz podkre\'9cli\'e6 to rozr\'f3\'bfnienie, tym razem nie tyle, aby ukaza\'e6 odr\'eabno\'9c\'e6 cyberprzestrzeni jako systemu spo\'b3ecznego, ale bardziej w kontek\'9ccie przemian i rezonansu kt\'f3ry, jak wida\'e6 na tym przyk\'b3adzie, jest w obu przypadkach odmienny, a traktowany jednakowo mo\'bfe prowadzi\'e6 do fa\'b3szywych wniosk\'f3w. Oczywi\'9ccie ka\'bfdy system musi dokonywa\'e6 komunikacji po to, aby w og\'f3le zagwarantowa\'e6 swoje istnienie, s\'b9 to jednak odr\'eabne poziomy analizy kt\'f3re jednocze\'9cnie pozostaj\'b9 w silnym zwi\'b9zku. \par Dodatkowo, zwi\'b9zek ten ma sw\'f3j specyficzny charakter i przebieg, w zale\'bfno\'9cci od konkretnego systemu spo\'b3ecznego, powoduj\'b9c i\'bf przemiany i rezonans jaki si\'ea tworzy w wyniku zmian sposobu komunikacji jest te\'bf odmienny. W przypadku medi\'f3w masowych ten zwi\'b9zek (chocia\'bfby ze wzgl\'eadu na funkcj\'ea przetwarzania rezonansu) jest na tyle istotny \'bfe pot\'eaguje on wra\'bfenie, jakoby bez u\'bfywanych dotychczas \'9crodk\'f3 w komunikacji, media masowe traci\'b3y racj\'ea bytu. Dla por\'f3wnania, mo\'bfna poda\'e6 przyk\'b3ad opisanego wcze\'9cniej systemu ekonomicznego, przetwarzaj\'b9cego elementy zwi\'b9zane z w\'b3asno\'9cci\'b9, kt\'f3ry te\'bf nie unikn\'b9\'b3 przekszta\'b3ce\'f1 na poziomie komunikacji, jednak ma on zupe\'b3nie odmienny charakter i trudno o opinie \'bfe korzystanie z email\rquote a czy sklep\'f3w internetowych oznacza koniec ekonomii, a funkcje wype\'b3niane przez ten system trac\'b9 swoj\'b9 racj\'ea bytu. Z tej perspektywy, pytanie o wp\'b3yw powstaj\'b9cych technik komunikacji i ich zmian na cyberprzestrze\'f1, nie jest wcale tautologicznym nonsensem. Gwoli \'9ccis\'b3o\'9cci nadmieni\'ea, \'bfe poza interakcj\'b9 na poziomie komunikacji, media masowe wchodz\'b9 w interakcje z cyberprzestrzeni\'b9 traktowan\'b9 jako system spo\'b3eczny - przyk\'b3adem jest wspomniana wcze\'9cniej pornografia, ale cz\'easto m\'f3wi si\'ea o og\'f3lnie poj\'eatym internecie, kt\'f3 ry trafia na \ldblquote wokand\'ea\rdblquote w kontek\'9ccie takich \ldblquote sensacji\rdblquote , jak wyciek poufnych danych, niebezpieczne wirusy komputerowe oraz wiele innych. \par }\pard \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright { \par \par \par \par }{\b\cgrid0 \par Cyberprzestrze\'f1 a system prawny}{ \par }\pard \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright { \par Kolejnym systemem, na kt\'f3ry zwr\'f3c\'ea uwag\'ea, jest prawo. Je\'bfeli chodzi o wykorzystanie nowych technik komunikacyjnych, to z pewno\'9cci\'b9 komputeryzacja oraz zastosowanie sieci dokona\'b3 y istotnych zmian w sposobie funkcjonowania systemu prawnego, pozwalaj\'b9c na szybszy i bardziej efektywny przekaz informacji, jednak jest to temat rozleg\'b3y, a przy tym w miar\'ea jasny i oczywisty. Jak wcze\'9cniej zaznaczy\'b3em, chcia\'b3bym si\'ea skupi\'e6 g\'b3\'f3wnie na interakcji z cyberprzestrzeni\'b9 jako systemem spo\'b3ecznym, co jest interesuj\'b9ce ze wzgl\'eadu na fakt, i\'bf prawne regulacje ujmuj\'b9ce rzeczywisto\'9c\'e6 w kategori e legalne i nielegalne, w przypadku cyberprzestrzeni ze wzgl\'eadu na jej charakter, napotykaj\'b9 na niema\'b3e trudno\'9cci. \par Jest on anonimowy, zdecentralizowany i przede wszystkim ponadnarodowy przez co poszczeg\'f3lne pa\'f1stwa mog\'b9 co najwy\'bfej okre\'9cli\'e6 zasady funkcjonuj\'b9ce w \ldblquote ich\rdblquote internecie \endash jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby osoba mieszkaj\'b9ca w Polsce stworzy\'b3a stron\'ea na serwerze mieszcz\'b9cym si\'ea w Polinezji i w oparciu o tamtejsze prawo konstruowa\'b3a strony www lub inne us\'b3ugi. Wspomnia\'b3em wcze\'9cniej o dokumen tach RFC, ale ich moc opiera\'b3a si\'ea g\'b3\'f3wnie na zwyczajowym uznaniu ich za wi\'b9\'bf\'b9ce przez relatywnie niewielk\'b9, jeszcze wtedy, spo\'b3eczno\'9c\'e6 naukowc\'f3w. Dokumenty te powstaj\'b9 w dalszym ci\'b9gu, jednak pe\'b3ni\'b9 ju\'bf najwy\'bfej funkcj\'ea sugestii opartej na autorytecie i tradycji tych dokument\'f3w (podobnie zreszt\'b9 jak na przyk\'b3ad powo\'b3ana w 1993 organizacja IAB czyli }{\i Internet Activities Board}{). Nie jest niczym rzadkim opinia, traktuj\'b9c\'b9 internet jako miejsce pod wzgl\'eadem prawnym przypominaj\'b9ce dziki zach\'f3d, gdzie nawet je\'bfeli istniej\'b9 jakie\'9c zasady, to ich egzekwowanie okazuje si\'ea bardzo utrudnione z powodu natury samej sieci, prowadz\'b9c czasem do sytuacji, \'bf e wr\'eacz nie ma kogo pozwa\'e6, bo winnym jest sama struktura cyberprzestrzeni. Dobrym przyk\'b3adem jest kwestia, tak zwanego piractwa komputerowego. \par Nie jest to zjawisko kt\'f3re powsta\'b3o wraz z internetem, jednak z pewno\'9cci\'b9 zawdzi\'eacza mu uzyskanie zupe\'b3nie nowego wymiaru. Wcze\'9cniej, kradzie\'bf w postaci cyfrowej, nie r\'f3\'bfni\'b3a si\'ea zbytnio od nielegalnego kopiowania i rozpowszechniania, na przyk\'b3ad kaset wideo (VHS) czy muzycznych p\'b3yt kompaktowych. Mo\'bfna tego by\'b3o dokona\'e6 poprzez interakcje ze znajomymi lub w ramach bardziej efektywnej metody organizacyjnej, dost \'eapnej na gie\'b3dach komputerowych. Taka sytuacja, z perspektywy prawnej, nie wydaje si\'ea zbyt skomplikowana czy kontrowersyjna, a dostosowanie regu\'b3 prawnych, tak aby obejmowa\'b3y tak\'bfe ten nowy no\'9cnik danych mo\'bfe by\'e6 z powodzeniem dokonane w ramach og\'f3\'b3u praw przys\'b3uguj\'b9cych autorowi dzie\'b3a (czyli praw autorskich) bez konieczno\'9cci tworzenia specjalnych wyj\'b9tk\'f3w, osobnych rozwi\'b9za\'f1 dla zapisu cyfrowego. Jest to sytuacja, kiedy w jasny spos\'f3b s\'b9 okre\'9clone winne osoby, kt\'f3re bior\'b9 w niej udzia\'b3, w przypadku gie\'b3dy jest to dodatkowo, zazwyczaj jedno okre\'9clone miejsce i okre\'9clony czas, sytuacja zupe\'b3 nie odmienna od tej, kt\'f3ra powsta\'b3a wraz z upowszechnieniem wymiany plik\'f3w za po\'9crednictwem sieci. \par Kopiowanie i rozpowszechnianie plik\'f3w istnia\'b3o ju\'bf na wczesnym etapie rozwoju cyberprzestrzeni, chocia\'bfby poprzez umieszczenie ich na stronach www czy jako za\'b3\'b9czniki do\'b3\'b9czane do poczty email. S\'b9 to jednak metody kt\'f3 re, chocia\'bf czyni\'b9 u\'bfytek z w\'b3a\'9cciwo\'9cci takich jak brak odleg\'b3o\'9cci czy asynchroniczno\'9c\'e6 i z pewno\'9cci\'b9 u\'b3atwiaj\'b9 reprodukcj\'ea i wymian\'ea plik\'f3w, to jednocze\'9cnie nie wykorzystuj\'b9 w pe\'b3 ni sieciowej struktury. S\'b9 one rozwini\'eaciem \ldblquote tradycyjnej\rdblquote komunikacji dwukierunkowej, mi\'eadzy nadawc\'b9 i odbiorc\'b9, co stanowi\'b3o spore ograniczenie w przypadku piractwa komputerowego \endash trzeba by\'b3o zna\'e6 dan \'b9 stron\'ea www, osob\'ea i jej email lub adres FTP. \par Bior\'b9c pod uwag\'ea to, co zosta\'b3o powiedziane w rozdziale trzecim, nietrudno si\'ea domy\'9cli\'e6, \'bfe powsta\'b3y us\'b3ugi, kt\'f3rych celem by\'b3o omini\'eacie tej bariery komunikacyjnej. Przyj\'eata zosta\'b3a dla nich wsp\'f3lna nazwa \ldblquote p2p\rdblquote ( czyli \ldblquote }{\i peer to peer}{\rdblquote , gdzie }{\i peer}{ oznacza w j\'eazyku angielskim, kogo\'9c r\'f3wnego rang\'b9) a ich g\'b3\'f3wn\'b9 innowacj\'b9 by\'b3o zrezygnowanie z komunikacji serwer \endash klient, czyli jednym centralnym stanowisku, do kt\'f3rego u\'bfytkownicy si\'ea pod\'b3\'b9czali, na rzecz komunikacji klient \endash klient. W rezultacie, dana us\'b3uga tworzy\'b3a wsp\'f3ln\'b9 platform\'ea do wymiany i kopiowania plik\'f3w, kt\'f3 rej u\'bfytkownicy przeszukiwali wzajemnie swoje zbiory, b\'ead\'b9c jednocze\'9cnie anonimowymi dla siebie, oraz w tym samym czasie uniezale\'bfni\'b3a si\'ea od konkretnego centralnego \'9fr\'f3d\'b3a, kt\'f3re mo\'bfna by by\'b3o uto\'bfsamia\'e6 z miejscem, gdzie s\'b9 sk\'b3adowane owe pliki. \par Dla systemu prawnego oznacza to komplikacje, w postaci coraz bardziej niejasnych granic wed\'b3ug kt\'f3rych przebiega odpowiedzialno\'9c\'e6, od tw\'f3rc\'f3w program\'f3w i us\'b3ug, poprzez serwisy zajmuj\'b9ce si\'ea indeksowaniem i wspomaganiem obs \'b3ugi tych program\'f3w, ko\'f1cz\'b9c na samych u\'bfytkownikach. We wszystkich tych przypadkach mo\'bfna danym osobom pr\'f3bowa\'e6 udowodni\'e6 win\'ea, ale te\'bf ka\'bfda z tych os\'f3b ma argumenty na swoj\'b9 obron\'ea . Aurelia Nowicka opisuje niekt\'f3re z metod jakimi system prawny stara si\'ea wykonywa\'e6 swoj\'b9 funkcj\'ea, g\'b3\'f3wnie przy pomocy mi\'eadzynarodowych organizacji takich jak \'8cwiatowa Organizacja Handlu (WTO) czy zwi\'b9zana z ni\'b9 \'8c wiatowa Organizacja Ochrony W\'b3asno\'9cci Intelektualnej (WIPO), w ten spos\'f3b staraj\'b9c si\'ea przezwyci\'ea\'bfy\'e6 trudno\'9cci zwi\'b9zane z globalnym charakterem sieci. Stwierdza ona, \'bfe najwa\'bf niejszym i zarazem najtrudniejszym zadaniem, zwi\'b9zanym z nowymi formami komunikacji elektronicznej, jest \ldblquote (...) zapewnienie s\'b3usznej r\'f3wnowagi pomi\'eadzy interesem tw\'f3rc\'f3w, wyra\'bfaj\'b9cym si\'ea w nale\'bfytej ochronie przys \'b3uguj\'b9cych im praw autorskich, a interesem spo\'b3ecznym polegaj\'b9cym na zagwarantowaniu dost\'eapu do informacji i d\'f3br kultury (...)\rdblquote }{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Aurelia Nowicka \ldblquote Prawo autorskie a spo\'b3ecze\'f1stwo informacyjne\rdblquote str. 235 w : \ldblquote Internet, fenomen spo\'b3ecze\'f1stwa informacyjnego.\rdblquote Edycja \'8cwi\'eatego Paw\'b3 a, Cz\'eastochowa, 2001}}}{. \par Na razie jednak wygl\'b9da na to, \'bfe to takiej r\'f3wnowagi jest bardzo daleko, cyberprzestrze\'f1 wr\'eacz w otwarty i widoczny spos\'f3b znajduje si\'ea w konflikcie, tworz\'b9c i przekszta\'b3caj\'b9c swoje us\'b3ugi w tak, aby utrudni\'e6 b\'b9d \'9f uniemo\'bfliwi\'e6 egzekwowanie praw autorskich ograniczaj\'b9cych mo\'bfliwo\'9cci komunikacji. Du\'bf\'b9 rol\'ea odgrywa tutaj te\'bf system ekonomiczny, gdy\'bf poza programami komputerowymi, wymiana w wi\'ea kszym nawet stopniu dotyczy, zapisanych w formacie cyfrowym, plik\'f3w muzycznych oraz film\'f3w. To w\'b3a\'9cnie firmy fonograficzne, zorganizowane wok\'f3\'b3 reprezentuj\'b9cej je RIAA (}{\i Recording Industry Association of America}{), upatruj\'b9 spadaj\'b9cej gwa\'b3townie sprzeda\'bfy p\'b3yt muzycznych w piractwie w sie\'e6. RIAA jest najbardziej aktywnym podmiotem, je\'bfeli chodzi o dzia\'b3ania prawne, wytaczaj\'b9c bardzo du\'bf\'b9 liczb\'ea pozw\'f3w, zar\'f3wno przeciwko sp\'f3\'b3 kom internetowym, jak i osobom prywatnym korzystaj\'b9cym b\'b9d\'9f tworz\'b9cym tego typu us\'b3ugi, co w konsekwencji doprowadzi\'b3o do wielu precedens\'f3w i regulacji. \par Dobrym przyk\'b3adem, pokazuj\'b9cym komplikacje i trudny charakter takich spraw, jest pierwszy proces o takim charakterze, to znaczy przeciwko us\'b3udze p2p o nazwie \ldblquote Napster\rdblquote . Program stworzony i umieszczony w sieci w 1999 przez ameryka\'f1skiego nastolatka, w ci\'b9gu roku osi\'b9gn\'b9\'b3 liczb\'ea u\'bfytkownik\'f3w szacowan\'b9 na ponad dwadzie\'9ccia milion\'f3w, czego rezultatem by\'b3o pozwanie sp\'f3\'b3ki do s\'b9 du przez wspomniane RIAA. \par Obszernie zajmowa\'b3 si\'ea t\'b9 spraw\'b9 Marcin Lewkow, wi\'eac tylko przytocz\'ea streszczenie argument\'f3w bez powo\'b3ywania si\'ea na konkretne akty prawne}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Marcin Lewkow \ldblquote Napster \endash czy miliony u\'bfytkownik\'f3w mog\'b9 si\'ea myli\'e6?\rdblquote w : \ldblquote Internet, fenomen spo\'b3ecze\'f1stwa informacyjnego.\rdblquote Edycja \'8cwi\'ea tego Paw\'b3a, Cz\'eastochowa, 2001}}}{: Napster broni\'b3 si\'ea g\'b3\'f3wnie, w oparciu o za\'b3o\'bfenie ograniczonej odpowiedzialno\'9cci. Oferowany produkt umo\'bfliwiaj\'b9cy wymian\'ea plik\'f3w muzycznych nie jest naruszeniem prawa, gdy\'bf mo \'bfe by\'e6 wykorzystywany, na przyk\'b3ad do dystrybucji darmowych niekomercyjnych utwor\'f3w czy wymieniania legalnie nabytych p\'b3yt mi\'eadzy komputerami w pracy i w domu. Naruszenie nast\'eapuje w skutek nieuczciwego post\'ea powania, i wykorzystywania, programu przez samych u\'bfytkownik\'f3w. Sam Napster jest darmowy i ma charakter niekomercyjny, a zdecentralizowana natura systemu uniemo\'bfliwia bezpo\'9crednie kontrolowanie, tego w jaki spos\'f3b u\'bfytkownicy korzystaj \'b9 z systemu. Pojawia\'b3y si\'ea te\'bf argumenty zwi\'b9zane z legaln\'b9 mo\'bfliwo\'9cci\'b9 dystrybucji, importowania i produkowania urz\'b9dze\'f1 do cyfrowego zapisu d\'9fwi\'eaku, za jaki uwa\'bfali Napstera reprezentuj\'b9 cy go prawnicy, i wiele innych. \par Z kolei prawnicy RIAA dowodzili, \'bfe nie mo\'bfna m\'f3wi\'e6 o dozwolonym u\'bfytku, kiedy codziennie, za po\'9crednictwem danego programu, dokonuje si\'ea nielegalnie milion\'f3w kopii znanych utwor\'f3w. Jego dzia\'b3alno\'9c\'e6 podpada pod po\'9c rednie naruszenie praw autorskich, gdy\'bf Napster zamienia ka\'bfdy komputer w piracki serwer o zasi\'eagu globalnym, i zosta\'b3 stworzony tylko dla, oraz wypromowany wy\'b3\'b9cznie dzi\'eaki, umo\'bf liwieniu piractwa muzycznego. Ostatecznie, po uchyleniu wyroku s\'b9du ni\'bfszego rz\'eadu przez S\'b9d Apelacyjny i ponownym rozpatrzeniu, Napster zosta\'b3 zmuszony do zaprzestania dzia\'b3alno\'9cci w dotychczasowej formie. Jednak RIAA nie mia\'b3 a czasu na \'9cwi\'eatowanie, gdy\'bf korzystaj\'b9c z os\'b3abienia pozycji Napstera, popularyzacji uleg\'b3y podobnie dzia\'b3aj\'b9ce us\'b3ugi, jednak odpowiednio zmodyfikowane aby ich wy\'b3\'b9czenie by\'b3o trudniejsze. \par Napster bowiem, nie tylko oferowa\'b3 program do wymiany, ale sam zajmowa\'b3 si\'ea indeksowaniem u\'bfytkownik\'f3w i udost\'eapnionych przez nich plik\'f3w, pozwalaj\'b9c na ich szybkie wyszukiwanie, przez co po jego zamkni\'eaciu i zablokowaniu mo\'bf liwo\'9cci wyszukiwania, program sta\'b3 si\'ea bezu\'bfyteczny. Natomiast w przypadku jego nast\'eapc\'f3w (jak Kazaa, czy WinMx) proces wyszukiwania zosta\'b3 przeniesiony na samych u\'bfytkownik\'f3w, powoduj\'b9c \'bfe us\'b3uga nie mog\'b3a by\'e6 zablokowana dop\'f3ki istnia\'b3y korzystaj\'b9ce z niej osoby, a sami tw\'f3rcy woleli pozosta\'e6 w cieniu swoich program\'f3w, bez ch\'eaci zamieniania popularno\'9cci tych us\'b3ug w jaki\'9c rodzaj sp\'f3\'b3 ki lub firmy o charakterze prawnym. Aktualnie popularne programy do wymiany, posz\'b3y jeszcze dalej, pozwalaj\'b9c na \'9cci\'b9ganie plik\'f3w, kt\'f3rych inni u\'bfytkownicy nie maj\'b9 nawet na swoich twardych dyskach, dziel\'b9c pirackie kopie plik \'f3w na setki lub tysi\'b9ce cz\'ea\'9cci, kt\'f3re mog\'b9 znajdowa\'e6 si\'ea rozsiane po ca\'b3ej sieci, a kt\'f3rych sk\'b3adaniem w jedn\'b9 ca\'b3o\'9c\'e6 zajmuje si\'ea program. \par Dla systemu prawnego jest to z pewno\'9cci\'b9 spory k\'b3opot, ale i wyzwanie. Cyberprzestrze\'f1 odpowiedzia\'b3a na powsta\'b3y w jej ramach rezonans (kt\'f3rego \'9fr\'f3d\'b3em by\'b3o prawo, a najbardziej widocznym elementem zamkni\'ea cie Napstera) kolejnymi, ju\'bf bardzo szybkimi, przemianami, w wyniku kt\'f3rych nast\'b9pi\'b3o ca\'b3kowite rozproszenie odpowiedzialno\'9cci na dziesi\'b9tki milion\'f3w u\'bfytkownik\'f3w oraz uniemo\'bfliwienie odg\'f3rnego zablokowania us\'b3ug, kt \'f3rych dzia\'b3alno\'9c\'e6 zosta\'b3a uznana za nielegaln\'b9. \par W 2001 Piotr Waglowski, w kontek\'9ccie problem\'f3w z przedstawieniem i zebraniem wiarygodnego materia\'b3u dowodowego (jak argumentuje, komunikacja w sieci przebiega w postaci wysy\'b3anych pakiet\'f3w danych, kt\'f3re ze wzgl\'eadu na ich bardzo \'b3 atw\'b9 modyfikacj\'ea, nie mog\'b9 by\'e6 uznane za dow\'f3d w sprawie) czy ustaleniem to\'bfsamo\'9cci osoby naruszaj\'b9cej prawo, stwierdzi\'b3, \'bfe niezale\'bfnie od innych kwestii, pozostaje pytanie : kto b\'eadzie pozwanym?}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Piotr Waglowski \ldblquote Internet a dobra osobiste cz\'b3owieka\rdblquote w : \ldblquote Internet, fenomen spo\'b3ecze\'f1stwa informacyjnego. \rdblquote Edycja \'8cwi\'eatego Paw\'b3a, Cz\'eastochowa, 2001}}}{. Pi\'ea\'e6 lat p\'f3\'9fniej, problem ten nie tylko nadal istnieje, ale wr\'eacz jest znacznie bardziej aktualny ni\'bf wcze\'9cniej. \par Trudno przewidzie\'e6 jak\'b9 drog\'ea obierze i jaki b\'eadzie rezultat przekszta\'b3ce\'f1 i dostosowywania si\'ea prawa \endash Lewkow, opisuj\'b9c debat\'ea jaka toczy\'b3a si\'ea wok\'f3\'b3 przypadku Napstera, wspomina, \'bfe trwaj\'b9cy proces mo \'bfe okre\'9cli\'e6 na nowo granic\'ea mi\'eadzy tym, co jest dzieleniem si\'ea, a co kradzie\'bf\'b9. W bezpo\'9credni spos\'f3b wyrazi\'b3 ten punkt widzenia John Sutherland stwierdzaj\'b9c, \'bfe u podstaw ka\'bfdej rewolucji le\'bfy przest\'ea pstwo, do czasu gdy w wyniku rewolucji zostaje ono zredefiniowane jako walka ludzi o wolno\'9c\'e6, i dodaje \'bfe rewolucja ta ju\'bf si\'ea zacze\'b3a}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Artyku\'b3 pierwotnie opublikowany w \ldblquote The Guardian\rdblquote , Listopad 2004 : dost\'eapny on-line pod adresem : http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,1340475,00.html}}}{ . Na procesy te zwraca uwag\'ea te\'bf Esther Dyson, wskazuj\'b9c i\'bf w cyberprzestrzeni, nie tylko klasyczna w\'b3asno\'9c\'e6 intelektualna zapisana w formie cyfrowej (jak filmy, obrazy, muzyka) jest przedmiotem rozwa\'bfa\'f1, ale \'bf e wszystko inne co kszta\'b3tuje sie\'e6 i jest uj\'eate w bity stanowi potencjalnie czyj\'b9\'9c w\'b3asno\'9c\'e6 \endash emailowe dyskusje, bannery reklamowe, dokumenty, bazy danych o konsumentach, adresy stron (o tym aspekcie wspomn\'ea p\'f3\'9f niej) i tak dalej}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Esther Dyson, \ldblquote Wersja 2.0, Przepis na \'bfycie w epoce cyfrowej\rdblquote str. 131-142, Pr\'f3szy \'f1ski i S-ka, Warszawa, 1999}}}{. Jednak Dyson, jako analityk, pisz\'b9c o utracie warto\'9cci w\'b3asno\'9cci intelektualnej w sieci, nie sugeruje \'bfadnych prawnych rozwi\'b9za\'f1, skupiaj\'b9c si\'ea na wolnym rynku, kt\'f3ry przesunie si\'ea w kierunku zarabiania, raczej na procesie intelektualnym ni\'bf na w\'b3asno\'9cci, co uczyni aktualne problemy prawne mniej \ldblquote pal\'b9cymi\rdblquote (jak obs\'b3uga produkt\'f3w, sponsorowanie, zwi\'eakszanie zainteresowania, szukanie warto\'9c ci dodatkowej w ju\'bf istniej\'b9cych produktach i wiele innych). Z kolei Waglowski, widzi rozwi\'b9zanie w mo\'bfliwo\'9cci wprowadzenia w przysz\'b3o\'9cci obowi\'b9zkowego systemu autentykacji lub szyfrowania w\'9cr\'f3d u\'bfytkownik\'f3w (bior\'b9 c jednak pod uwag\'ea prawie pewne kontrdzia\'b3ania ze strony cyberprzestrzeni, to rozwi\'b9zanie wydaje si\'ea co najmniej trudne) \endash wszyscy jednak zgadzaj\'b9 si\'ea, \'bfe dla wymiaru sprawiedliwo\'9cci jest to olbrzymie wyzwanie. \par U\'bfywaj\'b9c terminologii systemowej, mo\'bfna powiedzie\'e6 \'bfe system prawny, musi w drodze autopejozy dokona\'e6 zmiany w ramach niekt\'f3rych program\'f3w obs\'b3uguj\'b9cych jego kod, tak aby m\'f3g\'b3 dalej, jak najefektywniej pe\'b3ni\'e6 swoj \'b9 funkcj\'ea, eliminuj\'b9c jednocze\'9cnie sytuacje gdy staje si\'ea tylko \ldblquote martw\'b9 liter\'b9\rdblquote , bez \'bfadnego faktycznego wp\'b3ywu. M\'f3wi\'b9c o niekt\'f3rych programach, chodzi mi oczywi\'9ccie o te programy kt\'f3rych zak \'b3\'f3cenia s\'b9 zwi\'b9zane z istnieniem cyberprzestrzeni, czyli na przyk\'b3ad opisana powy\'bfej kwestia praw autorskich, a nie chocia\'bfby pozbawienia \'bfycia, do kt\'f3rej cyberprzestrze\'f1 ma si\'ea nijak, chyba \'bf e jako system interakcyjny (listy go\'f1cze, wymiana informacji mi\'eadzy terrorystami), a nie spo\'b3eczny. Powt\'f3rz\'ea wi\'eac, \'bfe \'9fr\'f3d\'b3em zak\'b3\'f3ce\'f1 jest tutaj cyberprzestrze\'f1, traktowana jako system spo\'b3eczny, kt\'f3 ra posiada cechy tworz\'b9ce konflikt i utrudniaj\'b9ce spe\'b3nianie przez system prawny swoich funkcji. Natomiast sama komunikacja, w tym przypadku, zosta\'b3a uj\'eata w kategorie legalno\'9cci b\'b9d\'9f nie, du\'bfo wcze\'9cniej (w\'b3asno\'9c\'e6 intelektualna \endash konwencja Berne\'f1ska z 1886 roku itp). \par }\pard \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright {Jest to jeden z przyk\'b3ad\'f3w, kiedy dzia\'b3ania ju\'bf wcze\'9cniej uznane za nielegalne, w wyniku powstania systemu cyberprzestrzeni staj\'b9 si\'ea problematyczne, nie jest on jednak jedynym, obejmuj\'b9c znacznie szerszy zakres podobnych przypadk\'f3w. Chocia\'bfby prawo jednostki do ochrony prawnej jej godno\'9cci, czci, dobrego imienia, danych osobowych i tym podobnych. Nie b\'ead\'ea dokonywa \'b3 ju\'bf tak dok\'b3adnego opisu jak w poprzednio, jednak zasygnalizuje w skr\'f3cie, \'bfe w istocie s\'b9 to kwestie do\'9c\'e6 podobne, mieszcz\'b9ce si\'ea w zakresie podanym wy\'bfej. \par Wy\'bfej wymienione warto\'9cci mog\'b9 zosta\'e6 naruszone, gdy dana osoba zostaje pom\'f3wiona, poni\'bfona czy zniewa\'bfona, gdy kto\'9c si\'ea pod ni\'b9 podszywa. Gdy zostaj\'b9 ujawnione dane osobowe, ograniczona zostaje wolno\'9c\'e6 osobista lub z\'b3amana zasada tajemnicy korespondencji. Ich liczba, zwi\'b9zana og\'f3lnie z poj\'eaciem d\'f3br osobistych cz\'b3owieka, jest znacznie d\'b3u\'bfsza i ma charakter otwartego katalogu. Cyberprzestrze\'f1 jako system, w swym ustawicznym d \'b9\'bfeniu do maksymalizacji wydajno\'9cci akt\'f3w komunikacji, dokonuje usuni\'eacia lub omini\'eacia tych w\'b3a\'9cciwo\'9cci komunikacji, kt\'f3re uznaje za redundantne lub szkodliwe, tworz\'b9c w ten spos\'f3b \ldblquote now\'b9 jako\'9c\'e6 \rdblquote na p\'b3aszczy\'9fnie potencjalnych narusze\'f1 omawianych d\'f3br. Z kolei elementy komunikacji uznane przez cyberprzestrze\'f1 za niepotrzebne, okazuj\'b9 si\'ea, nierzadko wr\'eacz niezb\'eadne, dla prawa jako systemu, gdy\'bf dzi\'ea ki nim mo\'bfe on zwi\'eaksza\'e6 swoj\'b9 wydajno\'9c\'e6 w okre\'9claniu nielegalno\'9cci dzia\'b3a\'f1 oraz, w kt\'f3rym momencie nast\'eapuje naruszenie. \par Nietrudno wyobrazi\'e6 sobie sytuacj\'ea, kiedy kto\'9c wykorzystuje zdj\'eacie lub nazwisko innej osoby bez jej wiedzy, umieszczaj\'b9c og\'b3oszenie na stronie agencji towarzyskiej, a p\'f3\'9fniej wysy\'b3aj\'b9c adres www z t\'b9 informacj\'b9 do znajomych tej osoby, zak\'b3adu pracy lub gdzie\'9c indziej. Czy te\'bf wykorzystanie cudzego emaila, aby przy jego pomocy zapisa\'e6 dan\'b9 osob\'ea do setek list dyskusyjnych, darmowych subskrypcji, }{\i newsletter\'f3w}{ (czyli zazwyczaj codziennych informacji na dany temat), promocji reklamowych i tak dalej, uniemo\'bfliwiaj\'b9c w\'b3a\'9ccicielowi emaila korzystanie z poczty elektronicznej. Aktualnie, negatywn\'b9 popularno\'9cci\'b9 cieszy si\'ea faszyzuj\'b9 ca strona w j\'eazyku polskim (ale zarejestrowana na zagranicznym serwerze http://www.redwatch.info/), gdzie mo\'bfna znale\'9f\'e6 informacje o osobach uznanych przez autor\'f3w za dewiant\'f3w, zdrajc\'f3w czy lewak\'f3w}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Cz\'easto \'b3\'b9cznie z ich adresami, telefonami, miejscami gdzie mo\'bfna je spotka\'e6 i tym podobne, na marginesie dodam w dziale \ldblquote Krak\'f3w \rdblquote (http://redwatch.info/sites/krakow.htm) znajduj\'b9 si\'ea te\'bf studenci socjologii wraz z ich zdj\'eaciami, mo\'bfna te\'bf si\'ea dowiedzie\'e6 na przyk\'b3ad, \'bfe jedna ze studentek \ldblquote cz\'easto podr\'f3\'bfuje poci\'b9gami mi \'eadzy Krakowem a Warszaw\'b9\rdblquote ( Na \lquote li\'9ccie\rquote znajduje si\'ea te\'bf Dr Jacek Kochanowski. ). Znane z medi\'f3w s\'b9 te\'bf ju\'bf pierwsze pobicia i ataki przy pomocy no\'bfy na osoby wymienione na tej stronie. Ameryka\'f1 skie prawo dopuszcza jednak\'bfe istnienie tego typu stron.}}}{. Waglowski natomiast wspomina, o nieistniej\'b9cej ju\'bf stronie \ldblquote Akta Norymberskie\rdblquote , gdzie znajdowa\'b3y si\'ea dok\'b3adne dane o lekarzach dokonuj\'b9 cych w USA aborcji, w\'b3\'b9czaj\'b9c adresy, zdj\'eacia mieszka\'f1 czy imiona dzieci, a dodatkowo nazwiska zaatakowanych fizycznie lekarzy by\'b3y przekre\'9clane czarn\'b9 kresk\'b9. \par Systemy te, na poziomie spo\'b3ecznym, wchodz\'b9 w rezonans w zakresie naruszenia prawa do prywatno\'9cci czy d\'f3br osobistych, a na poziomie interakcyjnym (tego co si\'ea komunikuje) mo\'bfe to oznacza\'e6, od niewinnego \'bfartu, poprzez szykan\'ea , oszczerstwo, na nawo\'b3ywaniu do przemocy wobec kogo\'9c ko\'f1cz\'b9c. To\'bfsamo\'9c\'e6 sprawcy, zw\'b3aszcza w przypadku wykorzystania cudzego adresu email czy danych osobowych, jest praktycznie tajemnic\'b9 , w przypadku kontrowersyjnej strony sprawa wydaje si\'ea prostsza, ale nie zawsze - przyk\'b3adem mog\'b9 by\'e6 liczne strony fundamentalist\'f3w islamskich wzywaj\'b9ce do Jihadu, kt\'f3rych serwery znajduj\'b9 si\'ea w Libanie czy Pakistanie, a kt\'f3 re teoretycznie mog\'b9 by\'e6 administrowane bezpo\'9crednio z Ameryki. \par Pokrewn\'b9 kwesti\'b9 s\'b9 tak zwane ataki \ldblquote }{\i denial of service}{\rdblquote (DoS), kt\'f3re naruszaj\'b9 osobist\'b9 wolno\'9c\'e6 komunikacji, blokuj\'b9c mo\'bfliwo\'9c\'e6 korzystania z adresu komputerowego czy strony www osoby fizycznej lub prawnej, g\'b3\'f3wnie poprzez wysy\'b3anie pojedynczych pakiet\'f3w (pingu), kt\'f3re w za\'b3o\'bfeniu maj\'b9 na celu weryfikacje po\'b3\'b9czenia pomi\'ea dzy dwoma punktami w sieci. Sama funkcja ping jest zupe\'b3nie legalna i w\'b3\'b9czona do ka\'bfdego systemu operacyjnego typu Windows czy Linux, jednak gdy t\'b9 sam\'b9 czynno\'9c\'e6 wykonuj\'b9 tysi\'b9ce i wi\'eacej internaut\'f3w, doprowadza to d o zu\'bfycia i zapchania, istniej\'b9cych na danym odcinku, mo\'bfliwo\'9cci transferowych sieci. Teoretycznie, odpowiednia ilo\'9c\'e6 os\'f3b partycypuj\'b9cych w takim ataku, jest w stanie zablokowa\'e6 ka\'bfdy, nawet najwi\'ea kszy serwer komputerowy (wymienione wcze\'9cniej zapchanie czyjego\'9c emaila, te\'bf mo\'bfna uzna\'e6 za l\'bfejsz\'b9 form\'ea naruszenia prawa do wolno\'9cci komunikacji). \par Gdzie wi\'eac dane dzia\'b3anie staje si\'ea nielegalne w \'9cwietle naruszenia d\'f3br osobistych cz\'b3owieka, oraz ponownie, kto b\'eadzie pozwanym? Doda\'e6 mo\'bfna jeszcze, poruszon\'b9 przez Piotra Waglowskiego, kwestie ochrony pseudonimu, kt\'f3 ry jest chroniony na r\'f3wni z nazwiskiem. Wydaje si\'ea w pierwszej chwili do\'9c\'e6 kuriozalne, powszechnie u\'bfywane w sieci pseudonimy zazwyczaj s\'b3u\'bf\'b9 raczej ukryciu prawdziwej to\'bfsamo\'9cci i anonimowo\'9cci, a sam Waglowski wskazuje, \'bfe cz\'easto podnosi si\'ea i\'bf pseudonim powinien sprawia\'e6 wra\'bfenie nazwiska, aby by\'e6 obj\'eatym ochron\'b9}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Piotr Waglowski \ldblquote Internet a dobra osobiste cz\'b3owieka\rdblquote 321 w: \ldblquote Internet, fenomen spo\'b3ecze\'f1stwa informacyjnego.\rdblquote Edycja \'8cwi\'eatego Paw\'b3a, Cz\'eastochowa, 2001}}}{. Z drugiej coraz cz\'ea\'9c ciej, znane w cyberprzestrzeni osoby jak recenzenci czy autorzy popularnych serwis\'f3w i portali, s\'b9 rozpoznawane tylko pod swoimi pseudonimami i z pewno\'9cci\'b9, podszycie si\'ea pod nie przez kogo\'9c innego, odczytaliby jako krzywd\'ea. \par Nie rozwijaj\'b9c dalej tego w\'b9tku, ani te\'bf nie powtarzaj\'b9c w innej formie tego, co ju\'bf zosta\'b3o powiedziane, mo\'bfna podsumowa\'e6, \'bfe spektrum rezonansu i zak\'b3\'f3ce\'f1, kt\'f3re wywo\'b3a\'b3 o powstanie cyberprzestrzeni, w ramach dzia\'b3a\'f1 uznanych ju\'bf wcze\'9cniej przez system prawny za nielegalne, jest bardzo szeroki i z pewno\'9cci\'b9 nie ogranicza si\'ea tylko do kwestii w\'b3asno\'9cci intelektualnej czy ochrony d\'f3 br osobistych. Oczywi\'9ccie jednocze\'9cnie mi\'eadzy poszczeg\'f3lnymi przypadkami istniej\'b9 pewne r\'f3\'bfnice, chocia\'bfby fakt, \'bfe kradzie\'bf w\'b3asno\'9cci intelektualnej odbywa si\'ea poprzez specjalnie do tego celu stworzone us\'b3ugi, kt \'f3re same w sobie w ca\'b3o\'9cci s\'b9 nielegalne i przekszta\'b3caj\'b9 si\'ea w celu zwi\'eakszenia efektywno\'9cci tych nielegalnych dzia\'b3a\'f1, natomiast naruszenie d\'f3br osobistych nie ma charakteru rozproszonej odpowiedzialno\'9c ci miedzy miliony u\'bfytkownik\'f3w i odbywa si\'ea za pomoc\'b9 istniej\'b9cych wcze\'9cniej i legalnych us\'b3ug, jak www czy email, kt\'f3re dopiero p\'f3\'9fniej zostaj\'b9 wykorzystane w spos\'f3b zakwalifikowany jako nielegalny. Tym niemniej ilo \'9c\'e6 podobie\'f1stw wymieniona wcze\'9cniej, jest znacznie wi\'eaksza i usprawiedliwia zakwalifikowanie ich do wsp\'f3lnej grupy. \par Jednakowo\'bf istnieje, r\'f3wnie obszerne spektrum zjawisk, kt\'f3re powsta\'b3y i zosta\'b3y rozpoznane dopiero do pojawieniu si\'ea cyberprzestrzeni. Poniewa\'bf wcze\'9cniej tego typu wykroczenie nie istnia\'b3o dlatego, odwrotnie ni\'bf poprzednio, by\'b3y one traktowane jako legalne i dopiero w toku przemian wewn\'b9trz systemu, zosta\'b3y uznane za niezgodne z prawem. \par Pod poj\'eaciem \lquote }{\i cybersquattingu}{\rquote rozumie si\'ea spory o adresy internetowe, a dok\'b3adniej, o komercyjne wykorzystanie domen \endash czyli nazwy z ko\'f1c\'f3wkami .com (domeny generyczne ) czy .uk .pl .de (domeny krajowe). Dop \'f3ki sie\'e6 nie by\'b3a wystarczaj\'b9co popularna i skala jej komercyjnego wykorzystania nie by\'b3a tak du\'bfa, ka\'bfdy m\'f3g\'b3, za odpowiedni\'b9 op\'b3at\'b9, zarejestrowa\'e6 domen\'ea o dowolnej nazwie. Jednak wraz z up\'b3ywem czasu okaza \'b3o si\'ea, \'bfe du\'bfe mi\'eadzynarodowe koncerny kt\'f3re chc\'b9 znale\'9f\'e6 swoje miejsce w sieci, maj\'b9 te najbardziej intuicyjnie zwi\'b9zane z ich mark\'b9 adresy, ju\'bf zaj\'eate przez osoby prywatne. Osoby te najcz\'ea\'9cciej rejestruj \'b9 takie domeny w nadziei na p\'f3\'9fniejszy du\'bfy zysk, dzi\'eaki odsprzedaniu tej domeny w \ldblquote w\'b3a\'9cciwe\rdblquote r\'eace, ale motywem mo\'bfe by\'e6 ch\'ea\'e6 zamieszczenia w\'b3asnej strony z zawarto\'9cci\'b9 krytyczn\'b9 wobec danej marki lub osoby, ewentualnie ch\'ea\'e6 zarobku na zwi\'eakszonym ruchu. Cybersquatting obejmuje bowiem, tak\'bfe adresy zwi\'b9zane z nazwiskami, b\'b9d\'9f pseudonimami, znanych ludzi \endash marek, czyli artyst\'f3w, sportowc\'f3 w, polityk\'f3w i tak dalej, oraz nazwy bardzo podobne do innych ju\'bf istniej\'b9cych stron \endash marek, czyli na przyk\'b3ad googrle.com, goohle.com czy yahjoo.com. \par Szczeg\'f3\'b3owo t\'b9 kwesti\'b9 zajmowa\'b3 si\'ea Rados\'b3aw Chmura, we wsp\'f3\'b3pracy z Wojciechem W\'b3odarczykiem, pokazuj\'b9c skal\'ea zjawiska}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ R. Chmura, W. W\'b3odarczyk , \ldblquote Bezprawne u\'bfywanie\rdblquote str. 85-110}}}{: Jednym z bardziej znanych cybersquatter\'f3w, by\'b3 Dennis Toeppen, kt\'f3ry zarejestrowa\'b3 240 domen, a w\'9cr\'f3 d nich deltaairlines.com, greatamerica.com, panavision.com, britishairways.com i inne. Niekt\'f3re firmy posiada\'b3y tylko kilka domen typu .com, a kilkadziesi\'b9t pozosta\'b3ych adres\'f3w z mniej znanymi ko\'f1c\'f3wkami, nale\'bfa\'b3o ju\'bf do os \'f3b trzecich. \par Autorzy, opisuj\'b9c ten proceder, powo\'b3uj\'b9 si\'ea na prawo o nieuczciwej konkurencji, jednak w tym wypadku trudno m\'f3wi\'e6 o konkurencji, gdy rejestruj\'b9cy s\'b9 zazwyczaj osobami prywatnymi nie zwi\'b9zanymi z gospodark\'b9. Aby uzna\'e6 to dzia\'b3anie za nielegalne potrzebne by\'b3y zupe\'b3nie nowe przepisy, pierwsze by\'b3y Stany Zjednoczone, kt\'f3re wprowadzi\'b3y pod koniec listopada 1999, \lquote }{\i Anticybersquatting Consumer Protection Act}{\rquote , kt\'f3ry przewidywa\'b3 grzywn\'ea nawet do 100.000 dolar\'f3w, dla os\'f3b rejestruj\'b9cych w \ldblquote z\'b3ej wierze\rdblquote internetowe domeny. Nied\'b3ugo p\'f3\'9fniej zosta\'b3a powo\'b3ana, w konsultacji z WIPO (czyli jak wspomnia\'b3em po\'9crednio z WTO), mi\'ea dzynarodowa organizacja ICANN, kt\'f3rej celem jest rozstrzyganie spor\'f3w zwi\'b9zanych z w\'b3asno\'9cci\'b9 i przejmowaniem domen. Do chwili obecnej, zosta\'b3o z sukcesem rozwi\'b9zanych za jej po\'9crednictwem, ponad 5000 post\'eapowa\'f1 dotycz\'b9 cych praw do adresu, co z pewno\'9cci\'b9 jest zwi\'b9zane z charakterem cybersquattingu i brakiem anonimowo\'9cci, gdy\'bf dane os\'f3b kt\'f3re licz\'b9 na odsprzedanie zarejestrowanych domen, si\'b3\'b9 rzeczy musz\'b9 by\'e6 znane (co oczywi\'9c cie nie znaczy, \'bfe nie mo\'bfna zarejestrowa\'e6 i korzysta\'e6 z domeny anonimowo, istniej\'b9 r\'f3\'bfnego rodzaju po\'9crednicy, firmy zajmuj\'b9ce si\'ea obs\'b3ug\'b9 domen i tym podobne). Jest to wi\'eac trafny przyk\'b3 ad stworzenia nowych uregulowa\'f1, w ramach systemu prawnego, kt\'f3rych \'9fr\'f3d\'b3em jest cyberprzestrze\'f1, i kt\'f3re nie maj\'b9 odpowiednika w \'9cwiecie rzeczywistym, odnosz\'b9c si\'ea wy\'b3\'b9cznie do dzia\'b3a\'f1 zachodz\'b9 cych w cyberprzestrzeni. \par Chcia\'b3bym jeszcze odnie\'9c\'e6 si\'ea do haker\'f3w (lub hacker\'f3w) i tak zwanego hakingu, jest to znacznie szersza kwestia ni\'bf te omawiane poprzednio, zwi\'b9zana nie tylko z systemem prawnym, czy tym bardziej jednym z dw\'f3ch, wskazanych wcze \'9cniej, kierunk\'f3w rezonansu. Poj\'eacie hakera odnosi si\'ea bowiem, do specyficznych dzia\'b3a\'f1, typu ludzi kt\'f3rzy si\'ea ich podejmuj\'b9 czy te\'bf ich odr\'eabnej kultury i ideologii. Pojawia si\'ea te\'bf pytanie, w jaki spos\'f3 b hakerzy mog\'b9 przyczynia\'e6 si\'ea do swobody komunikacji, skoro ich dzia\'b3ania wydaj\'b9 si\'ea j\'b9 raczej utrudnia\'e6 i ogranicza\'e6. Aby m\'f3c udzieli\'e6 odpowiedzi trzeba wzi\'b9\'e6 pod uwag\'ea, zar\'f3wno posta\'e6 hakera, jak i jego aktywno\'9c\'e6 w sieci, kt\'f3ra obejmuje znacznie wi\'eakszy zakres ni\'bf to mo\'bfna wywnioskowa\'e6 chocia\'bfby z medi\'f3w masowych. \par Poj\'eacie i sam termin \lquote hacker\rquote nie pojawi\'b3 si\'ea wraz z zaistnieniem przest\'eapstw, dokonywanych za po\'9crednictwem cyberprzestrzeni, w\'9cr\'f3d kt\'f3rych, rodem z film\'f3w najbardziej znane jest \'b3amanie r\'f3\'bf nych zabezpiecze\'f1, hase\'b3 i szyfr\'f3w. W czasie, gdy sie\'e6 znajdowa\'b3a si\'ea jeszcze we wczesnym stadium rozwoju i by\'b3a dost\'eapna, oraz interesuj\'b9ca, dla nielicznych, to w\'b3a\'9c nie hakerzy, poza samymi elitami naukowymi, stanowili jedyn\'b9 grup\'ea os\'f3b-hobbyst\'f3w, kt\'f3rzy znali i zg\'b3\'eabiali arkana jej obs\'b3ugi, kod\'f3w \'9fr\'f3d\'b3owych, oprogramowania i innych jej element\'f3w (cho\'e6 oczywi\'9c cie, czasem dana osoba mog\'b3a nale\'bfe\'e6 do obu grup). Stanowili oni wr\'eacz fundament dla wczesnego okresu przekszta\'b3ce\'f1 sieci i jej si\'b3\'ea w postaci innowacyjno\'9cci i braku formalnych ogranicze\'f1 . Opisane w rozdziale trzecim pionierskie us\'b3ugi, udost\'eapniane za darmo, z kt\'f3rych wi\'eakszo\'9c\'e6 zosta\'b3a zapomniana, ale wiele te\'bf stanowi\'b3o kamie\'f1 milowy w rozwoju sieci, by\'b3y tworzone w\'b3a\'9cnie przez haker\'f3w, w wi\'ea kszo\'9cci m\'b3ode osoby, kt\'f3re programowa\'b3y swoje dzie\'b3a w ramach hobby i pasji, a nie obowi\'b9zku. Wykorzystuj\'b9c sprz\'eat do cel\'f3w niezwi\'b9zanych z obowi\'b9zkami, musieli wr\'eacz dzia\'b3a\'e6 w ukryciu, jak w przypadku emaila czy www, projekt\'f3w do\'9c\'e6 odleg\'b3ych w swych za\'b3o\'bfeniach od oficjalnych rz\'b9dowych dyrektyw. \par }\pard \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright {\tab Manuel Castells, ogranicza kr\'b9g haker\'f3w, do os\'f3b podzielaj\'b9cych pewne normy i zasady, wytworzone w toku wsp\'f3\'b3pracy i komunikacji za po\'9c rednictwem sieci, co w rezultacie przekszta\'b3ci\'b3o si\'ea w nieformaln\'b9 i wirtualn\'b9 subkultur\'ea hakersk\'b9. To powoduje \'bfe pierwsi pionierzy ARPAnetu, chocia\'bf uprawiali haking wprowadzaj\'b9c darmowe innowacyjne us\'b3ugi nie nale\'bf \'b9ce do ich obowi\'b9zk\'f3w, to jednak zwi\'b9zani z formalnymi strukturami \'9cwiata nauki, jeszcze nie czuli si\'ea hakerami w sensie kulturowym. Zorganizowana, \'9cwiadoma kultura hakerska, jest dla Castellsa widoczna w ruchach \lquote }{\i open source}{\rquote , czyli ruchach na rzecz darmowego i powszechnego dost\'eapu do kodu \'9fr\'f3d\'b3owego program\'f3w}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Manuel Castells, str.52-65 \ldblquote Galaktyka Internetu\rdblquote , D.W Rebis, Pozna\'f1 , 2003}}}{. Jest to o tyle istotne, \'bfe dzi\'eaki dost\'eapno\'9cci do kodu tworz\'b9cego program, mo\'bfna nie tylko bezp\'b3atnie z niego korzysta\'e6, ale r \'f3wnie\'bf dowolnie modyfikowa\'e6 i poprawia\'e6, zgodnie z w\'b3asnym uznaniem, pozwalaj\'b9c ca\'b3ej sieci jako ca\'b3o\'9cci, dzia\'b3a\'e6 w efektywny spos\'f3b. \par \tab Popularno\'9c\'e6 ruch ten zyska\'b3 w okolicach 1984, kiedy rozpocz\'ea\'b3y si\'ea przepychanki o prawa autorskie do systemu operacyjnego \ldblquote UNIX\rdblquote . By\'b3 to pierwszy taki przypadek, gdy\'bf wcze\'9cniej, w\'b3a\'9c ciwie wszystkie nowe rozwi\'b9zania (\'b3\'b9cznie z popularyzuj\'b9cym si\'ea wtedy protoko\'b3em TCP/IP), dzia\'b3a\'b3y na zasadzie darmowych i og\'f3lniedost\'eapnych pomys\'b3\'f3w. Podobnie UNIX, oraz j\'eazyk programowania z nim zwi\'b9zany \lquote C\rquote , zosta\'b3y stworzone przez dw\'f3ch haker\'f3w, kt\'f3rzy sp\'eadzili nad nimi du\'bfo czasu, nie otrzymuj\'b9c takich polece\'f1 ani wynagrodzenia \endash a ich motywacj\'b9 i celem by\'b3 o stworzenie uniwersalnej platformy systemowej, kt\'f3ra pozwoli\'b3aby na kompatybilne uruchamianie program\'f3w na r\'f3\'bfnych komputerach, o ile dzia\'b3a\'b3y za po\'9crednictwem UNIXa. Projekt okaza\'b3 si\'ea na tyle popularny \'bfe w jego rozw \'f3j w\'b3\'b9czy\'b3o si\'ea wiele os\'f3b w tym oficjalnie ARPA, jednocze\'9cnie og\'f3lna dost\'eapno\'9c\'e6 kodu oraz powstanie rozmaitych wersji UNIXa spowodowa\'b3o, \'bfe jedna z firm postanowi\'b3a obj\'b9\'e6 swoj\'b9 wersj\'ea prawem autorskim. \par \tab Pomijaj\'b9c batalie i przepychanki prawne kt\'f3re p\'f3\'9fniej trwa\'b3y, grupa haker\'f3w z Richardem Stallmanem na czele (programist\'b9 zwi\'b9zanym z MIT), postanowi\'b3a napisa\'e6 od zera, podobny do UNIXa system, nie naruszaj\'b9 cy praw autorskich nazwany GNU, jednocze\'9cnie wykorzystuj\'b9c ten projekt do propagowania idei \lquote open source\rquote oraz g\'b3osz\'b9c, \'bfe \ldblquote zasada swobodnej komunikacji o wolnego dost\'eapu do oprogramowania jes t fundamentalnym prawem\rdblquote }{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Manuel Castells, str.52-65 \ldblquote Galaktyka Internetu\rdblquote , D.W Rebis, Pozna\'f1 , 2003}}}{. Sam Stallman sta\'b3 si\'ea natomiast w \'9crodowisku haker\'f3w postaci\'b9 symboliczn\'b9, uto\'bfsamiaj\'b9c\'b9 warto\'9cci kt\'f3re im przy\'9cwiecaj\'b9. Aktualnie ju\'bf u\'bfywaj\'b9c samego s\'b3owa \lquote rynek\rquote oprogramowania, a tym bardziej obserwuj\'b9c ten rynek i jego rozw\'f3j, mo\'bfna odnie\'9c\'e6 wra\'bfenie \'bfe postulaty te zupe\'b3nie nie znalaz\'b3y odzwierciedlenia w rzeczywisto\'9cci, jednak dzia\'b3alno\'9c\'e6 \lquote open source\rquote jest dalej relatywnie popularna, obejmuj\'b9c sieciowe j\'eazyki (jak \ldblquote Java\rdblquote ), przegl\'b9darki (jak \ldblquote Firefox\rdblquote ), protoko\'b3y obs\'b3ugi serwer\'f3w (\ldblquote Apache\rdblquote ) czy b\'ead\'b9cy aktualnie jedyn \'b9 licz\'b9c\'b9 si\'ea alternatyw\'b9 dla Windowsa \endash system operacyjny Linux. Tak\'bfe, w\'9cr\'f3d wspomnianych wcze\'9cniej program\'f3w do wymiany plik\'f3w, dominuje podej\'9ccie \lquote open source\rquote , tym bardziej uniemo\'bfliwiaj\'b9 c ich kontrol\'ea ze wzgl\'eadu na pojawiaj\'b9ce si\'ea, cz\'easto wsp\'f3\'b3pracuj\'b9ce ze sob\'b9, mutacje tych program\'f3w. \par \tab Hakerzy stanowi\'b9 wi\'eac \'9crodowisko os\'f3b, kt\'f3re wyznaj\'b9, m\'f3wi\'b9c za Castellsem, etyk\'ea informacjonalizmu, czyli organizacji, w kt\'f3rej zasobami decyduj\'b9cymi o produktywno\'9cci i w\'b3adzy s\'b9 dzia\'b3 ania przetwarzania, tworzenia i przekazywania informacji, gdzie zak\'b3ada si\'ea, i\'bf dzi\'eaki swobodzie komunikowania mo\'bfliwe jest efektywne i nowatorskie realizowanie pomys\'b3\'f3w i rozwi\'b9za\'f1. Produktywno\'9c\'e6 ta jest w du\'bf ej mierze skierowana na sam\'b9 komunikacj\'ea, i pewnie dlatego, to w\'9cr\'f3d program\'f3w i us\'b3ug typu sieciowego, \lquote open source\rquote cieszy si\'ea najwi\'eaksz\'b9 popularno\'9cci\'b9, a nie na przyk\'b3ad w\'9cr\'f3d edytor\'f3 w biurowych czy gier komputerowych. Dalej Castells wskazuje, na istniej\'b9c\'b9 nieformaln\'b9 hierarchi\'ea i wyznawane warto\'9cci, kt\'f3re motywuj\'b9 ich do darmowej pracy najcz\'ea\'9cciej pod pseudonimem (poza kilkoma wyj\'b9 tkami jak wspomniany Stallman). Na podobne elementy informacjonalizmu w etyce hakerskiej, zwraca uwag\'ea te\'bf Edwin Bendyk, twierdz\'b9c i\'bf wielu haker\'f3w za\'b3o\'bfy\'b3o przynosz\'b9ce zysk firmy, jak Apple czy Sun Microsystems, kt\'f3 re jednak nie stawiaj\'b9 zarobku na pierwszym miejscu, dalej ho\'b3duj\'b9c zasadom \lquote open source\rquote stawiaj\'b9c za podstaw\'ea \ldblquote nieskr\'eapowan\'b9 tw\'f3rczo\'9c\'e6, otwarto\'9c\'e6, gotowo\'9c\'e6 do wzajemnej pomocy i wymiany informacji, dzielenie si\'ea wiedz\'b9 i kreatywne zarz\'b9dzanie w\'b3asnym czasem i \'bfyciem\rdblquote }{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid { \cs69\super \chftn }{ Edwin Bendyk, \ldblquote Antymatrix : Cz\'b3owiek w labiryncie sieci\rdblquote str.96-98, W.A.B, 2004, Warszawa}}}{, widz\'b9c haking nie tylko jako nurt w ramach cyberprzestrzeni, ale wr\'eacz jako og\'f3lny hakerski styl \'bf ycia, pracy bez pracy, czyli dla przyjemno\'9cci, realizowania si\'ea poprzez praktykowanie swoich warto\'9cci. \par \tab Trzeba jednak doda\'e6, \'bfe obaj autorzy podaj\'b9 mn\'f3stwo przyk\'b3ad\'f3w zwi\'b9zanych z tw\'f3rcz\'b9 kreatywno\'9cci\'b9, kt\'f3ra wynika z warto\'9cci i etyki hakerskiej, r\'f3wnocze\'9cnie wstrzymuj\'b9c si\'ea od jakiegokolwiek nawi\'b9 zania to tw\'f3rczej destrukcji, kt\'f3ra r\'f3wnie\'bf ma miejsce. Mo\'bfe ona obejmowa\'e6 mn\'f3stwo r\'f3\'bfnych sposob\'f3w atakowania systemu Windows, poprzez wykorzystywanie jego b\'b3\'ead\'f3w konstrukcyjnych, w\'b3\'b9 cznie z trojanami (wirusami przechwytuj\'b9cymi dane u\'bfytkownika), adwareami (programami wysy\'b3aj\'b9cymi niechciane reklamy) lub innymi metodami utrudniania lub uniemo\'bfliwiania sprawnej pracy jego u\'bfytkownik\'f3w. Osi\'b9gni\'ea cie celu opiera si\'ea, na niszczeniu program\'f3w lub us\'b3ug uznanych przez haker\'f3w, jak w\'b3a\'9cnie Windows, za dysfunkcjonalne (bezpo\'9crednie ataki hakerskie) lub te\'bf zniech\'eacaj\'b9c aktualnych konsument\'f3 w do ich dalszego wykorzystywania (ujawniane b\'b3\'eady \endash czyli \lquote exploity\rquote , wirusy, trojany), jednocze\'9cnie chwal\'b9c darmowe konkurencyjne programy oparte na \lquote open source\rquote , jako bezb\'b3\'ea dne i niezawodne. Inni (tak zwani \lquote crackerzy\rquote ) zajmuj\'b9 si\'ea \'b3amaniem zabezpiecze\'f1 p\'b3atnych program\'f3w lub gier komputerowych i udost\'eapnianiu ich za darmo w sieci, tudzie\'bf publikowaniu hase\'b3 do stron www, za zawarto \'9c\'e6 kt\'f3rych trzeba normalnie zap\'b3aci\'e6. Castells co prawda wspomina o crackerach, jednak traktuj\'b9c ich jako osobn\'b9 grup\'ea, kt\'f3ra jest dla haker\'f3w wrogiem, ale przecie\'bf oni tak\'bfe spe\'b3niaj\'b9 wi\'eakszo\'9c\'e6 przedstawionych przez niego wymog\'f3w, dzia\'b3aj\'b9c za darmo i cz\'easto anonimowo, \'b3\'b9cz\'b9c swoj\'b9 aktywno\'9c\'e6 z warto\'9cciami wolno\'9cci komunikacji i darmowego dost\'eapu do oprogramowania i tym podobne}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Istniej\'b9 tak\'bfe inne grupy, jak phreakerzy zajmuj\'b9cy si\'ea \ldblquote rozpracowywaniem\rdblquote technik \'9cci\'9c le telekomunikacyjnych i darmowego do nich dost\'eapu, jednak aby unikn\'b9\'e6 nieporozumie\'f1, zgadzam si\'ea z Castellsem, i\'bf wsp\'f3\'b3cze\'9cnie termin haker bywa nadu\'bfywany do opisywania typowych przest\'eapstw \ldblquote bia\'b3ych ko\'b3 nierzyk\'f3w\rdblquote , tyle \'bfe za po\'9crednictwem nowych technik komunikacyjnych (cz\'easto osoby te, nie posiadaj\'b9 nawet \'bfadnej wiedzy informatyczne, a dokonuj\'b9 kradzie\'bfy finansowych dzi\'eaki podpatrzonym lub skradzionym has\'b3om dost \'eapu i z pewno\'9cci\'b9 nie \'b3\'b9cz\'b9 swoich dzia\'b3a\'f1 z okre\'9clonymi warto\'9cciami i etyk\'b9 hakersk\'b9, kieruj\'b9c si\'ea wy\'b3\'b9cznie ch\'eaci\'b9 zarobku).}}}{. \par \tab Haker jako osoba, nie tylko nie dzia\'b3a wbrew funkcji cyberprzestrzeni, ale reprezentuje jej najpe\'b3niejsz\'b9 internalizacje, tak jak genera\'b3 internalizuje system militarny, profesor jest zwi\'b9zany z systemem naukowym, s\'ea dzia z systemem prawnym i tak dalej. Postulowanie nieskr\'eapowanej komunikacji, traktowanie tego jako prawa lub celu i aktywne dzia\'b3anie w tym kierunku, w du\'bfej mierze pokrywa si\'ea ze sposobem w jaki cyberprzestrze\'f1 realizuje swoj\'b9 funkcje. Zatem tak\'bfe i om\'f3wione wcze\'9cniej konflikty mi\'eadzy cyberprzestrzeni\'b9 a innymi systemami, znajduj\'b9 swoje odbicie w zachowaniu i stosunku do haker\'f3w. Staje si\'ea osob\'b9 niepo\'bf\'b9dan\'b9 , tak przez system ekonomiczny (stoj\'b9cy, mo\'bfna powiedzie\'e6 na drugim kra\'f1cu, przedsi\'eabiorca Bill Gates w \ldblquote li\'9ccie do hobbyst\'f3w\rdblquote przedstawia haker\'f3w nie tylko jako z\'b3 odziei, ale przede wszystkim jako irracjonalny element, kt\'f3ry programuj\'b9c i oferuj\'b9c programy za darmo wraz z ich kodem \'9fr\'f3d\'b3owym, podwa\'bfa i og\'f3lnie m\'f3wi\'b9c \ldblquote psuje\rdblquote gospodark\'ea oraz mechanizmy rynkowe), jak i system prawny, dzia\'b3aj\'b9c niezgodnie z prawami w\'b3asno\'9cci czy prywatno\'9cci. \par \tab Opisywany rezonans, kt\'f3ry tworzy konflikt, jest wi\'eac w pierwszej kolejno\'9cci skierowany na cyberprzestrze\'f1, a ona w procesie przekszta\'b3cania zwrotnie wywo\'b3uje zwrotne zak\'b3\'f3cenia. Wcze\'9cniej bowiem, od pocz\'b9tk\'f3 w powstawania ARPAnetu, wszystkie wprowadzane rozwi\'b9zania musia\'b3y si\'b3\'b9 rzeczy by\'e6 darmowe i otwarte (pod wzgl\'eadem kodu) aby pozosta\'b3a cz\'ea\'9c\'e6 spo\'b3eczno\'9cci naukowej mog\'b3a w sprawny spos\'f3b wsp\'f3\'b3pracowa\'e6 . Zauwa\'bfa to sam Castells wskazuj\'b9c i\'bf tradycja wsp\'f3lnego uprawiania nauki i dzielenia si\'ea rezultatami badawczymi, kt\'f3re p\'f3\'9fniej zostaj\'b9 poddane pod ocen\'ea pozosta\'b3ym cz\'b3onkom spo\'b3eczno\'9cci, by\'b3a \'9c rodowiskiem, w kt\'f3rym wytworzy\'b3a si\'ea subkultura haker\'f3w \endash w rezultacie haking, przyjmuj\'b9cy podobne za\'b3o\'bfenia co do programowania komunikacji w ramach cyberprzestrzeni, mo\'bfna traktowa\'e6 jako pozosta\'b3o\'9c\'e6 systemu naukowego. Pierwsze protoko\'b3y, pierwsze serwery i strony www, pierwsze przegl\'b9darki by\'b3y darmowe, ale wtedy jeszcze cyberprzestrze\'f1 nie by\'b3a osobnym systemem spo\'b3ecznym i kiedy wesz\'b3 a w interakcje z systemem ekonomicznym okaza\'b3o si\'ea \'bfe patenty, odp\'b3atne udost\'eapnianie oprogramowanie, skrywanie kodu \'9fr\'f3d\'b3owego i inne mechanizmy pozwalaj\'b9ce uzyska\'e6 przewag\'ea ekonomiczn\'b9 i zwielokrotni\'e6 zarobek, jednocze\'9cnie w znacz\'b9cym stopniu obni\'bfaj\'b9 skuteczno\'9c\'e6 komunikacyjn\'b9. Pr\'f3by przywr\'f3cenia status quo, poprzez dzia\'b3ania haker\'f3w i ruchy takie jak \lquote open source\rquote , spowodowa\'b3y zwrotne zak\'b3\'f3 cenia w systemie ekonomicznym, prawnym i tak dalej. \par \tab Opisana problematyka zwi\'b9zana z dzia\'b3alno\'9cci\'b9 haker\'f3w jest, nie tylko kolejnym wymienionym przyk\'b3adem mi\'eadzysystemowego rezonansu, ale tak\'bfe dowodem na to jak silnych zak\'b3\'f3ce\'f1 z r\'f3\'bfnych stron do\'9c wiadcza sama cyberprzestrze\'f1. Do tej pory poruszane w\'b9tki mog\'b3y tworzy\'e6 wra\'bfenie, \'bfe faktycznie cyberprzestrze\'f1 jest \'9fr\'f3d\'b3em sporego rezonansu w ramach innych system\'f3w, jednak ona sama jest w miar\'ea niezagro\'bf ona i stabilna, a rezonans kierowany w jej kierunku, chocia\'bf istnieje, to nie stanowi powa\'bfnego zak\'b3\'f3cenia dla jej funkcji lub te\'bf mo\'bfe zosta\'e6 \'b3atwo za\'b3agodzony, dzi\'eaki mo\'bfliwo\'9c ciom cyberprzestrzeni do szybkich przekszta\'b3ce\'f1. Jak wida\'e6 jest inaczej, cyberprzestrze\'f1 w momencie rozwini\'eacia si\'ea w pe\'b3noprawny system spo\'b3eczny, sta\'b3a si\'ea obiektem silnych zak\'b3\'f3ce\'f1 i zosta\'b3a zmuszona do obrony przed regu\'b3ami rz\'b9dz\'b9cymi ekonomi\'b9 i prawem, ograniczaj\'b9cymi wolno\'9c\'e6 komunikacyjn\'b9, kt\'f3re okaza\'b3y si\'ea trudne lub niemo\'bfliwe do przekroczenia (tak jak w przypadku systemu ekonomicznego i sprzeda\'bf y produkt\'f3w zwi\'b9zanych z funkcj\'b9 komunikacyjn\'b9). \par \tab Dodatkowo konflikt ten mo\'bfe znacznie eskalowa\'e6, gdy ruchy hakerskie b\'ead\'b9 odnosi\'e6 sukcesy i w jeszcze wi\'eakszym stopniu zagra\'bfa\'e6 ekonomii ni\'bf dotychczas, a mamy tu do czynienia z rozbie\'bfno\'9cci\'b9 nie do pogodzenia. System operacyjny \ldblquote Linux\rdblquote powstaj\'b9cy w oparciu o sieciowy i symultaniczny rozw\'f3j jego kodu, dokonywany przez tysi\'b9ce os\'f3b, potrzebowa\'b3 roku aby wyprzedzi\'e6 popularno\'9cci\'b9 i zaawansowaniem technologicznym system \ldblquote UNIX\rdblquote pozostaj\'b9cy w r\'eakach jednej posiadaj\'b9cej do niego prawa firmy i nielicznej grupy ekspert\'f3w z ni\'b9 zwi\'b9zanych. Dla haker\'f3w, takich jak powiedzmy Stallman, rozumuj\'b9 cych w du\'bfym stopniu kategoriami j\'eazyka cyberprzestrzeni, b\'eadzie to argument propagandowy i niezbity dow\'f3d na to, \'bfe darmowe oprogramowanie i ich kod, jest podstaw\'b9 do nieskr\'ea powanego i skutecznego rozwoju technik komunikacyjnych. Ten sam przyk\'b3ad w oczach przedsi\'eabiorcy, takiego jak Bill Gates, rozumuj\'b9cego g\'b3\'f3wnie j\'eazykiem ekonomii, b\'eadzie z kolei dowodem skuteczno\'9cci mechanizm\'f3w zamkni\'ea cia kodu \'9fr\'f3d\'b3owego i posiadania na w\'b3asno\'9c\'e6 program\'f3w, gdy\'bf na sprzeda\'bfy systemu \ldblquote UNIX\rdblquote uda\'b3o si\'ea zarobi\'e6 i zyska\'e6 ogromne pieni\'b9dze, sukces \ldblquote Linuxa\rdblquote natomiast, b\'ea dzie pokazywa\'b3 wielk\'b9 szkodliwo\'9c\'e6 takich darmowych projekt\'f3w, kt\'f3re mog\'b9 \'f3w zysk zupe\'b3nie zniweczy\'e6, nie tylko nie daj\'b9c nic ekonomii (praca za darmo, produkt za darmo), ale dodatkowo zabieraj\'b9c jej ju\'bf istniej\'b9 ce \'9fr\'f3d\'b3a zarobku. \par \tab Zupe\'b3na odmienno\'9c\'e6 u\'bfywanych kod\'f3w uniemo\'bfliwia wyga\'9cniecie opisywanego konfliktu, stawiaj\'b9c ekonomi\'ea i cyberprzestrze\'f1 na dw\'f3ch przeciwleg\'b3ych kra\'f1cach, jest to wi\'ea c de facto bardziej konflikt na linii tych w\'b3a\'9cnie dw\'f3ch system\'f3w ni\'bf systemu prawnego i cyberprzestrzeni. System prawny jednak\'bfe jest wa\'bfnym elementem po\'9crednicz\'b9cym, sytuuje si\'ea pomi\'ea dzy jednym systemem i drugim (Stellman walczy\'b3 te\'bf na rzecz wprowadzenia do prawa \ldblquote copyleft\rdblquote , b\'ead\'b9cego rodzajem prawnego nakazu udost\'eapniania kodu \'9fr\'f3d\'b3owego tych program\'f3w, kt\'f3re zosta\'b3 y stworzone na podstawie innych program\'f3w obj\'eatych \ldblquote copyleftem\rdblquote ) odbiera wi\'eac rezonans z obu stron, a form\'ea tego rezonansu mo\'bfna stre\'9cci\'e6, po raz kolejny przytaczaj\'b9c s\'b3owa Aurelii Nowickiej, \'bf e zapewnienie r\'f3wnowagi pomi\'eadzy nale\'bfyt\'b9 ochron\'b9 przys\'b3uguj\'b9cych praw autorskich, a interesem spo\'b3ecznym polegaj\'b9cym na gwarantuj\'b9cym dost\'eap do informacji, jest najwa\'bfniejszym i najtrudniejszym zadaniem, zwi\'b9 zanym z nowymi formami komunikacji elektronicznej. Chocia\'bf, sam \lquote copyleft\rquote zak\'b3ada, nie tylko \'bfe tw\'f3rca zrzeka si\'ea praw autorskich, ale \'bfe chce dodatkowo, aby inni byli zobowi\'b9 zani prawnie do rozprowadzania za darmo i z udost\'eapnionym kodem \'9fr\'f3d\'b3owym, zar\'f3wno samego programu, jak i pochodnych modyfikacji tego programu, a to ju\'bf jest nieco odmienn\'b9 form\'b9 rezonansu i kolejnym wyzwaniem dla prawa. \par }\pard \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright { System prawny jest wi\'eac kolejnym systemem, kt\'f3ry musi zmierzy\'e6 si\'ea z silnym rezonansem, kt\'f3ry pochodzi od systemu cyberprzestrzeni (a kt\'f3ry vice versa do\'9c wiadcza rezonansu, kt\'f3rego rezultatem s\'b9 regulacje prawne). Nakre\'9cli\'b3em dwa g\'b3\'f3wne nurty tworz\'b9ce owe zak\'b3\'f3cenia, chocia\'bf ju\'bf wcze\'9cniej jednoznacznie zaznaczy\'b3em, \'bfe jest jeszcze wiele innych temat\'f3 w, jak chocia\'bfby te b\'ead\'b9ce na styku prawa, cyberprzestrzeni i ekonomii. Nie chodzi tu tylko o haking, gdy\'bf s\'b9 to tak\'bfe kwestie zwi\'b9zane z koncepcjami opodatkowania handlu elektronicznego i us\'b3 ug sieciowych czy uregulowanie kwestii elektronicznych um\'f3w, podpis\'f3w i dokument\'f3w. Teraz natomiast, chcia\'b3bym przej\'9c\'e6 do opisu zak\'b3\'f3ce\'f1 na linii sieci i kolejnego systemu spo\'b3ecznego, czyli religii. \par }\pard \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright {\b \par Cyberprzestrze\'f1 a system religijny \par }{ \par }\pard\plain \s113\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \lang1045\cgrid {\cgrid0 \tab Kontynuuj\'b9c w\'eadr\'f3wk\'ea, \'9cladami rezonansu systemu cyberprzestrzeni w innych systemach, po\'9cwiec\'ea troch\'ea czasu religii.}{ Jest to system, kt\'f3rego j\'eazykiem jest transcendencja, postrzegaj\'b9cy \'9crodowisko w kategoriach sacrum i profanum. I tutaj, zanim przejd\'ea do interakcji na poziomie system\'f3w spo\'b3ecznych, napomkn\'ea wpierw o przekszta\'b3ceniach w ramach zawartego wewn\'b9trz systemu interakcyjnego, chocia\'bfby aby nie tworzy\'e6 ryzyka pomylenia p\'f3\'9fniej tych dw\'f3ch aspekt\'f3w. \par }\pard \s113\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {Tak wi\'eac, gdy chodzi o sam\'b9 interakcj\'ea, zawarto\'9c\'e6 komunikatu jak i techniki jego przekazywania, to z pewno\'9cci\'b9 sie\'e6 pozwala na nowe s posoby komunikacji z wiernymi, odpowiadania na ich dylematy, problemy, jak r\'f3wnie\'bf przekazywanie samej tre\'9cci nauczania religijnego. Zreszt\'b9 przemiany w zakresie technik dyseminacji komunikat\'f3w zawsze, po\'9cr\'f3 d zmian w innych systemach, w przypadku systemu religijnego wywo\'b3ywa\'b3y szczeg\'f3lnie du\'bfy rezonans (chocia\'bfby wp\'b3yw wynalazku Gutenberga na rozw\'f3j protestantyzmu). \par Jak email wp\'b3ywa na usprawnienie komunikacji mi\'eadzy duchownymi r\'f3\'bfnych religii (w znaczeniu }{\i \ldblquote religious professionals\rdblquote }{) oraz instytucjami nie b\'ead\'ea si\'ea rozwodzi\'b3. Jasnym jest te\'bf, \'bf e istnieje niezliczona ilo\'9c\'e6 stron www, zar\'f3wno oficjalnych zawieraj\'b9cych g\'b3\'f3wnie zwi\'b9zane z konkretn\'b9 organizacj\'b9 dane kontaktowe, fakty historyczne, elementy doktryn czy aktualne informacje, jak i tych nieoficjalnych skupiaj \'b9cych si\'ea na przedrukach, w\'b3asnych spostrze\'bfeniach, polemikach, esejach i tak dalej (jako ciekawostk\'ea dodam, \'bfe nawet Amisze maj\'b9 swoje strony www, chocia\'bf s\'b9 one prowadzone nie przez nich samych, ale osoby pozostaj\'b9 ce z nimi w kontakcie). \par }\pard \s113\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\tab Tak wygl\'b9da komunikowanie, je\'bfeli chodzi o obecno\'9c\'e6 realnie istniej\'b9cych ko\'9ccio\'b3\'f3w w wirtualnej przestrzeni. Istniej\'b9 jednak jeszcze, tak zwane \ldblquote wirtualne ko\'9ccio\'b3y\rdblquote lub \ldblquote E-churches\rdblquote . S\'b9 to r\'f3\'bfnego rodzaju zrzeszenia, odbywaj\'b9ce si\'ea wy\'b3\'b9cznie w cyberprzestrzeni, aktualnie osi\'b9gaj\'b9ce cz\'easto do\'9c\'e6 rozbudowan\'b9 form\'ea, \'b3 \'b9cznie z tworzeniem ca\'b3ego tr\'f3jwymiarowego \'9crodowiska wraz z modelami ludzi (awatarami) w standartowej przegl\'b9darce (mo\'bfe to najwy\'bfej wymaga\'e6 uzupe\'b3nienia przegl\'b9darki aby obs\'b3ugiwa\'b3a specyficzne instrukcje, jednak\'bf e jest to proces prawie automatyczny i nie wymagaj\'b9cy instalacji oddzielnych program\'f3w). Dodam, \'bfe w szerszym kontek\'9ccie, z podobnego systemu korzystaj\'b9 inne wirtualne miejsca spotka\'f1, kt\'f3 re wraz z rozwojem, nie tylko technologii, ale tak\'bfe szybko\'9cci internetu oraz jej dost\'eapno\'9cci, zacz\'ea\'b3y coraz cz\'ea\'9cciej zast\'eapowa\'e6 klasyczne \ldblquote chat-roomy\rdblquote , czyli miejsca spotka\'f1 oparte wy\'b3\'b9 cznie na komunikacji tekstowej. W ramach takiego rozwi\'b9zania wizualizacyjnego, znane s\'b9 tak\'bfe \'9cluby na wirtualnym kobiercu (jak najbardziej realne w skutkach}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Pierwsze takie za\'9clubiny mia\'b3y miejsce w 1996 - pan m\'b3ody musia\'b3 przeby\'e6 ponad 3100 mil, aby poca\'b3owa\'e6 swoj\'b9 wybrank\'ea, obecnie jest to ju\'bf na tyle powszechne, i\'bf wywo\'b3uje wi \'eakszych emocji. Wi\'eacej danych na http://www.ccon.org/papers/interart2.html _}}}{). \par }\pard \s113\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {Jednak ju\'bf wcze\'9cniej, zacz\'eato zwraca\'e6 uwag\'ea na wyra\'9fne wyr\'f3\'bfnianie si\'ea e-ko\'9ccio\'b3\'f3w na tle innych, tworz\'b9cych si\'ea w sieci, zbiorowo\'9c ci. W 1996 O'Leary opublikowa\'b3 artyku\'b3, w kt\'f3rym podda\'b3 analizie (wtedy jeszcze praktycznie tylko w formie tekstowej, ale ju\'bf powstaj\'b9ce) religijne spo\'b3eczno\'9cci internetowe. Jego rozwa\'bfania koncentrowa\'b3y si\'ea g\'b3\'f3 wnie wok\'f3\'b3 \ldblquote prawdziwo\'9cci\rdblquote tego typu rytua\'b3\'f3w, oraz ich warto\'9cci, szczero\'9cci, na przyk\'b3ad akt\'f3w spowiedzi (ale z perspektywy psychologicznej, a nie teologicznej)}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Stephen d. O\rquote Leary \ldblquote Cyberspace as sacred space: Communicating religion on computer networks\rdblquote , Journal of the American Academy of Religion. 1996, PDF dost\'eapny na : http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/reprint/LXIV/4/781}}}{. Dwa lata p\'f3\'9fniej w 1998, Ralph Schroeder w pracy o podobnym temacie rozwa\'bfa\'b3, ju\'bf nie tyle prawdziwo\'9c \'e6 i szczero\'9c\'e6 tych \'9cwiat\'f3w i ich uczestnik\'f3w, ile ich podobie\'f1stwa i r\'f3\'bfnice wzgl\'eadem rzeczywistych ko\'9ccio\'b3\'f3w i obrz\'ead\'f3w, poddaj\'b9c badaniom konkretne tre\'9cci z przebiegu ca\'b3ych wirtualnych nabo\'bfe\'f1 stw. \par Warto w tym miejscu nadmieni\'e6 i wyja\'9cni\'e6, \'bfe z jednej strony tego typu zgrupowania maj\'b9 cz\'easto charakter niedenominacyjny i interreligijny (ale oczywi\'9ccie istniej\'b9 i takie e-ko\'9ccio\'b3y, jak na przyk\'b3 ad http://www.ulc.org/, czyli Universal Life Church, gdzie poprzez formularz rejestracyjny on-line mo\'bfna zosta\'e6 \lquote }{\i religious professional\rquote }{ i udzieli\'e6 prawnie wi\'b9\'bf\'b9cego \'9clubu, chocia\'bfby swoim bliskim znajomym}{ \cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Dodam, \'bfe Ko\'9cci\'f3\'b3 ULC dzia\'b3a do\'9c\'e6 mocno na styku systemu religijnego i ekonomicznego, co przejawia si\'ea chocia\'bfby poprzez fakt, \'bfe na swojej stronie jest on zgrabnie w prawie niezauwa\'bfalny spos\'f3b zintegrowany z ca\'b3ym sklepem, w kt\'f3rym ju\'bf jako \'9cwie\'bfo upieczony kap\'b3an mo\'bfna si\'ea zaopatrzy\'e6 w odpowiedni str\'f3 j, rekwizyty, dewocjonalia, lub ca\'b3e komplety i inne elementy, dzi\'eaki kt\'f3rym b\'eadzie si\'ea ju\'bf faktycznie wygl\'b9da\'b3o, jak prawdziwy autorytet religijny.}}}{), to z drugiej strony, koncentruj\'b9 si\'ea zazwyczaj wok\'f3\'b3 og\'f3 lnie podzielanej ideologii, takiej jak chrze\'9ccija\'f1ska, jednocze\'9cnie ewidentnie czerpi\'b9c z dorobku protestantyzmu, buddyzmu, lub innych. Za Schroederem, mo\'bfna wskaza\'e6, \'bfe przyk\'b3adowo spowied\'9f, odbywa si\'ea poprzez publiczne wyznanie grzech\'f3w i cz\'easto powtarzanych symbolicznych zwrot\'f3w (jak \ldblquote [Imie uczestnika], }{\i show us your life}{\rdblquote ) oraz gest\'f3w (wznoszenie r\'b9k do g\'f3 ry, w tych bardziej zaawansowanych technologicznie), jakby \ldblquote \'bfywcem\rdblquote zaczerpni\'eatych z \ldblquote prawdziwych\rdblquote denominacji}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Ralph Schroeder, Noel Heather, Raymond M.Lee \ldblquote The Sacred and the Virtual:Religion in Multi-User Virtual Reality\rdblquote , }{\i Journal of Computer-Mediated Communication}{ nr.4(2), 1998, przedruk dost\'eapny pod adresem : http://jcmc.indiana.edu/vol4/issue2/schroeder.html}}}{. Schroeder widzia\'b3 wi\'eac w nich, bardzo wiele element\'f3w wsp\'f3lnych z ruchami charyzmatycznymi. \par Ujmuj\'b9c to wi\'eac w bardzo syntetycznej formie, mo\'bfna powiedzie\'e6 \'bfe wyst\'eapuj\'b9 tam elementy socjalizacyjne, takie jak czas na rozmowy, chocia\'bfby o pogodzie przed i po nabo\'bfe\'f1stwie, wsp\'f3lne krytykowanie ateist\'f3w, satanist \'f3w, proaborcjonist\'f3w oraz inne metody tworzenia podzia\'b3u na \ldblquote my\rdblquote (spotykaj\'b9cy si\'ea tutaj w miar\'ea regularnie co tydzie\'f1 o ustalonej godzinie) oraz \ldblquote oni\rdblquote (mog\'b9 to by\'e6 zar\'f3wno niewierz\'b9 cy, ale te\'bf osoby przypadkowe, tak zwani tury\'9cci, lub osoby niezarejestrowane \endash tak zwani go\'9ccie). Obrz\'b9dek musi by\'e6 prowadzony przez starszego wiekiem \ldblquote Leadera\rdblquote (kt\'f3rym mog\'b9 by\'e6 kobiety). Og\'f3lnie, ca \'b3a struktura w por\'f3wnaniu z innymi spo\'b3eczno\'9cciami internetowym jest znacznie bardziej \'9ccis\'b3a i precyzyjna, role bardziej okre\'9clone, spotkania i konwersacje mniej przypadkowe, a bardziej skoncentrowane wok\'f3\'b3 tematu i tak dalej. \par Z drugiej strony, anonimowo\'9c\'e6 i inkluzywno\'9c\'e6 takich form organizacyjnych oznacza, \'bfe przebieg takiej liturgii mo\'bfe ulec bardzo \'b3atwo zak\'b3\'f3ceniu i w gestii \ldblquote leadera\rdblquote le\'bfy szybki powr\'f3t do ci\'b9 gu modlitewnego (na przyk\'b3ad poprzez zignorowanie pyta\'f1 go\'9cci i odpowiedzenie na nie dopiero po oficjalnym zako\'f1czeniu obrz\'b9dku, cz\'easto przyjmuj\'b9cego form\'ea napisanego du\'bfymi literami \ldblquote AMEN\rdblquote i identyczn\'b9 odpowiedzi\'b9 wszystkich wiernych - tego typu symboli kt\'f3re si\'ea wytworzy\'b3y si\'ea z czasem jest znacznie wi\'eacej). Zreszt\'b9 jak zauwa\'bfa Schroeder, r\'f3\'bfne elementy charakteryzuj\'b9ce te e-ko\'9ccio\'b3y, stanowi\'b9 synkretyczn\'b9 mieszank\'ea element\'f3w czat\'f3w internetowych (chocia\'bfby poprzez u\'bfywanie akronim\'f3w i znak\'f3w s\'b3u\'bf\'b9cych do wyra\'bfania emocji: tak zwanych \lquote emotikon\'f3w\rquote ), tele-ewangelizmu (wysy\'b3anie zewn\'eatrznych pr\'f3\'9c b o duchowe wsparcie [}{\i divine assistance}{] ) czy nawet internetowych gier komputerowych, w postaci \'bfartobliwych zachowa\'f1 po s\'b3u\'bfbie, w rodzaju gonitwy wok\'f3\'b3 o\'b3tarza, lewitowaniu czy przechodzeniu przez \'9c ciany. Ten synkretyzm wkomponowuje si\'ea zreszt\'b9 w szersz\'b9 problematyk\'ea podnoszon\'b9 ju\'bf w 1996 przez O'Leary\rquote ego, czyli swoist\'b9 \ldblquote mieszank\'ea wybuchow\'b9\rdblquote , gdzie lekkomy\'9clno\'9c\'e6 i frywolno\'9c\'e6 mieszaj\'b9 si\'ea z patetycznym i powa\'bfnym tonem samego obrz\'eadu. \par Jeszcze inna badaczka Lorne L. Dawson, wskazuje na anonimowo\'9c\'e6 jako przyczyn\'ea znacznie wi\'eakszej otwarto\'9cci, co zaznacza si\'ea podczas spowiedzi lub w postaci spontanicznych szczerych dyskusji mi\'ea dzy uczestnikami na tematy bardzo osobiste, kt\'f3rych raczej nie chcieliby lub nie mieli odwagi poruszy\'e6 w relacjach twarz\'b9 w twarz. \par }\pard\plain \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\tab Dawson, poza analiz\'b9 podobn\'b9 do wymienionych wcze\'9cniej poprzednik\'f3w, wskaza\'b3a, \'bfe poruszane kwestie nie maj\'b9 ju\'bf charakteru tylko naukowego, ale sta\'b3y si\'ea powa\'bfnym wyzwaniem tak\'bfe dla teologii, kt\'f3ra nie mo\'bfe ju\'bf poprzesta\'e6 na zwyk\'b3ej negacji, ale musi g\'b3\'eabiej zastanowi\'e6 si\'ea nad powstaj\'b9cymi pytaniami. Tutaj przebiega wyra \'9fna granica, mi\'eadzy korzystaniem z cyberprzestrzeni jako techniki komunikacji, a komunikacji z samym systemem cyberprzestrzeni}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Dawson, Lorne L. "Researching Religion in Cyberspace: Issues and Strategies", }{\i Religion and the Internet: Research Prospects and Promises (Religion and the Social Order, Vol. 8), }{Elsevier Science, 2000, praca dost\'ea pna pod adresem http://sociology.uwaterloo.ca/internetreligion.html}}}{. \par \tab Po\'9cwi\'eaci\'b3em troch\'ea czasu, aby w skr\'f3cie opisa\'e6 spos\'f3b funkcjonowania \ldblquote wirtualnych ko\'9ccio\'b3\'f3w\rdblquote , jednak one same s\'b9 tylko jeszcze jednym elementem rezonansu na poziomie interakcyjnym. To dlatego, \'bf e niezale\'bfnie czy chodzi o utworzone w sieci zupe\'b3nie nowe denominacje, czy te\'bf tylko o wsp\'f3lnoty religijne bez instytucjonalnego zaplecza, w obu przypadkach mamy do czynienia z komunikacj\'b9 wewn\'b9trzsystemow\'b9, kt\'f3ra nie musi przetwarza\'e6 \'bfadnych danych, kt\'f3re sama by uzna\'b3a za odpowied\'9f na elementy \'9crodowiska reprezentowane przez cyberprzestrze\'f1. Inaczej m\'f3wi\'b9c, tre\'9c\'e6 komunikacji zawiera si\'ea w tych elementach systemu religijnego, kt\'f3re istnia\'b3y ju\'bf wcze\'9cniej w jego ramach w postaci r\'f3\'bfnych wierze\'f1 i rytua\'b3\'f3w, nie wymagaj\'b9c jakichkolwiek osobnych przekszta\'b3ce\'f1 w tym zakresie}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Jedynie usuwane s\'b9, na poziomie interakcyjnym, omawiane wcze\'9cniej w\'b9skie gard\'b3a systemowe, pozwalaj\'b9ce systemowi lepiej wype\'b3nia\'e6 swoje funkcje. U\'bfywaj\'b9c bardziej konkretnego j\'eazyka, mo\'bfna za\'b3o\'bfy\'e6 \'bfe we wsp\'f3\'b3czesnym spo\'b3ecze\'f1stwie ameryka\'f1skim, kt\'f3rego przeci\'eatny mieszkaniec w ci\'b9gu swego \'bfycia \'9c rednio siedem razy zmienia miejsce zamieszkania, trudno jest stworzy\'e6 sta\'b3\'b9 wsp\'f3lnot\'ea, w kontakcie z kt\'f3r\'b9 zwi\'eakszy swoj\'b9 kontyngencj\'ea co do nadprzyrodzonego, transcendencji. Mo\'bfe \'b3atwiej by\'e6 tej osobie znale\'9f\'e6 , niezale\'bfnie od miejsca pobytu, godzin\'ea czasu przy komputerze z sieci\'b9 na ten konkretny cel, gdzie spotka si\'ea z tymi samymi osobami. Podobne przyk\'b3ady usuwania w\'b9skich garde\'b3, mo\'bfna znale\'9f\'e6 we wszystkich opisanych wcze\'9c niej systemach.}}}{. \par \tab Jednocze\'9cnie jednak, wspomniana Dawson zauwa\'bfa, \'bfe wraz z rosn\'b9c\'b9 skal\'b9 popularno\'9cci takiej formy religijnych praktyk, pojawiaj\'b9 si\'ea problemy zwi\'b9zane z charakterem cyberprzestrzeni. Czyli, to ju\'bf jest forma rezonansu mi\'eadzy systemami spo\'b3ecznymi, znowu komunikacja nie przy pomocy, ale o cyberprzestrzeni. Dawson wskazuje na takie pytania jak: czy duch \'9cwi\'eaty mo\'bfe zst\'b9pi\'e6 do wirtualnego ko\'9ccio\'b3a? Jak rozumie\'e6 spowied \'9f w sieci oraz zwi\'b9zany z tym problem wzajemnej blisko\'9cci, jako niezb\'eadnego elementu tworz\'b9cego religijn\'b9 wsp\'f3lnot\'ea. \par \tab Ksi\'b9dz i Doktor, J\'f3zef Kloch zadaje pytanie \ldblquote Czy B\'f3g przemawia w sieci?\rdblquote i odpowiada \'bfe tak, gdy we\'9fmiemy pod uwag\'ea \'bfe internet tworz\'b9 ludzie, z kt\'f3rych ka\'bfdy ma Boga w sobie, \'bfe mo\'bf e on w zamieszka\'e6 w tej globalnej wiosce, ale jednocze\'9cnie i nie, gdy potraktujemy sie\'e6 jako zbiorowisko komputer\'f3w, protoko\'b3\'f3w, pakiet\'f3w danych}{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ J\'f3zef Kloch \ldblquote Wolno\'9c\'e6 w Internecie\rdblquote w : \ldblquote Internet, fenomen spo\'b3ecze\'f1stwa informacyjnego.\rdblquote Edycja \'8cwi\'eatego Paw\'b3a, Cz\'eastochowa, 2001}}}{ . Odpowiedzi \ldblquote i tak i nie\rdblquote sugeruj\'b9 wci\'b9\'bf dokonuj\'b9cy si\'ea proces autopejotycznych przemian, dostosowuj\'b9cych nowe elementy do istniej\'b9cego kodu. Nie s\'b9 one rzecz jasna ograniczone tylko do kr\'eagu chrze\'9ccija \'f1skiego, r\'f3\'bfne programy wed\'b3ug kt\'f3rych dzia\'b3aj\'b9 okre\'9clone systemy religijne tak\'bfe pe\'b3ni\'b9 rol\'ea zmiennej w procesie odpowiedzi systemu na ten rezonans. Oczywi\'9ccie ze wzgl\'eadu na zewn\'eatrzne dodatkowe czynniki najwi \'eakszy rezonans odbierany jest w ramach kr\'eagu chrze\'9ccija\'f1skiego spo\'b3ecze\'f1stw zachodnich, o czym wspomina\'b3em ju\'bf na pocz\'b9tku tego rozdzia\'b3u, jednak warto o tym przypomnie\'e6 w kontek\'9c cie systemu religijnego, gdzie jest to szczeg\'f3lnie widoczne. \par \tab Jest jednak jeszcze inny, moim zdaniem g\'b3\'eabszy, wymiar, o kt\'f3rym mo\'bfemy m\'f3wi\'e6 w kategoriach rezonansu mi\'eadzy systemami spo\'b3ecznymi religii i cyberprzestrzeni. \ldblquote Matko Naturo, jeste\'9cmy naprawd\'ea wdzi\'ea czni za to jakimi nas stworzy\'b3a\'9c. Niew\'b9tpliwie dokona\'b3a\'9c wszystkiego, co by\'b3o w twojej mocy. Jednak, z ca\'b3ym szacunkiem, musimy zauwa\'bfy\'e6, \'bfe pod wieloma wzgl\'eadami efekty pozostawiaj\'b9 wiele do \'bfyczenia.\rdblquote }{ \cs116\super \chftn {\footnote \pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs116\super \chftn }{ }{\cgrid0 Max More, \ldblquote A Letter to Mother Nature\rdblquote : http://www.maxmore.com/mother.htm}}}{ To pocz\'b9tkowy fr agment \ldblquote Listu do Matki Natury\rdblquote napisanego przez Maxa Morea w 1999, jednego z lider\'f3w i naczelnych postaci ruchu Transhumanist\'f3w. \par \tab Trudno o trashumanistach m\'f3wi\'e6 jako o jednorodnej grupie, jednak, z pewno\'9cci\'b9, wszystkie osoby zwi\'b9zane z tym ruchem cechuje bezgraniczna ufno\'9c\'e6 i optymizm, je\'bfeli chodzi o technologi\'ea. W dalszej cz\'ea\'9c ci listu, More opisuje ca\'b3\'b9 list\'ea zmian przysz\'b3ych zmian, kt\'f3re usun\'b9 takie ograniczenia jak staro\'9c\'e6 i \'9cmier\'e6, zasi\'eag zmys\'b3\'f3w czy pojemno\'9c\'e6 neuronowa, w konsekwencji zamieniaj\'b9c ludzi w \ldblquote ultraludzi \rdblquote . Jak to zwi\'ea\'9fle ujmuje Marcin Sie\'f1ko, transhumanizm zak\'b3ada, \'bfe cz\'b3owiek w stanie obecnym jest tylko czym\'9c po\'9crednim, etapem kt\'f3ry dzi\'eaki mo\'bfliwo\'9cci wp\'b3yni\'eacia na ewolucje poprzez technologi\'ea , wprowadzi nas w stan postludzki}{\cs116\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs116\super \chftn }{ }{\cf1 Marcin Sie\'f1ko, \ldblquote Cz\'b3owiek w paj\'ea czynie: Internet jako zjawisko kulturowe\rdblquote str.107, O.W ATUT, Wroc\'b3aw, 2002}}}{. \par \tab Ray Kurzweil, cz\'b3onek tego ruchu, wynalazca wielu rozwi\'b9za\'f1 technicznych i informatycznych, taki jak p\'b3aski skaner czy algorytm rozpoznawania wizualnego postaci, twierdzi \'bfe do roku 2040 ludzie dzi\'eaki nanobotom, b\'ead\'b9 mogli pobiera\'e6 oraz wysy\'b3a\'e6 dane dotycz\'b9ce wszystkich neuron\'f3w w ludzkim m\'f3zgu \endash pozwoli to dowolnie kszta\'b3towa\'e6 percepcje, ale tak\'bfe dzieli\'e6 si\'ea ni\'b9. Ujmuj\'b9c to w skr\'f3 cie, w dalszej perspektywie, poprzez coraz dalsz\'b9 integracje z cyfrowym kodem, odrzucimy sw\'b9 fizyczno\'9c\'e6, staniemy si\'ea nie\'9cmiertelni i przeniesiemy do sieci, zamiast terraformacji opartej na w\'eaglu, inne planety zostan\'b9 przekszta\'b3 cone krzemowo, aby mog\'b3y rozwija\'e6 mo\'bfliwo\'9cci postludzi. Ostatecznie kiedy ca\'b3e planety stan\'b9 si\'ea gigantycznymi komputerami, ka\'bfda o mocy daleko przekraczaj\'b9cej ludzkie pojmowanie, po\'b3\'b9czone razem stworz\'b9 ostateczny system posiadaj\'b9cy odpowied\'9f na wszystko, a dodatkowo wszyscy z osobna stan\'b9 si\'ea jednocze\'9cnie jego cz\'ea\'9cci\'b9, jako jednego wsp\'f3\'b3pracuj\'b9cego programu}{\cs116\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs116\super \chftn }{ Ray Kurzweil, oryginalnie opublikowanie w \ldblquote The Age of Spiritual Machines: When Computers Exeed }{\cf1 Intelligence\rdblquote ( BenBella Books USA,2000). Wersje on-line dost\'eapna na stronie http://www.kurzweilai.net {\*\bkmkstart _Hlt138580807} \par (na przyk\'b3ad : }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1 HYPERLINK http://www.kurzweilai.net/meme/frame.html?main=/articles/art0552.html?m=10 }{\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000004b00000068007400740070003a002f002f007700770077002e006b00750072007a007700650069006c00610069002e006e00650074002f006d0065006d0065002f006600720061006d0065002e00680074006d006c003f006d00610069006e003d002f006100 72007400690063006c00650073002f0061007200740030003500350032002e00680074006d006c003f006d003d00310030000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b9600000068007400740070003a002f002f007700770077002e006b00750072007a007700650069006c00610069002e006e00650074002f006d0065 006d0065002f006600720061006d0065002e00680074006d006c003f006d00610069006e003d002f00610072007400690063006c00650073002f0061007200740030003500350032002e00680074006d006c003f006d003d00310030000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http://www.kurzweilai.net/meme/frame.html?{\*\bkmkstart _Hlt138580760}m{\*\bkmkend _Hlt138580760}ain=/articles/art0552.html?m=10}}}{\cf1 {\*\bkmkend _Hlt138580807} )}{ }}}{. \par \tab Te wypowiedzi mog\'b9 brzmie\'e6 jak science-fiction, ale s\'b9 traktowane jako faktyczna prognoza wypadk\'f3w na przysz\'b3o\'9c\'e6, transhumani\'9cci wierz\'b9, \'bfe taka w\'b3a\'9cnie ona b\'ea dzie. Francis Heylighen, profesor z Brukselskiego uniwersytetu \lquote VUB\rquote (\lquote }{\i Vrije Universiteit Brussel}{\rquote ) oraz cz\'b3onek \ldblquote Global Brain Group\rdblquote wskazuje na dokonuj\'b9ce si\'ea technologiczne przemiany, tworz\'b9ce now\'b9, bardziej spojon\'b9 tkank\'ea, przekraczaj\'b9c\'b9 granice pa\'f1stw i kultur, jako dow\'f3d \'bfe \ldblquote spo\'b3eczny superorganizm zamienia si\'ea z metafory w rzeczywisto\'9c\'e6\rdblquote , zauwa \'bfa te\'bf, \'bfe rozw\'f3j ten niedawno wyprodukowa\'b3 globaln\'b9 sie\'e6 komunikacyjn\'b9, kt\'f3ra mo\'bfe by\'e6 traktowana jak uk\'b3ad nerwowy tej planetarnej istoty i \ldblquote wraz z tym jak komputerowe sieci staj\'b9 si\'ea coraz bardziej inteligentne zaczynaj\'b9 wygl\'b9da\'e6 bardziej jak \lquote globalny m\'f3zg\rquote lub \lquote super-m\'f3zg\rquote z mo\'bfliwo\'9cciami daleko przekraczaj\'b9cymi te indywidualnych ludzi\rdblquote . Inteligencje sieci widzi zreszt \'b9 w jej sieciowym charakterze, rozwijaniu jej zdolno\'9cci do nauki poprzez wykorzystywanie swojej zawarto\'9cci, czyli faktycznie w elementach autopejozy, chocia\'bf nie opisanych w postaci terminologii systemowej}{\cs116\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs116\super \chftn }{ }{\cf1 F. Heylighen, \ldblquote The Social Superorganism and its Global Brain\rdblquote , }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1 HYPERLINK http://pespmc1.vub.ac.be/SUPORGLI.html }{\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000002700000068007400740070003a002f002f0070006500730070006d00630031002e007600750062002e00610063002e00620065002f005300550050004f00520047004c0049002e00680074006d006c000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b4e000000 68007400740070003a002f002f0070006500730070006d00630031002e007600750062002e00610063002e00620065002f005300550050004f00520047004c0049002e00680074006d006c000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http://pespmc1.vub.ac.be/SUPORGLI.html}}}}}{. \par \tab Nakre\'9cli\'b3em ju\'bf pewne cechy i charakterystyk\'ea ideologii transhumanist\'f3w, oraz os\'f3b z ni\'b9 zwi\'b9zanych, powstrzymam si\'ea wi\'eac od dalszych cytat\'f3w. S\'b9 to osoby zazwyczaj nie tylko z wy\'bfszym wykszta\'b3ceniem, ale wr \'eacz rekrutuj\'b9cy si\'ea z elit informatycznych, technologicznych, naukowych, a poza cyberprzestrzeni\'b9, elementami zwi\'b9zanymi z osi\'b9gni\'eaciem przewidywanego celu s\'b9 implanty, nanotechnologia, genetyka i tym podobne. \par \tab Wspomniane r\'f3\'bfnice wida\'e6 te\'bf, w deklarowanym wyznaniu czy postrzeganiu swojej roli w ruchu transhumanistycznym, niekt\'f3rzy mog\'b9 wi\'b9za\'e6 to, na przyk\'b3ad ze stworzeniem cz\'b3owieka jako instrumentu, kt\'f3 ry rozwinie technologi\'ea umo\'bfliwiaj\'b9c\'b9 Bogowi zej\'9c\'e6 na ziemi\'ea, jednak wi\'eakszo\'9c\'e6 deklaruje si\'ea jako atei\'9cci przywi\'b9zuj\'b9cy du\'bf\'b9 wag\'ea do racjonalnego my\'9clenia. Trzeba oczywi\'9ccie bra\'e6 ten deklarowany ateizm w cudzys\'b3\'f3w, chocia\'bfby maj\'b9c na uwadze przytoczon\'b9 wiar\'ea i nadziej\'ea w ca\'b3kowit\'b9 przemian\'ea \'9cwiata i cz\'b3owieka w przysz\'b3o\'9cci, czy istnienia wr\'eacz docelowego punktu (nazywanego cz\'easto \lquote punktem omega\rquote ) po kt\'f3rym proces ewolucji osi\'b9gnie swe przeznaczenie, jako \'bfe s\'b9 to pogl\'b9dy wykazuj\'b9ce jasne cechy wiary religijnej. Oto cz\'b3owiek b\'eadzie m\'f3g\'b3 zosta\'e6 zbawiony poprzez dokonuj\'b9c\'b9 si\'ea , wr\'eacz na naszych oczach, syntez\'ea biosfery i technosfery, czeka tam na niego nie\'9cmiertelno\'9c\'e6, doskona\'b3o\'9c\'e6 i wieczno\'9c\'e6. \par \tab Jest to nawi\'b9zanie zapowiedziane na pocz\'b9tku pierwszego rozdzia\'b3u, odwo\'b3uj\'b9ce si\'ea do wielu koncepcji filozoficznych, cz\'easto o wymiarze w\'b3a\'9cnie eschatologicznym przywo\'b3uj\'b9ce r\'f3\'bfne odmiany noosfery. Odnajduj\'b9 one tutaj swoje odbicie, chocia\'bf sami transhumani\'9cci je\'bfeli powo\'b3uj\'b9 si\'ea na jakie\'9c koncepcje, to na te bardziej wsp\'f3\'b3czesne pasuj\'b9ce do ich racjonalnego / ateistycznego postrzegania siebie, typu koncepcja nadcz\'b3 owieka Nietzschego, jako kolejnego etapu i aktualnego jego stadium, jako czego\'9c przej\'9cciowego co nale\'bfy aktywnie pr\'f3bowa\'e6 przekroczy\'e6. \par \tab Marcin Sie\'f1ko opisuj\'b9c ruch transhumanistyczny, przyczyn jego rozwoju upatruje w zmianach w otoczeniu wsp\'f3\'b3czesnego cz\'b3owieka, ujmuje go metaforycznie jako chodz\'b9cego z \ldblquote uk\'b3adem nerwowym na zewn\'b9trz\rdblquote , kt \'f3rego przed\'b3u\'bfeniem s\'b9 r\'f3\'bfne wpi\'eate w sie\'e6 gad\'bfety jak telefony kom\'f3rkowe i laptopy. Przyroda staje si\'ea wi\'eac \'9crodowiskiem mu obcym kt\'f3ry mo\'bfe tylko zanegowa\'e6 i potraktowa\'e6 tworz\'b9c\'b9 si\'ea cyberprzestrze\'f1 jako naturalne otoczenie z kt\'f3rym b\'eadzie systematycznie si\'ea stapia\'e6. W rezultacie plan ponadludzki \ldblquote kt\'f3ry dawniej oferowa\'b3y nam religie, dzi\'9c odnajduje si\'ea w technice\rdblquote }{\cs116\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs116\super \chftn }{ }{\cf1 Marcin Sie\'f1ko, \ldblquote Cz\'b3owiek w paj\'eaczynie: Internet jako zjawisko kulturowe\rdblquote , str.108, O.W ATUT, Wroc\'b3aw, 2002} }}{. \par \tab Jest to interesuj\'b9ca analiza, patrz\'b9c z szerszej perspektywy systemowej, trzeba uzna\'e6 zmiany w otoczeniu i sposobie percepcji cz\'b3owieka, za istotny element sk\'b3adaj\'b9cy si\'ea ma rezonans odebrany przez systemy spo\'b3 eczne, w tym religi\'ea, kt\'f3ra spe\'b3niaj\'b9c swoj\'b9 funkcj\'ea operuje poj\'eaciami kt\'f3re coraz bardziej oddalaj\'b9 si\'ea od jednostek. Jest to jednak tylko element szerszego procesu zwi\'eakszania kontyngencji, dyferencjacji kolejnych system \'f3w i przekszta\'b3ce\'f1 z tym zwi\'b9zanych. W ich rezultacie, poprzez system cyberprzestrzeni, religia stan\'ea\'b3a w obliczu silnych zak\'b3\'f3ce\'f1. Jak wida\'e6, przekszta\'b3cenia te, nie ograniczaj\'b9 si\'ea tylko do wykorzystania nowych mo \'bfliwo\'9cci, odpowiedzi i zakwalifikowania nowych element\'f3w \'9crodowiska do istniej\'b9cych program\'f3w, ale stworzenia nowego programu, kt\'f3ry pozwoli na inn\'b9 perspektyw\'ea spojrzenia na elementy \'9crodowiska, zwi\'eakszaj\'b9c swoj\'b9 f unkcjonalno\'9c\'e6 tudzie\'bf unikaj\'b9c jej utraty. \par \tab Oznacza to sytuacje przeciwn\'b9 do stwierdzenia Sie\'f1ko i innych os\'f3b wyra\'bfaj\'b9cych pogl\'b9d, i\'bf religia w \'9cwiecie technopolu nie ma ju\'bf wiele do zaoferowania, i\'bf jej funkcja jako systemu ulega znacznemu zmniejszeniu i zostaje zast\'b9piona przez inne system. Wr\'eacz odwrotnie, wskazana przez Sie\'f1ko coraz wi\'eaksza popularno\'9c\'e6 transhumanizmu, mo\'bfe wskazywa\'e6 \'bfe system religijny po przekszta\'b3ceniach, dalej potrafi si\'ea odnale\'9f\'e6 i pe\'b3ni \'e6 istotn\'b9 funkcj\'ea. W ko\'f1cu w przytoczonych opiniach transhumanist\'f3w wiara i przywi\'b9zanie do dogmat\'f3w \ldblquote rozumu\rdblquote , \ldblquote racjonalno\'9cci\rdblquote , \ldblquote technologii\rdblquote jest r\'f3 wnie silna jak niejednego fanatyka \ldblquote tradycyjnych\rdblquote religii. \par }\pard \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\cgrid0 \par }\pard \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright {\b\cgrid0 Cyberprzestrze\'f1 a system polityczny}{ \par }\pard \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright { \par }\pard \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright {\tab Dla Luhmanna system polityczny, jako w pe\'b3ni rozwini\'eaty osobny system autopejotyczny, ma miejsce dopiero pod postaci\'b9 demokracji parlamentarnej. Chcia\'b3bym teraz po\'9c wi\'eaci\'e6 troch\'ea uwagi w\'b3a\'9cnie systemowi politycznemu. Kontynuuj\'b9c uk\'b3ad tematyczny jaki ma miejsce w tym rozdziale, i tutaj najpierw wspomn\'ea o rozr\'f3\'bfnieniu mi\'eadzy przekszta\'b3 ceniami w ramach komunikacji, czyli systemu interakcyjnego, a w ramach rezonansu mi\'eadzy systemami spo\'b3ecznymi. \par \tab Aktualnie, poza klubowymi i partyjnymi stronami www, ka\'bfdy licz\'b9cy si\'ea polityk ma swoj\'b9 w\'b3asn\'b9 \ldblquote prywatn\'b9\rdblquote stron\'ea, gdzie mo\'bfe wykorzysta\'e6 bogactwo formy i du\'bf\'b9 dost\'eapn\'b9 mu przestrze\'f1 informacyjn\'b9, aby pokaza\'e6 siebie nie tylko jako reprezentant pewnych pogl\'b9d\'f3w politycznych, ale tak\'bfe jako przyk\'b3adny cz\'b3onek rodziny czy osoba religijna. Podanie adresu email wykorzystuje w\'b3a\'9cciwo\'9cci sieci, tworz\'b9c wra \'bfenie zmniejszenia dystansu nawet je\'bfeli, ze wzgl\'ead\'f3w praktycznych, komunikacja z wyborcami t\'b9 metod\'b9 jest mocno ograniczona. \par \tab Z drugiej strony, szybka i dynamiczna komunikacja sieciowa powoduje, \'bfe dana osoba publiczna mo\'bfe bardzo szybko sta\'e6 si\'ea obiektem skandalu, kt\'f3ry w jednej chwili staje si\'ea globalnie znany \endash przyk\'b3 adu dostarcza E. Bendyk, opisuj\'b9c histori\'ea znanego ameryka\'f1skiego prezentera Dana Rathera, kt\'f3ry przedstawi\'b3 dokumenty oskar\'bfaj\'b9ce Busha o niewywi\'b9zywanie si\'ea z obowi\'b9zk\'f3w w Gwardii Narodowej. Kilka godzin p\'f3\'9f niej w wirtualnych blogach pojawi\'b3y si\'ea dowody, \'bfe Rather u\'bfy\'b3 sfa\'b3szowanych dokument\'f3w, szybko\'9c\'e6 rozprzestrzeniania si\'ea tych informacji, kt\'f3ra tak\'bfe obj\'ea\'b3a tak\'bfe tradycyjne media, nie tylko oczy\'9cci\'b3 a Busha z zarzut\'f3w ale przy okazji zniszczy\'b3a karier\'ea Rathera. \par \tab W Polsce mo\'bfna spekulowa\'e6 jaki wp\'b3yw i jakie reakcje wywo\'b3a\'b3aby lista Wildsteina, gdyby Wildstein nie zdecydowa\'b3 si\'ea jej opublikowa\'e6 w internecie, gdzie po chwili zosta\'b3a skopiowana i przeniesiona na wiele innych stron, pozwalaj\'b9c milionom Polak\'f3w na \'9cci\'b9gni\'eacie i zapoznanie si\'ea z ni\'b9 w ca\'b3o\'9cci. Pos\'b3owie wykorzystuj\'b9 emaim, do przesy\'b3ania mi\'eadzy sob\'b9 informacji, dokument\'f3 w i uzgadniania pewnych spraw - jak zwykle, w przypadku poziomu interakcyjnego, wp\'b3yw jest oczywisty. Jak natomiast wygl\'b9da rezonans na poziomie system\'f3w spo\'b3ecznych? \par \tab Jeden przypadek, czyli kwestia szerz\'b9cej si\'ea w internecie pornografii, kt\'f3ra wzburzy\'b3a ameryka\'f1skich senator\'f3w ju\'bf zosta\'b3 wcze\'9cniej przytoczony. Odniesienie si\'ea do cyberprzestrzeni, je\'bf eli w opinii systemu politycznego mo\'bfe zosta\'e6 przekszta\'b3cone na poparcie spo\'b3eczne, zostaje czasem uj\'eate w formie j\'eazyka polityki i odnajduje si\'ea w tym systemie. Najcz\'ea\'9cciej sie\'e6 jest uto\'bfsamiana, na do\'9c\'e6 du\'bf ym poziomie og\'f3lno\'9cci, jako odzwierciedlenie rozwoju technologicznego i spo\'b3ecznego, dost\'eapu m\'b3odych ludzi do informacji lub otworzenie im nowych mo\'bfliwo\'9cci. Jest to zwi\'b9zane z faktem, \'bfe system polityczny, tak zreszt\'b9 jak inne systemy, tworzy swoj\'b9 wizj\'ea rzeczywisto\'9cci, odwo\'b3uj\'b9c si\'ea tylko do swoich w\'b3asnych do\'9cwiadcze\'f1 - zak\'b3ada wi\'eac, \'bfe og\'f3\'b3 spo\'b3ecze\'f1stwa w taki w\'b3a\'9cnie spos\'f3b postrzega poj\'eacie \ldblquote internetu\rdblquote . W zwi\'b9zku z tym w Polsce, polityka je\'bfeli odnosi\'b3a si\'ea do cyberprzestrzeni, to w kontek\'9ccie jej wspierania, projekt\'f3w powszechnego dost\'eapu, komputeryzacji szk\'f3\'b3 i tak dalej. \par \tab Aktualnie mo\'bfna zauwa\'bfy\'e6 odmienne podej\'9ccia, chocia\'bfby postulaty nowych poprawek do ustaw, aktualnego wicepremiera Romana Giertrycha, dotycz\'b9ce konieczno\'9cci wprowadzenia w szko\'b3ach \ldblquote filtr\'f3w rodzinnych\rdblquote i cenzury tych tre\'9cci internetowych, kt\'f3re mog\'b3yby dzia\'b3a\'e6 demoralizuj\'b9co na m\'b3odzie\'bf. Czyli, z czasem zwi\'eaksza si\'ea, wed\'b3ug systemu politycznego \'9cwiadomo\'9c\'e6 spo\'b3eczna dotycz\'b9ca kwestii sieci, pozwalaj\'b9 c na bardziej precyzyjne dostosowanie i wykorzystanie rezonansu tworzonego przez cyberprzestrze\'f1, tak\'bfe, jak w powy\'bfszym przypadku, w zwi\'b9zku z jej aspektami postrzeganymi jako negatywne. \par \tab Jednocze\'9cnie jednak, opisany rezonans nie ma zbyt silnego charakteru, w\'b9tki te w debacie politycznej stanowi\'b9 prawie zawsze dalszy plan i nie budz\'b9 wi\'eakszych emocji lub dyskusji. Wywo\'b3 anie danego tematu jest rozumiane, jako strukturalna odpowied\'9f systemu na rezonans, jednak \'b3atwo\'9c\'e6, og\'f3lno\'9c\'e6 i pobie\'bfno\'9c\'e6 z jak\'b9 system polityczny dokonuje przetworzenia tego tematu, sugeruje \'bfe i strukturalna konieczno \'9c\'e6 z tym zwi\'b9zana nie jest zbyt silna. To oczywi\'9ccie mo\'bfe w ka\'bfdej chwili ulec zmianie, gdy z jakiego\'9c powodu pojawi\'b9 si\'ea nowe okoliczno\'9cci, kt\'f3re utworz\'b9 podzia\'b3y i / lub wywo\'b3aj\'b9 \'bfywio\'b3ow\'b9 debat\'ea , lecz p\'f3ki co brakuje tego typu jaskrawych przyk\'b3ad\'f3w. \par \tab Wspomniany problem mo\'bfna rozpatrywa\'e6 jeszcze od innej strony, ujmuj\'b9c system cyberprzestrzeni, nie jako wycinek rzeczywisto\'9cci, kt\'f3ry mo\'bfe zosta\'e6 przekszta\'b3cony w ramach gry, ale jako wycinek, kt\'f3ry mo\'bfe wp\'b3yn\'b9 \'e6 na same zasady tej gry. Nawi\'b9\'bfe tutaj do przytaczanego wcze\'9cniej tekstu Edwina Bendyka, w kt\'f3rym opisuj\'b9c zmiany ekonomiczne przywo\'b3a\'b3 poj\'eacie clickstreamu, stwierdzaj\'b9c przy okazji, \'bfe dla systemu politycznego w kt\'f3 rym kampania wyborcza przebiega w oparciu o target mo\'bfe to by\'e6 r\'f3wnie\'bf impuls prowadz\'b9cy do przemian. Hipotetycznie mo\'bfliwe s\'b9 te\'bf inne rozwi\'b9zania, ni\'bf wykorzystanie wytworzonych z pomoc\'b9 systemu ekonomicznego mechanizm \'f3w clickstreamu, je\'bfeli tylko b\'ead\'b9 one si\'ea przek\'b3ada\'e6 na wy\'bfsze poparcie spo\'b3eczne. \par \tab Wojciech Cwalina, kt\'f3ry analizuje wykorzystywanie medium jakim jest sie\'e6 do prowadzenia walki politycznej, przedstawia owe mo\'bfliwe korzy\'9cci z wykorzystania w\'b3a\'9cciwo\'9cci cyberprzestrzeni kt\'f3re pozwoli\'b3 yby, jak stwierdza za Tofflerem, \ldblquote od\'9cwie\'bfy\'e6\rdblquote demokracj\'ea i zaktywizowa\'e6 osoby aktualnie niezaanga\'bfowane politycznie. Wskazuje te\'bf, \'bfe \ldblquote Generacja Y\rdblquote , czyli osoby urodzone po 1980, s\'b9 w znacznym stopniu uodpornione na tradycyjne \'9crodki masowego przekazu, wykorzystanie wi\'eac potencja\'b3u zwi\'b9zanego z sieci\'b9, takiego jak jej interaktywno\'9c\'e6, mo\'bfe by\'e6 jedynym skutecznym sposobem pozyskania tego elektoratu. \par \tab Z drugiej strony Castells, chocia\'bf wskazuje na post\'eapuj\'b9cy kryzys, zar\'f3wno legitymizacji w\'b3adz demokratycznych, jak i pionowo zintegrowanych organizacji maj\'b9cych reprezentowa\'e6 spo\'b3ecze\'f1stwo, to cyberprzestrze\'f1 widzi raczej jako co\'9c, co pogr\'b9\'bfy bardziej, ni\'bf od\'9cwie\'bfy, demokracj\'ea. Dzieje si\'ea tak dlatego, \'bfe sami politycy traktuj\'b9 cyberprzestrze\'f1 tylko jako rodzaj tablicy og\'b3oszeniowej i nie s\'b9 zainteresowani interakcyjno \'9cci\'b9 i innymi potencjalnymi mo\'bfliwo\'9cciami, pozostaj\'b9c przy schemacie tradycyjnym \endash jeden do wielu oraz poleganiu na sztabach wyborczych. Cyberprzestrze\'f1 staje si\'ea natomiast miejscem, gdzie wyborcy mog\'b9 czerpa\'e6 informacje od wielu niezale\'bfnych podmiot\'f3w, kt\'f3re z tych czy innych powod\'f3w rozprzestrzeniaj\'b9 informacje polityczne, aby w tani i globalny spos\'f3b dotrze\'e6 do zainteresowanych. Bior\'b9c pod uwag\'ea ich nagromadzenie i otwarto\'9c\'e6 sieci, wi\'eakszo\'9c\'e6 z nich nie zostanie zweryfikowana, a granica mi\'eadzy czyst\'b9 fantazj\'b9, plotk\'b9 a warto\'9cciow\'b9 informacj\'b9, coraz bardziej si\'ea zaciera, dodatkowo jeszcze bardziej rozprzestrzeniaj\'b9c i podsycaj\'b9 c uprawianie \ldblquote polityki skandalu\rdblquote . W konsekwencji obywatele zamiast zdobywa\'e6 informacje i aktywizowa\'e6 si\'ea w \'bfyciu publicznym, zniech\'eacaj\'b9 si\'ea do demokracji w jeszcze wi\'eakszym stopniu. \par \tab Czyli i w tym przypadku, system polityczny nie do\'9cwiadcza wi\'eakszych zak\'b3\'f3ce\'f1, dalej uznaj\'b9c istniej\'b9ce mechanizmy za wystarczaj\'b9co skuteczne. Sam kryzys legitymizacji tworzy rezonans, jednak dla polityki nie zwi\'b9zany w \'bf aden spos\'f3b z cyberprzestrzeni\'b9, a jego si\'b3a jest niewielka (przynajmniej, gdy por\'f3wnamy j\'b9, z hipotetyczn\'b9 si\'b3\'b9 rezonansu powsta\'b3\'b9 w razie aktywizacji politycznej i wzrostu zaanga\'bf owania obywateli w ramach cyberprzestrzeni, co musia\'b3oby oznacza\'e6 spore przemiany w sposobie funkcjonowania mechanizm\'f3w politycznych oraz wskaza\'b3oby jednoznacznie na cyberprzestrze\'f1 jako \'9fr\'f3d\'b3 o tego rezonansu). Wskazane przez Cwalin\'ea zalety s\'b9 potencjalnymi korzy\'9cciami, kt\'f3re mog\'b9 by\'e6 wdro\'bfone, ale nie musz\'b9, nie maj\'b9 charakteru pojawiaj\'b9cych si\'ea w ramach systemu politycznego zak\'b3\'f3ce\'f1, z kt\'f3 rymi musi sobie poradzi\'e6 aby nie utraci\'e6 efektywno\'9cci. Dlatego zar\'f3wno debata polityczna, jak i kampania wyborcza, dalej korzystaj\'b9 zar\'f3wno z poj\'eacia \ldblquote targetu\rdblquote , jak i standartowych spotka\'f1, wiec\'f3 w, debat telewizyjnych, ulotek drukowanych i oczywi\'9ccie, te\'bf stron www \endash jednak maj\'b9 cych tylko charakter kolejnego medium komunikacyjnego, systemu interakcyjnego. Brakuje natomiast widocznego rezonansu ze strony cyberprzestrzeni jako systemu spo\'b3ecznego. \par }\pard \s63\qj\fi720\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {Wnioskiem jaki si\'ea nasuwa, jest brak obecno\'9cci tak silnego rezonansu mi\'eadzy cyberprzestrzeni\'b9 a polityk\'b9, jaki mia\'b3 miejsce w opisywanych wcze\'9cniej systemach spo \'b3ecznych. Pojawiaj\'b9 si\'ea wprawdzie pewne zak\'b3\'f3cenia, w ramach proces\'f3w odnoszenia, jednak nie maj\'b9 one znacz\'b9cego charakteru, natomiast je\'bfeli chodzi o same mechanizmy dzia\'b3ania systemu to rezonans w\'b3a\'9cciwie nie wyst\'ea puje. Je\'bfeli chodzi o ten drugi wymiar,to osobi\'9ccie, uwa\'bfam \'bfe w tym fakcie nie ma nic dziwnego, i nie nale\'bfy si\'ea spodziewa\'e6 szybkiej zmiany w tym zakresie. System polityczny zbyt mocno jest zwi\'b9zany z rzeczywistymi i odbywaj\'b9 cymi si\'ea fizycznie procedurami, g\'b3\'f3wnie z cykliczno\'9cci\'b9 wybor\'f3w, aby cyberprzestrze\'f1 mog\'b3a stanowi\'e6 jaki\'9c impuls do zmian. Jednak postanowi\'b3em wspomnie\'e6 tak\'bfe i o tym wymiarze, w kontek\'9c cie przytoczonych wypowiedzi Bendyka czy Cwaliny sugeruj\'b9cych, jakoby powstanie i rozw\'f3j cyberprzestrzeni, m\'f3g\'b3 nie tylko by\'e6 tematem debat w ramach procedur demokratycznych, ale wr\'eacz by\'e6 \'9fr\'f3d\'b3em przemian niekt\'f3 rych element\'f3w tych procedur. Na razie si\'ea na to nie zanosi, by\'e6 mo\'bfe umo\'bfliwienie g\'b3osowania przez internet (o czym wspomina Cwalina, wskazuj\'b9c na zako\'f1 czone sukcesem, eksperymentalne prawybory Partii Demokratycznej w stanie Arizona, przeprowadzone w roku 2000, gdzie umo\'bfliwiono taki spos\'f3b g\'b3osowania, a przez sukces rozumiany jest tu wzrost frekwencji o 600% w por\'f3 wnaniu z poprzednimi prawyborami) m\'f3g\'b3oby wywo\'b3a\'e6 zmiany, ale i tutaj by\'b3bym ostro\'bfny. \par }\pard \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright { \par }{\b Cyberprzestrze\'f1 a system militarny \par }{ \par \tab Przy okazji zwr\'f3c\'ea te\'bf uwag\'ea na system militarny, odwo\'b3uj\'b9c si\'ea do powiedzenia przypisywanego Sun Tzu, \'bfe wojna jest kontynuacj\'b9 polityki, tylko przy pomocy innych \'9crodk\'f3 w. Z perspektywy systemowej, nawet gdy traktujemy systemy polityczny i militarny odr\'eabnie, to ich zwi\'b9zek i wzajemny rezonans jest bardzo silny. O ile kwestie zwi\'b9zane z cyberprzestrzeni\'b9, jak pokazywa\'b3em, maj\'b9 zazwyczaj charakter drugorz\'eadny dla polityki i nie tworz\'b9 wielkiego rezonansu, o tyle kwestie militarne prawie zawsze staj\'b9 si\'ea priorytetem w debacie politycznej. Przypomn\'ea te\'bf, \'bfe jedna z hipotez rozpocz\'ea cia pracy nad zdecentralizowan\'b9 sieci\'b9 komunikacyjn\'b9, doszukiwa\'b3a si\'ea przyczyn w militarnych, a nie naukowych, motywach zwi\'b9zanych z potencjalnym atakiem nuklearnym (jednak\'bfe, w \'9cwietle dost\'eapnych informacji w samym procesi e rozbudowy i rozwoju ARPAnetu, ameryka\'f1skie wojsko nie bra\'b3o ju\'bf udzia\'b3u). Jest to te\'bf pow\'f3d dla kt\'f3rego, w tym wypadku, rezonans jakiego do\'9cwiadcza system militarny, do\'9c\'e6 \'b3atwo kojarzy si\'ea z ameryka\'f1 skim wojskiem i jego konkretnymi przypadkami interakcji z cyberprzestrzeni\'b9, podczas gdy nale\'bfa\'b3oby popatrze\'e6 si\'ea troch\'ea szerzej. \par \tab System wojskowy opiera si\'ea na podziale na ich i nas oraz na ci\'b9g\'b3ym przekszta\'b3caniu si\'ea w celu przygotowania, do potencjalnej, b\'b9d\'9f trwaj\'b9cej wojny, w czasie kt\'f3rej mo\'bfna b\'eadzie w najskuteczniejszy spos\'f3b usun\'b9 \'e6 wroga. Tak wi\'eac, je\'bfeli chodzi o sam\'b9 komunikacj\'ea wewn\'b9trz systemu, to z pewno\'9cci\'b9 takie cechy jak decentralizacja, czy omini\'eacie problemu czasu i przestrzeni, pozwalaj\'b9 zwi\'eakszy\'e6 efektywno\'9c\'e6 takich dzia\'b3a \'f1, jednak jednocze\'9cnie system ten, jak \'bfaden inny, musi dba\'e6 o poufno\'9c\'e6 i ochron\'ea komunikowanych tre\'9cci. Wyodr\'eabniony z ARPAnetu w 1982 MILnet wydaje si\'ea spe\'b3nia\'e6 te warunki, chocia\'bf by\'b3 po\'b3\'b9czony z ca\'b3 \'b9 sieci\'b9 ARPAnet, to jednocze\'9cnie stworzy\'b3 w\'b3asny poduk\'b3ad, w kt\'f3rym realizowa\'b3 swoje systemowe za\'b3o\'bfenia, zapewne zwi\'b9zane z kontrol\'b9, szyfrowaniem, zabezpieczeniami i tym podobne. Mo\'bfna wi\'eac powiedzie\'e6 \'bf e ucyfrowienie i usieciowienie komunikacji, w ramach systemu militarnego armii ameryka\'f1skiej, nast\'b9pi\'b3o jeszcze przed utworzeniem si\'ea cyberprzestrzeni jako osobnego systemu spo\'b3ecznego. \par \tab Aktualny wiceprezydent Ameryki Richard Cheney twierdzi, i\'bf \ldblquote w czasie operacji Pustynna Burza otrzymanie zdj\'eacia celu, potwierdzenie wsp\'f3\'b3rz\'eadnych, zaplanowanie misji, oraz przekazanie jej za\'b3odze bombowca zabiera\'b3 o zwykle do dw\'f3ch dni. Teraz posiadamy wizualizacj\'ea blisk\'b9 czasu rzeczywistego, cel\'f3w razem ze zdj\'eaciami oraz wsp\'f3\'b3rz\'eadnymi przesy\'b3anymi emailem do samolotu b\'ead\'b9cego ju\'bf w locie.\rdblquote oraz, \'bfe \ldblquote W trakcie Pustynnej Burzy bataliony, brygady, oraz dow\'f3dcy dywizji musieli polega\'e6 na mapach o\'b3\'f3wkach oraz raportach radiowych aby \'9cledzi\'e6 ruchy naszych si\'b3. Dzisiaj, nasi dow\'f3dcy maj\'b9 obraz naszych si\'b3 w czasie rzeczywistym na monitorach swoich komputer\'f3w\rdblquote }{\cs69\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Lt. Gen. Harry D. Raduege Jr. \ldblquote N et-Centric Warfare Is Changing the Battlefield Environment\rdblquote , cytat za stron\'b9 : }{\cf1 http://www.stsc.hill.af.mil/crosstalk/2004/01/0401Raduege.html }}}{. Mo\'bfna domy\'9cla\'e6 si\'ea, \'bfe podobne przemiany zachodz\'b9 tak\'bf e w ramach wojsk innych pa\'f1stw, kt\'f3re maj\'b9 ku temu mo\'bfliwo\'9cci. \par \tab Jednak czy mo\'bfna m\'f3wi\'e6 o interakcji z cyberprzestrzeni\'b9, jako osobnym systemem spo\'b3ecznym, czy mo\'bfna go prze\'b3o\'bfy\'e6 go na j\'eazyk nas i ich? Po\'9credniej odpowiedzi mo\'bfe dostarczy\'e6 przyk\'b3ad, tak zwanej \ldblquote Interfady\rdblquote , jak j\'b9 ochrzci\'b3y media. Poj\'eacie to jest zwi\'b9zane z wydarzeniami pod koniec roku 2000, kiedy cz\'b3onkowie Hezbollahu porwali trzech Izraelskich \'bfo\'b3nierzy na granicy z Libi\'b9}{\cgrid0 . W rezultacie powsta\'b3 a pro-Izrelska koalicja haker\'f3w, kt\'f3rzy rozpocz\'eali atakowanie stron www nale\'bf\'b9cych do Hezbollahu, Hamasu czy Autonomii Palesty\'f1skiej, gdzie dodatkowo zosta\'b3y skradzione i upublicznione dane dotycz\'b9ce znanych przyw\'f3dc\'f3 w palesty\'f1skich, takie jak na przyk\'b3ad, ich numery telefon\'f3w kom\'f3rkowych. \par \tab Kolejn\'b9 kosekwencj\'b9 by\'b3o uformowanie si\'ea koalicji pro-Palesty\'f1skiej, rozpoczynaj\'b9cej ow\'b9 \ldblquote Interfad\'ea\rdblquote , kt\'f3ra wed\'b3ug Izraelskiego rz\'b9du przynios\'b3a widoczne straty ekonomiczne (chocia\'bf by poprzez unieruchomienie ca\'b3ej gie\'b3dy w Tel Awiwie, stron www departamentu spraw zagranicznych i innych), a dalszym okresie jej eskalacja przybiera\'b3a jeszcze bardziej na sile, obejmuj\'b9 c setki politycznych, a nawet komercyjnych, stron z widoczn\'b9 przynale\'bfno\'9cci\'b9 do jednej z narodowo\'9cci}{\cs69\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\cf1\super \chftn }{ \cf1 Wi\'eacej informacji na ten temat }{\cf1\cgrid0 : Robert Lemos, 2000 \lquote '}{\i\cf1\cgrid0 Hacktivism': Mideast cyberwar heats up}{\cf1\cgrid0 \rquote http://news.zdnet.com/2100-9595_22-525308.html lub }{\field\flddirty{\*\fldinst { \cf1\cgrid0 HYPERLINK http://www.infowar-monitor.net/modules.php?op=modload&name=Archive&file=index&req=listarticles&secid=5 }{\cf1\cgrid0 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000006700000068007400740070003a002f002f007700770077002e0069006e0066006f007700610072002d006d006f006e00690074006f0072002e006e00650074002f006d006f00640075006c00650073002e007000680070003f006f0070003d006d006f006400 6c006f006100640026006e0061006d0065003d0041007200630068006900760065002600660069006c0065003d0069006e0064006500780026007200650071003d006c00690073007400610072007400690063006c00650073002600730065006300690064003d0035000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90bce0000 0068007400740070003a002f002f007700770077002e0069006e0066006f007700610072002d006d006f006e00690074006f0072002e006e00650074002f006d006f00640075006c00650073002e007000680070003f006f0070003d006d006f0064006c006f006100640026006e0061006d0065003d004100720063006800 6900760065002600660069006c0065003d0069006e0064006500780026007200650071003d006c00690073007400610072007400690063006c00650073002600730065006300690064003d003500000000000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http://www.infowar-monitor.net/modules.php?op=modload&name=Archive&file=index&req=listarticles&secid=5}}}}}{\cgrid0 . Istotnym w tym przyk\'b3adzie jest te\'bf, \'bfe wraz z rozpocz\'eatymi na pocz\'b9tku kwietnia 2002 Izraelskimi operacjami \ldblquote Mur obronny\rdblquote (\lquote Defensive Shield\rquote ) oraz \ldblquote Zamkni\'eata droga\rdblquote (\lquote Determined Path\rquote ) celem atak\'f3w stali si\'ea dostawcy internetu, czyli ISP ( jak \ldblquote Palnet\rdblquote kt\'f3ry zaopatrywa\'b3 w internet wi\'eakszo\'9c\'e6 Autonomii Palesty\'f1skiej) oraz sieci zwi\'b9zane z technologi\'b9 komunikacyjn\'b9 \endash posuni\'eacia, kt\'f3re przez wielu obserwator\'f3w by\'b3y interpretowane, jako fizyczna odpowied\'9f na problem niekontrolowanej komunikacji i aktywno\'9cci hakerskiej. \par \tab Mo\'bfna wi\'eac uzna\'e6, \'bfe jest to rezonans wytworzony przez zupe\'b3nie wirtualny, w swojej funkcji operowania komunikacj\'b9, system cyberprzestrzeni, kt\'f3ry zosta\'b3 odebrany przez system militarny i przeniesiony na, jak najbardziej realne, dzia\'b3ania wojskowe. Je\'bfeli dostawcy internetu zostaj\'b9 uznani za cel militarny, oznacza to, \'bfe z taktycznego punktu widzenia stanowi\'b9 zagro\'bfenie i nale\'bf y to zagro\'bfenie wyeliminowa\'e6, w tym przypadku, to zagro\'bfenie mo\'bfna uto\'bfsamia\'e6 z mo\'bfliwo\'9cciami sabota\'bfu. \par \tab Rezonans wi\'eac istnieje, jednak wstrzymam si\'ea od dok\'b3adniejszej charakterystyki tego rezonansu, opisuj\'b9cej w jaki spos\'f3b wp\'b3ywa on na system, jakie s\'b9 rezultaty czy ewentualne rodzaje. Jest to podyktowane potrzeb\'b9 dalszych bada \'f1 w tym zakresie, a materia\'b3y zwi\'b9zane z t\'b9 tematyk\'b9, kt\'f3rymi dysponuj\'ea, s\'b9 do\'9c\'e6 ubogie i sk\'b9pe. Jednym z powod\'f3w jest to, \'bfe armie \endash najwi\'eaksze systemy organizacyjne zasadzone w systemach militarnych \endash nie dzia\'b3aj\'b9 publicznie i zar\'f3wno dzia\'b3ania w ramach tych organizacji, jak i dokumenty czy zlecane przez nie ekspertyzy, maj\'b9 status tajnych (chocia\'bf by nawet, niedawno opublikowany tajny raport na temat wykorzystania nowych technologii w okresie ataku na Irak, gdzie przeciekiem prasowym \ldblquote MIT Technology Review\rdblquote by\'b3a sama informacja, \'bfe w og\'f3le taki raport powsta\'b3). \par \tab Dodatkowo, mo\'bfna powiedzie\'e6 \'bfe na szcz\'ea\'9ccie, ilo\'9c\'e6 bezpo\'9crednich danych empirycznych jest niewielka. Mo\'bfna podejrzewa\'e6, \'bfe cyberprzestrze\'f1, jako globalny system, b\'eadzie \'9fr\'f3d\'b3 em rezonansu odmiennie odbieranego przez poszczeg\'f3lne systemy militarne w danych krajach i w inny spos\'f3b ten rezonans zostanie przetworzony, a elementem decyduj\'b9cym mo\'bfe by\'e6 ilo\'9c\'e6 oraz technologiczne zaawansowanie broni konwencjonalnej wchodz\'b9cej w sk\'b3ad konkretnych armii. S\'b9 to jednak tylko przypuszczenia, co do kt\'f3rych trzeba znale\'9f\'e6 jakie\'9c dowody, dlatego nie wchodz\'b9c dalej w to zagadnienie, pozostan\'ea na zasygnalizowaniu problemu i og\'f3lnym stwierdzeniu, \'bfe jaki\'9c rodzaj rezonansu mi\'eadzy dwoma omawianymi systemami spo\'b3ecznymi, na pewno wyst\'eapuje. \par }{ \par }{\b Pozosta\'b3e systemy i dodatkowe uwagi \par }{ \par \tab Dokona\'b3em opisu niekt\'f3rych form rezonansu, jakie powstanie i istnienie cyberprzestrzeni wywo\'b3a\'b3o w ramach innych system\'f3w. Nie jest to rzecz jasna kompletna lista, istnieje jeszcze wiele innych system\'f3w, o kt\'f3 rych czasem sam Luhmann wspomina\'b3 tylko pobie\'bfnie, jednak jako \'bfe rezonans jest elementem konstytutywnym dla system\'f3w spo\'b3ecznych, dlatego celem tego rozdzia\'b3u by\'b3o, przede wszystkim ukazanie, w jaki spos\'f3b cyberprzestrze\'f1 staje si\'ea obiektem oraz \'9fr\'f3d\'b3em proces\'f3w interakcji i zak\'b3\'f3ce\'f1 mi\'eadzy ni\'b9, a innymi systemami. Om\'f3wione przyk\'b3ady pokazuj\'b9, w jaki spos\'f3b systemy spo\'b3eczne zosta\'b3y wystawione na dzia\'b3 anie cyberprzestrzeni. Nie tyle w sferze interakcyjnej, kt\'f3ra zapewnia sprawno\'9c\'e6 wewn\'eatrznej komunikacji systemu, ale przede wszystkim spo\'b3ecznej, zwi\'b9zanej z wzajemnym wp\'b3ywem system\'f3w, a dok\'b3adniej z utworzeniem nowych element \'f3w w danym systemie, kt\'f3re odpowiadaj\'b9 jego sposobowi widzenia \'9crodowiska. Bowiem na poziomie system\'f3w spo\'b3ecznych, to nie sama cyberprzestrze\'f1 ingeruje w inne systemy, tylko same systemy ingeruj\'b9 w swoje struktury, tworz\'b9 c wyobra\'bfenie cyberprzestrzeni w oparciu o swoje elementy, widz\'b9c cyberprzestrze\'f1 w spos\'f3b zdeterminowany ich j\'eazykiem i kodem. Jednocze\'9cnie nierzadko, sama cyberprzestrze\'f1 jest zmuszona boryka\'e6 si\'ea z problemami, kt\'f3re stoj \'b9 na przeszkodzie w wype\'b3nianiu przez ni\'b9 swojej funkcji. \par \tab Jest to oczywi\'9ccie zarysowanie kszta\'b3tu przemian, jednak przedstawione przypadki, dotycz\'b9ce odmiennych sfer \'bfycia spo\'b3ecznego, pozwalaj\'b9 na ukazanie, jak r\'f3\'bfnorodny jest rezonans i jego skutki, w zale\'bfno\'9cci od sy stemu i kodu, kt\'f3rym ten system si\'ea pos\'b3uguje. Jednocze\'9cnie, wida\'e6 r\'f3\'bfnice w gwa\'b3towno\'9cci i intensywno\'9cci zak\'b3\'f3ce\'f1 odbieranych w wyniku rezonansu, oraz \'bfe mo\'bfna intensywno\'9c\'e6 uporz\'b9dkowa\'e6, wskazuj \'b9c systemy na kt\'f3re, w wi\'eakszym lub mniejszym stopniu wzgl\'eadem innych, do\'9cwiadczy\'b3y wp\'b3ywu cyberprzestrzeni. Je\'bfeli chodzi o poziom system\'f3w interakcyjnych, to wykorzystanie og\'f3lnie poj\'eatego internetu, czyli us\'b3 ug email, stron www, przesy\'b3ania plik\'f3w, pojawia si\'ea w praktycznie ka\'bfdym systemie, jako spos\'f3b na znacznie efektywniejsze funkcjonowanie. \par \tab Sama cyberprzestrze\'f1 jest systemem spo\'b3ecznym, kt\'f3ry komunikuje si\'ea na temat komunikacji, przekszta\'b3ca si\'ea aby jeszcze sprawniej wype\'b3nia\'e6 swoj\'b9 funkcj\'ea \endash w tym wypadku rezonans, jaki zachodzi na poziomie system \'f3w spo\'b3ecznych, nie jest ju\'bf taki oczywisty. Mo\'bfe on dotyczy\'e6 odmiennych sfer w danym systemie, w r\'f3\'bfnym stopniu zak\'b3\'f3caj\'b9c ich funkcjonowanie, ale mo\'bfe te\'bf nie wywo\'b3ywa\'e6 prawie \'bfadnego wp\'b3 ywu. Powstaje pytanie czy istniej\'b9, nieopisane wcze\'9cniej systemy spo\'b3eczne, kt\'f3re pomimo \'bfe na poziomie interakcyjnym wykorzystuj\'b9 nowe sieciowe rozwi\'b9zania (co jest nieuniknione), to na poziomie system\'f3w spo\'b3ecznych nie wchodz \'b9 w \'bfadne zale\'bfno\'9cci z cyberprzestrzeni\'b9. W tym rozdziale, zajmowa\'b3em si\'ea przyk\'b3adami, kt\'f3re jednocze\'9cnie wskazywa\'b3y na istnienie rezonansu w }{\cf1 r\'f3\'bfnych systemach spo\'b3ecznych}{, jednak\'bfe w niekt\'f3 rych przypadkach, mo\'bfe brakowa\'e6 tego typu przyk\'b3ad\'f3w, nie ze wzgl\'eadu na niewystarczaj\'b9ce materia\'b3y, ale dlatego \'bfe takich danych w og\'f3le nie ma, a rezonans nie wyst\'eapuje. \par \tab Jest tak chocia\'bfby, gdy we\'9fmiemy pod uwag\'ea system medyczny. Gdy chodzi o komunikacj\'ea, to komputeryzacja i usieciowienie szpitali, zak\'b3ad\'f3w zdrowotnych, coraz powszechniejsza telemedycyna, s\'b9 jak najbardziej faktami, jednak sam system, definiuj\'b9cy rzeczywisto\'9c\'e6 zgodnie z kodem: zdrowy i chory, praktycznie nie odnajduje p\'b3aszczyzny kontaktu z cyberprzestrzeni\'b9. Mo\'bfna, co najwy\'bfej, pr\'f3bowa\'e6 odszuka\'e6 ich w psychiatrii, pod postaci\'b9 nowych chor\'f3b zwi\'b9zanych z uzale\'bfnieniem od internetu i tym podobnych, jednak jest to zjawisko z perspektywy systemu medycznego marginalne i na zasadzie analogii, mo\'bfna powiedzie\'e6, \'bf e nie powoduje ono potrzeby stworzenia nowych metod diagnozy czy te\'bf nie powoduje, \'bfe dotychczasowe kategorie chorobowe staj\'b9 pod znakiem zapytania, a o takich zmianach mo\'bfemy m\'f3wi\'e6 w przypadku niekt\'f3rych z opisanych wcze\'9c niej system\'f3w. \par \tab Innym przyk\'b3adem mo\'bfe by\'e6 system edukacyjny. Aktualnie, materia\'b3y uczniowie mog\'b9 \'9cci\'b9gn\'b9\'e6 ze stron albo otrzyma\'e6 emailem, istniej\'b9 nawet wirtualne lekcje w sieci, jednak system zasadniczo pozosta\'b3 niezmieniony, nawet w ramach przedmiotu \ldblquote informatyka\rdblquote niewiele miejsca jest po\'9cwi\'eaconego sieci, koncentruj\'b9c si\'ea w wi\'eakszo\'9cci, na specyficznych j\'eazykach programowania czy obs\'b3udze popularnych program\'f3 w komputerowych i system\'f3w operacyjnych. \par \tab Mo\'bfe te\'bf dziwi\'e6 brak analizy systemu naukowego, jednak w pewnym stopniu, ju\'bf zawarto\'9c\'e6 tej pracy jest dowodem na rezonans, jaki wytworzy\'b3a cyberprzestrze\'f1 . Nie chodzi tylko o sam temat tej pracy, ale o przytaczane w niej artyku\'b3y i ksi\'b9\'bfki dotycz\'b9ce r\'f3\'bfnych aspekt\'f3w sieci. Praca ta stanowi wi\'eac co\'9c, co Luhmann nazywa cybernetyk\'b9 drugiego stopnia, wykorzystanie cybernetycznego podej\'9ccia do analizy cybernetycznych zwi\'b9zk\'f3w, jednak zainteresowanie t\'b9 tematyk\'b9 \'9cwiata nauki, jeszcze do niedawna, by\'b3o do\'9c\'e6 niewielkie. Dopiero po\'b3owa lat dziewi\'ea\'e6 dziesi\'b9tych ubieg\'b3ego wieku przynios\'b3a szybk\'b9 zmian\'ea, a aktualnie badania na ten temat s\'b9 powszechne i obejmuj\'b9 wiele dyscyplin. \par \tab Jest to poniek\'b9d zrozumia\'b3e, gdy\'bf w tym czasie sie\'e6 ci\'b9gle gwa\'b3townie zyskiwa\'b3a na popularno\'9cci, zw\'b3aszcza poza Ameryk\'b9, ale przypomn\'ea te\'bf, \'bfe cyberprzestrze\'f1 wyodr\'eabni\'b3a si\'ea jako podsystem naukowy i nawet po usamodzielnieniu si\'ea, mog\'b3a by\'e6 dalej postrzegana jako jej cz\'ea\'9c\'e6 (na co wskazywa\'b3em wcze\'9cniej), co utrudnia\'b3o zainteresowanie si\'ea ni\'b9 na wi\'eaksz\'b9 skal\'ea przez system naukowy, ograniczaj\'b9c jej postrzeganie do ram podsystemu z kt\'f3rego si\'ea wyodr\'eabni\'b3a, czyli w kategoriach technicznych, informatycznych. Techniczne aspekty stanowi\'b3y wi\'eac niejako jej integraln\'b9 cz\'ea\'9c\'e6 , jeszcze przed ca\'b3kowitym oddzieleniem si\'ea cyberprzestrzeni i nauki (i w tym zakresie badania trwa\'b3y od pocz\'b9tk\'f3w sieci). Dopiero zauwa\'bfenie odmienno\'9cci cyberprzestrzeni jako osobnego, specyficznego systemu spo\'b3ecznego, pozwoli \'b3o na rozw\'f3j takich dziedzin, jak socjologia czy psychologia \lquote internetu\rquote . \par \tab Chocia\'bf rezonans, kt\'f3rym si\'ea zajmowa\'b3em, dotyczy\'b3 wyodr\'eabnionych system\'f3w opisywanych przeze mnie z osobna, to w praktyce wszystkie one s\'b9 ze sob\'b9 w r\'f3\'bfnym stopniu splecione, a wszystkie opisane przyk\'b3 ady nie zamykaj\'b9 si\'ea wy\'b3\'b9cznie w uk\'b3adzie: cyberprzestrze\'f1 i konkretny drugi system, ale przesy\'b3aj\'b9 dalej \'f3w rezonans mi\'eadzy sob\'b9 albo mi\'eadzy jeszcze innymi systemami, za ka\'bfdym razem modyfikuj\'b9 c go poprzez zmodyfikowanie siebie, co mo\'bfe zosta\'e6 odebrane jako rezonans przez inny system spo\'b3eczny. Modyfikacja ta mo\'bfe oznacza\'e6 stopniowe wyciszenie, ale te\'bf mo\'bfe te\'bf wpa\'9c\'e6 w spiral\'ea intensyfikacji tworz\'b9 c efekt domina. Tak wi\'eac efekt domina nie tylko oznacza, i\'bf na zasadzie naczy\'f1 po\'b3\'b9czonych rezonans w jednym miejscu powoduje jego wyst\'b9pienie w innym i tak dalej, bo to w\'b3a\'9cciwie ma miejsce ca\'b3y czas, ale sytuacje, w kt\'f3 rej rezonans staje si\'ea tak wielki, \'bfe nie ma mo\'bfliwo\'9cci jego os\'b3abienia, i ka\'bfdy kolejny system musi do\'9cwiadczy\'e6 go r\'f3wnie silnie, albo nawet jeszcze silniej. \par \tab Systemy stanowi\'b9 autonomiczne, odr\'eabne ca\'b3o\'9cci, jednak ich wzajemny wp\'b3yw jest u\'b3atwiony przez same jednostki i organizacje, kt\'f3re nigdy nie s\'b9 zwi\'b9zane z jednym systemem, ale z wieloma, w r\'f3\'bfnych proporcjach. Mo\'bf e to by\'e6 na }{\cf1 przyk\'b3ad strona }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1 HYPERLINK http://www.catholicsingles.com }{\fs20\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b0200000017000000180000007700770077002e0063006100740068006f006c0069006300730069006e0067006c00650073002e0063006f006d000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b4000000068007400740070003a002f002f007700770077002e006300610074006800 6f006c0069006300730069006e0067006c00650073002e0063006f006d002f000000000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 www.catholicsingles.com}}}{, kt\'f3ra \'b3\'b9czy elementy systemu religijnego oraz systemu rodzinnego opartego na mi\'b3o\'9c ci, a wszystko jest zamkni\'eate w ramach systemu ekonomicznego, jako spos\'f3b na zysk. Tak\'bfe jednostka, kt\'f3ra pracuje jako lekarz, a po pracy zajmuje si\'ea dzia\'b3alno\'9cci\'b9 hakersk\'b9, mo\'bfe w razie wojny uzna\'e6, \'bfe jakie\'9c jej dzia\'b3ania pomog\'b9 jednej ze stron konfliktu osi\'b9gn\'b9\'e6 zwyci\'eastwo, tym samym operuj\'b9c w kilku systemach naraz. Je\'bfeli system naukowy ma problemy z adekwatnym opisem i teoretycznym uj\'eaciem danego wycinka rzeczywisto\'9c ci, na przyk\'b3ad religii, bo operuje kategoriami, kt\'f3re staj\'b9 si\'ea nieadekwatne, to chocia\'bf rezonans przebiega tutaj na linii system naukowy \endash religijny, to jego \'9fr\'f3d\'b3em mo\'bfe by\'e6 cyberprzestrze\'f1, je\'bf eli tym analizowanym wycinkiem s\'b9, na przyk\'b3ad takie nurty jak transhumanizm. Podobnie media mog\'b9 zaj\'b9\'e6 si\'ea spraw\'b9 kontrowersyjnego wyroku, kt\'f3ry by jednak nigdy nie zaistnia\'b3 gdyby nie cyberprzestrze\'f1 , lub system ekonomiczny stanie w obliczu strat zwi\'b9zanych z wojskowo\'9cci\'b9, kt\'f3re jednak maj\'b9 podstawy gdzie indziej (w cyberprzestrzeni), tego typu przyk\'b3ad\'f3w jest niezliczona ilo\'9c\'e6. \par \tab Je\'bfeli chodzi o efekt domina, to kilka razy ten mechanizm by\'b3 zasygnalizowany przy omawianiu rezonansu w konkretnych systemach, a wyra\'9fnym przyk\'b3adem jest tak zwany \lquote b\'b3\'b9d roku 2000\rquote , czyli obawie (mo\'bfna wr\'ea cz powiedzie\'e6 panice), i\'bf wraz z pierwszym stycznia 2000 wszystkie komputery potraktuj\'b9 t\'b9 dat\'ea jako rok 1900 \endash w konsekwencji magazyny zam\'f3wi\'b9 towar\'f3w na warto\'9c\'e6 100 lat, banki nalicz\'b9 giganty czne odsetki, wszystko stanie w miejscu od komunikacji, poprzez elektrownie, oczyszczalnie i tak dalej. By\'b3by to z pewno\'9cci\'b9 bardzo silny wstrz\'b9s, prawdopodobnie w pierwszej kolejno\'9cci dla systemu ekonomicznego, a to nie mog\'b3o by si\'ea nie odbi\'e6 kolejno na wszystkich pozosta\'b3ych systemach, jednak ostatecznie sko\'f1czy\'b3o si\'ea tylko na strachu, chocia\'bf ju\'bf sam strach potrafi\'b3 wywo\'b3a\'e6 rezonans, na przyk\'b3ad poprzez wp\'b3yw na warto\'9cci cen i koniunktur\'ea niekt\'f3rych sektor\'f3w gospodarczych. Okaza\'b3o si\'ea te\'bf, po raz kolejny, i\'bf cyberprzestrze\'f1 na dobre ulokowa\'b3a si\'ea w uk\'b3adzie system\'f3w, odnajduj\'b9c swoje miejsce po\'9cr\'f3d nich.}{\fs44 \par \par \par \par \par \par \par \par \par \par \par \par 5. Zako\'f1czenie \par }\pard\plain \qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24 \par \par \par \par }\pard \qj\fi708\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\adjustright {\fs24 Przedstawi\'b3em zar\'f3wno proces wyodr\'eabniania si\'ea osobnego systemu cyberprzestrzeni, jak i jego p\'f3\'9fniejszego wp\'b3ywu na r\'f3\'bfne elementy \'bfycia spo\'b3 ecznego. Chocia\'bf poruszone zosta\'b3o du\'bfo w\'b9tk\'f3w, trudno uzna\'e6 temat za wyczerpany, a systemowe uj\'eacie problemu okazuje si\'ea by\'e6 bardzo p\'b3odne i prowadz\'b9ce do interesuj\'b9cych wniosk\'f3w i rezultat\'f3w. Interesuj\'b9 cych nie tylko z perspektywy cybernetycznej teorii system\'f3w spo\'b3ecznych, ale socjologii w og\'f3le. Podawane przyk\'b3ady pozwala\'b3y, nie tylko na egzemplifikacj\'ea opisywanych proces\'f3w, ale tak\'bfe na umiejscowienie tych proces\'f3 w w konkretnych fragmentach rzeczywisto\'9cci spo\'b3ecznej, nie trac\'b9c jednocze\'9cnie z oczu szerszej systemowej makroperspektywy. \par Chcia\'b3bym wi\'eac podkre\'9cli\'e6, i\'bf zagadnienia te, zwi\'b9zane z przyczynami powstania sieci i jej p\'f3\'9fniejszego rozwoju, s\'b9 osadzone, jak najbardziej, w problematyce \'9cci\'9cle socjologicznej, socjologii nowych medi\'f3 w czy po prostu rozwijaj\'b9cej si\'ea wsp\'f3\'b3cze\'9cnie socjologii internetu, nie anga\'bfuj\'b9c si\'ea, poza kilkoma wyj\'b9tkami, w problematyk\'ea metateoretyczn\'b9, techniczne aspekty struktury system\'f3w i tym podobne. Rozumiem \'bf e hermetyczny j\'eazyk teorii systemowych i makrospo\'b3eczny charakter analizy m\'f3g\'b3 czasami tworzy\'e6 takie wra\'bfenie, ograniczone jednak przez wspomnian\'b9 wielo\'9c\'e6 przyk\'b3ad\'f3w. Jednocze\'9cnie, odwo\'b3ywanie si\'ea do teorii system \'f3w, pozwala\'b3o utrzyma\'e6 przytaczane przyk\'b3ady w szerszym makrospo\'b3ecznym kontek\'9ccie teoretycznym, czyni\'b9c ich analiz\'ea heurystycznie p\'b3odn\'b9 i perspektywiczn\'b9. \par Same fakty, dotycz\'b9ce wzrostu warto\'9cci sp\'f3\'b3ki google na niespotykan\'b9 wcze\'9cniej skal\'ea, redefiniowania w\'b3asno\'9cci prywatnej, ruchu transhumanist\'f3w, sprawiaj\'b9 wra\'bfenie istotnych i ciekawych, jednak warto\'9c\'e6 wyja\'9c niaj\'b9c\'b9 zyskuj\'b9 dopiero po umieszczeniu ich w ramach system\'f3w, ekonomicznego, prawnego czy religijnego i opisaniu tworz\'b9cych si\'ea relacji, rezonansu czy autopejozy. Podobnie, analizowanie poziomu interakcyjnego lub inaczej komunikacyjnego, w ramach ka\'bfdego systemu spo\'b3ecznego mo\'bfe wygl\'b9da\'e6 na jedynie teoretyczny abstrakt, a jednocze\'9c nie w Japonii, skala grupowych samob\'f3jstw ustalanych w internecie (tak zwanych \lquote pakt\'f3w samob\'f3jczych\rquote , mi\'eadzy nieznaj\'b9cymi si\'ea osobami, chc\'b9cymi razem pope\'b3ni\'e6 samob\'f3jstwo) staje si\'ea wr\'eacz plag\'b9, }{ \fs24\cgrid0 po zamachach bombowych w Madrycie, komputer nale\'bf\'b9cy do jednego z zamachowc\'f3w wykaza\'b3 \'9cci\'b9ganie du\'bfej ilo\'9cci danych z jednej ze stron w tym "Jihad Iraq: Hopes and Dangers" 42 stronicowy raport w j\'eazyku Arabskim, kt \'f3ry porusza\'b3 tak\'bfe kwesti\'ea zaatakowania Hiszpanii przed wyborami i potencjalnych rezultat\'f3w}{\cs69\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s17\keepn\nowidctlpar\widctlpar\outlinelevel1\adjustright \fs44\lang1045\cgrid { \cs69\fs20\super \chftn }{\fs20 Luis Miguel Ariza, Scientific American, }{\i\fs20 2005 \lquote Virtual Jihad The Internet as the ideal terrorism recruiting tool}{\fs20 \rquote : }{\field\flddirty{\*\fldinst {\fs20 HYPERLINK http://www.freerepublic.com/focus/f-news/1550505/posts }{\fs20 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000003700000068007400740070003a002f002f007700770077002e006600720065006500720065007000750062006c00690063002e0063006f006d002f0066006f006300750073002f0066002d006e006500770073002f0031003500350030003500300035002f00 70006f007300740073000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b6e00000068007400740070003a002f002f007700770077002e006600720065006500720065007000750062006c00690063002e0063006f006d002f0066006f006300750073002f0066002d006e006500770073002f0031003500350030003500300035 002f0070006f007300740073000000000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\fs20\ul\cf2 http://www.freerepublic.com/focus/f-news/1550505/posts}}}}}{\fs24\cgrid0 i tak dalej. \par Jednak i tutaj, bez odpowiedniego zaplecza teoretycznego, mamy do czynienia jedynie ze zbiorem nie zwi\'b9zanych ciekawostek, lub zwi\'b9zanych jedynie enigmatycznymi stwierdzeniami, typu \lquote internet zmienia \'9cwiat\rquote . W rezultacie, to nie brak, ale obecno\'9c\'e6 cybernetycznego kontekstu teoretycznego, pozwala na socjologiczn\'b9 analiz\'ea tych fakt\'f3w i danych oraz dociekanie przyczyn i rezultat\'f3w z nimi zwi\'b9zanych. Nie oznacza to, \'bf e opracowana przez Niklasa Luhmanna teoria system\'f3w spo\'b3ecznych jest jedynym sensownym wyborem, jednak uwa\'bfam, \'bfe akurat do przedstawionego tematu pasuje najlepiej, ze wzgl\'eadu na struktur\'ea samej cyberprzestrzeni oraz sposobu jej funkcjonowania. Istniej\'b9 te\'bf inne, poza rezonansem, potencjalne kierunki badawcze w ramach tej teorii, o jeszcze szerszym wymiarze spo\'b3ecznym, jak na przyk\'b3ad to, \'bfe powstanie spo\'b3ecze\'f1 stwa ustratyfikowanego nie by\'b3oby mo\'bfliwe bez rozwoju pisma, a wynalazek druku pozwoli\'b3 na powstanie wsp\'f3\'b3czesnych spo\'b3ecze\'f1stw, opartych na funkcjonalnej dyferencjacji system\'f3w spo\'b3ecznych. Mo\'bfna si\'ea wi\'eac zastanawia \'e6, czy za powstaniem cyberprzestrzeni nie kryje si\'ea mo\'bfliwo\'9c\'e6 kolejnej zmiany sposobu funkcjonowania spo\'b3ecze\'f1stwa jako ca\'b3o\'9cci. \par Opisuj\'b9c zak\'b3\'f3cenia jakie wywo\'b3a\'b3o powstanie oraz p\'f3\'9fniejsze istnienie i rozw\'f3j cyberprzestrzeni, po\'b3o\'bfy\'b3 em znacznie silniejszy nacisk, nie tyle na poziom komunikacyjny rozumiany jako system interakcyjny, ile na poziom relacji mi\'eadzy poszczeg\'f3lnymi systemami spo\'b3ecznymi. Bynajmniej nie dlatego, \'bfe uwa\'bfam jakoby ten drugi poziom by\'b3 wa\'bf niejszy w skutkach (zreszt\'b9 tego typu \ldblquote licytacja\rdblquote , nawet z metodologicznego punktu widzenia, by\'b3aby do\'9c\'e6 trudna do przeprowadzenia), gdy\'bf zmiany wywo\'b3ywane kolejnymi urz\'b9dzeniami komunikacyjnymi by\'b3 y opisywane wielokrotnie i z pewno\'9cci\'b9 nie mo\'bfna im odm\'f3wi\'e6 donios\'b3o\'9cci. Jednak cyberprzestrze\'f1 nie jest, po prostu, kolejnym wynalazkiem komunikacyjnym, nie mo\'bfna zapomina\'e6 \'bfe nie chodzi tutaj o \ldblquote internet \rdblquote , jako bardziej zaawansowany faks czy telefon, jako wy\'b3\'b9cznie spos\'f3b na przekazanie komunikatu od osoby do innych os\'f3b. \par Jak wskaza\'b3em w rozdziale trzecim, poj\'eacie cyberprzestrze\'f1 symbolizuje osobny autopejotyczny system, kt\'f3ry mo\'bfe w zamierzeniu mia\'b3 by\'e6 tylko takim bardziej zaawansowanym urz\'b9dzeniem komunikacyjnym, ale poprzez rozwini\'ea cie materialnych podstaw, niematerialnych us\'b3ug, dopuszczenie mo\'bfliwo\'9cci niekontrolowanych przekszta\'b3ce\'f1 i tak dalej, dokona\'b3 stopniowej, ale ca\'b3kowitej metamorfozy. Pozwoli\'b3a ona na stworzenie, niezale\'bfn ej od materialnych podstaw, osobnej przestrzeni opartej wy\'b3\'b9cznie na gigantycznej globalnej sieci, tworzonej jednocze\'9cnie przez wszystkich jej u\'bfytkownik\'f3w, nie\'9cwiadomie \ldblquote wykorzystywanych\rdblquote przez cyberprzestrze\'f1 , aby mog\'b3a ona spe\'b3nia\'e6 swoj\'b9 funkcj\'ea, kt\'f3r\'b9 jest przetwarzanie komunikacji i, podobnie jak inne systemy, jednocze\'9cnie broni\'b9c swojej autonomii funkcjonalnej. \par Przetwarzanie komunikacji, nie musi odbywa\'e6 si\'ea wi\'eac, tylko w sztywno okre\'9clonych ramach technologicznych, ograniczenia stawia tylko j\'eazyk komunikacji, kt\'f3rym pos\'b3uguje si\'ea system \endash w Japonii mia\'b3y ju\'bf premier\'ea telefony kom\'f3rkowe z wbudowanymi procesorami komputerowymi, kt\'f3re s\'b9 wystarczaj\'b9co rozbudowane technologicznie, aby pod\'b3\'b9czy\'e6 si\'ea do cyberprzestrzeni (technologia VoIP, z kt\'f3rej zreszt\'b9, w samej Polsce aktualnie korzysta ponad dwa miliony u\'bfytkownik\'f3w telefon\'f3w}{\cs69\fs24\super\cgrid0 \chftn {\footnote \pard\plain \s53\qj\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ VoIP czyli \ldblquote }{\i Voice over IP}{\rdblquote jest technologi\'b9, kt\'f3ra zamiast przesy\'b3a\'e6 g\'b3os za pomoc\'b9 fal o okre\'9clonym nat\'ea\'bfeniu, zamienia d\'9fwi\'eak na form\'ea cyfrow\'b9 i p\'f3\'9fniej korzysta z globalnej i og\'f3lnodost\'ea pnej sieci, aby przes\'b3a\'e6 g\'b3os w postaci danych do docelowego miejsca gdzie zostaje on odczytany w postaci d\'9fwi\'eakowej. Poniewa\'bf w tym momencie odleg\'b3o\'9c\'e6 nie gra roli, pozwala to na drastyczne obni\'bfenie koszt\'f3w, w\'b3\'b9 cznie z mo\'bfliwo\'9cci\'b9 rozmowy za darmo, je\'bfeli kto\'9c sam i bez po\'9crednik\'f3w potrafi skonfigurowa\'e6 VoIP, na przyk\'b3ad na swoim domowym komputerze. Dane o abonentach za : Angora nr. 24 ( 834 ) 11 czerwca 2006 str.29}}}{\fs24\cgrid0 ). Telefonia jest jednym ze sposob\'f3w komunikacji, kt\'f3re mog\'b9 zosta\'e6 poddane przetworzeniu, celem zwi\'eakszenia ich kontyngencji i funkcjonalno\'9cci komunikacyjnej, a mo\'bfliwo\'9cci tak zwanych telefon\'f3w trzeciej generacji, oferuj\'b9 cych rozmow\'ea przez sie\'e6, uwolnienie si\'ea od operator\'f3w czy korzystanie z przegl\'b9darek, wzbudzaj\'b9 niema\'b3e zainteresowanie. System spo\'b3eczny cyberprzestrzeni, ju\'bf teraz ma \lquote pod sob\'b9\rquote takie techniki dyseminacji komunikat\'f3w, jak poczta, czaty, prasa, wideokonferencje, od niedawna telefony i jeszcze wiele innych. \par Chocia\'bfby z tego wzgl\'eadu, po po\'9cwi\'eaceniu w pracy sporej ilo\'9cci miejsca na ukazanie cyberprzestrzeni jako odr\'eabnego systemu spo\'b3ecznego, kt\'f3ry nie jest to\'bfsamy z konkretnym materialnym wynalazkiem komunikacyjnym, kolejnym etapem by\'b3o zbadanie w jaki spos\'f3b ten system tworzy oraz odbiera rezonans w szerszym uk\'b3adzie systemowym. Jak si\'ea okazuje, spo\'b3eczne przemiany i efekty nowych mi\'ea dzysystemowych tar\'e6, s\'b9 czym\'9c zupe\'b3nie odmiennym od zmian na poziomie system\'f3w interakcyjnych (czyli tych konkretnych wynalazk\'f3w technologicznych). \par Tymczasem, jak wspomnia\'b3em, donios\'b3o\'9c\'e6 zmian wywo\'b3ywanych kolejnymi urz\'b9dzeniami komunikacyjnymi by\'b3a ju\'bf opisywana wielokrotnie. Dotyczy to tak\'bf e nowych technologii, jak poczta elektroniczna czy strony internetowe, wraz z opisem donios\'b3o\'9cci zmian spo\'b3 ecznych powodowanych ich wykorzystaniem, w tym lub innym celu lub miejscu. Analiza tych zjawisk, z perspektywy systemu interakcyjnego, wpisuje si\'ea w podobny schemat, natomiast dokonanie analizy na poziomie cyberprzestrzeni, jako szerszego poj\'ea cia systemu spo\'b3ecznego, pozwala rzuci\'e6 odmienne \'9cwiat\'b3o na opisywane problemy, wyci\'b9gn\'b9\'e6 odr\'eabne wnioski oparte na przyj\'eatym aparacie teoretycznym. Konsekwentne podkre\'9clanie odr\'eabno\'9cci tych dw\'f3ch poziom\'f3w, by\'b3 o wi\'eac zwi\'b9zane z nowatorsk\'b9 perspektyw\'b9 poznawcz\'b9, a tak\'bfe aby unikn\'b9\'e6 powszechnego ich kojarzenia i zlania si\'ea w jedn\'b9 ca\'b3o\'9c\'e6. \par Traktowanie bowiem tych dw\'f3ch poziom\'f3w jako jedno\'9c\'e6, nie jest tylko kwesti\'b9 nazewnictwa, ale powoduje \'bfe cyberprzestrze\'f1 (czy te\'bf internet) jawi si\'ea jako swojego rodzaju \lquote czarna dziura\rquote , kt\'f3ra poch\'b3 ania wszystkie systemy, przejmuj\'b9c je b\'b9d\'9f przemieniaj\'b9c, staje si\'ea totalnym organizmem (lub wr\'eacz, bardziej pejoratywne,. \lquote nowotworem\rquote ). Jednak o takiej sytuacji, mo\'bfemy m\'f3wi\'e6 wy\'b3\'b9 cznie w przypadku coraz powszechniej wykorzystywanych system\'f3w interakcyjnych, a i tak trzeba uwa\'bfa\'e6, aby nie popa\'9c\'e6 w przesad\'ea. Natomiast system spo\'b3eczny, jakim jest cyberprzestrze\'f1, nie przejmuje ani nie wci\'b9 ga w swoje granice innych system\'f3w. Dalej zachowuj\'b9 one swoj\'b9 autonomi\'ea funkcjonaln\'b9 podobnie zreszt\'b9 jak robi to sama cyberprzestrze\'f1. Mo\'bfna powiedzie\'e6 wr\'eacz, \'bfe pomaga im wype\'b3nia\'e6 swoje funkcj\'ea sprawniej poprzez realizowanie swojej w\'b3asnej funkcji zmierzaj\'b9cej chocia\'bfby do zwi\'eakszenia kontyngencji komunikacji czy usuni\'eacia w\'b9skich garde\'b3, chocia\'bf jednocze\'9cnie swoj\'b9 egzystencj\'b9 zwi\'eaksza kompleksowo\'9c\'e6 \'9crodowiska, z czym musz\'b9 si\'ea poszczeg\'f3lne systemy upora\'e6 (co by\'b3o opisane w rozdziale 4) i tak dalej. S\'b9 to zupe\'b3nie naturalne procesy, zwi\'b9zane z rozwojem i struktur\'b9 system\'f3w, a cyberprzestrze\'f1 nie stanowi tutaj wyj \'b9tku, o ile b\'eadziemy pami\'eata\'e6 o rozr\'f3\'bfnieniu mi\'eadzy systemami interakcyjnymi i spo\'b3ecznymi. \par }{\fs24 Podsumowuj\'b9c, z tej cybernetyczno-systemowej perspektywy, wytworzenie si\'ea cyberprzestrzeni by\'b3o rezultatem potrzeby uporania si\'ea z niewydolno\'9cci\'b9 komunikacyjn\'b9, kt\'f3ra wraz z wzrostem kompleksowo\'9cci poszczeg\'f3 lnych system\'f3w, przek\'b3adaj\'b9cej si\'ea na wzrost kompleksowo\'9cci ca\'b3ego uk\'b3adu, stawa\'b3a si\'ea coraz bardziej dokuczliwa. \'8fr\'f3d\'b3em by\'b3 system naukowy, jednak poprzez stopniowe rozwijanie tej nowej technologii komunikacyjnej i jej mo\'bfliwo\'9cci wykorzystywana, dzia\'b3a\'b3a ona bardziej w interesie samej siebie, ni\'bf nauki w og\'f3le. \par Zw\'b3aszcza du\'bfy wp\'b3yw na jej rozw\'f3j, zwi\'b9zany by\'b3 z egalitaryzmem w dost\'eapie do mo\'bfliwo\'9cci przekszta\'b3ce\'f1, przejawiaj\'b9cy si\'ea zar\'f3wno w powszechnym i darmowym dost\'eapie do wszystkich jej element\'f3w, jak i w tym \'bfe o przyj\'eaciu si\'ea lub odrzuceniu danego rozwi\'b9zania decydowa\'b3a zbiorowa aprobata u\'bfytkownik\'f3w. Wraz z rozwojem kolejnych us\'b3ug i rozwi\'b9za\'f1, wszystkie elementy sieci zacz\'ea\'b3y wzajemnie na siebie wp\'b3ywa\'e6, a tworz \'b9cy si\'ea system zacz\'b9\'b3 dopuszcza\'e6 i opiera\'e6 si\'ea na komunikatach, nie tylko zwi\'b9zanych z sieci\'b9, nauk\'b9 czy nawet konkretnym technicznym rozwi\'b9zaniu, ale otwieraj\'b9c si\'ea na ka\'bf dy ich rodzaj zapisany w formie cyfrowej i tworz\'b9c w konsekwencji autopejotyczny system spo\'b3eczny. \par Jako system spo\'b3eczny, cyberprzestrze\'f1 mog\'b3a wykorzysta\'e6 potencja\'b3 wielu technik komunikacji i poprzez samoprzekszta\'b3canie odpowiada\'e6 adekwatnie, na ju\'bf zaistnia\'b3e i tworz\'b9ce si\'ea w przysz\'b3o\'9c ci, utrudnienia komunikacyjne. R\'f3wnocze\'9cnie dla pozosta\'b3ych system\'f3w oznacza\'b3o to, nie tylko dostosowywanie i wykorzystywanie tych kolejnych technik, ale konfrontacj\'ea z sam\'b9 cyberprzestrzeni\'b9, kt\'f3 ra nieraz zostaje odebrana jako utrudnienie w wype\'b3nianiu ich funkcji. Ten rezonans przybiera jednak tak r\'f3\'bfne formy, jak r\'f3\'bfne s\'b9 systemy spo\'b3eczne, jak odmienne aspekty struktury czy programy nak\'b3 adane na ich kod. Podobnie, jego intensywno\'9c\'e6, r\'f3\'bfni si\'ea od stopnia w jakim dany system postrzega zwi\'b9zek, mi\'eadzy swoimi sposobami realizacji funkcji, a tym fragmentem \'9crodowiska kt\'f3rym jest cyberprzestrze\'f1. W niekt\'f3 rych przypadkach rezonans jest bardzo silny, czasem wyst\'eapuje, ale nie ma charakteru priorytetowego, wobec innych zak\'b3\'f3ce\'f1 postrzeganych jako wa\'bfniejsze, a zdarza si\'ea te\'bf \'bfe jest on marginalny lub praktycznie w og\'f3le nie wyst \'eapuje. \par Gdyby wi\'eac jednym zdaniem stre\'9cci\'e6 podnoszone i rozwa\'bfane w tej pracy kwestie, to by\'b3oby to, uj\'eate w ramy teorii system\'f3w, ustalenie mechanizm\'f3w dzia\'b3ania cyberprzestrzeni, jako spo\'b3 ecznego systemu funkcjonalnego, wraz z odpowiedzi\'b9 na pytanie jak do tego dosz\'b3o oraz jaki by\'b3 jej p\'f3\'9fniejszy wp\'b3yw na rzeczywisto\'9c\'e6 spo\'b3eczn\'b9. \par Cyberprzestrze\'f1 jest jeszcze m\'b3odym systemem, wci\'b9\'bf dokonuj\'b9cym przekszta\'b3ce\'f1, a przysz\'b3o\'9c\'e6 prawdopodobnie przyniesie jeszcze du\'bfo zmian w tym zakresie. Pytanie o ich kierunek i form\'ea, w dalszej perspektywie odnosi si \'ea r\'f3wnie\'bf do pozosta\'b3ych system\'f3w spo\'b3ecznych. Luhmann prezentowa\'b3 czasem preskryptywne pogl\'b9dy, wskazuj\'b9ce jakie dzia\'b3ania pozwoli\'b3yby uzyska\'e6 dany rezultat, lecz jednocze\'9cnie zwraca\'b3 uwag\'ea na fakt, \'bfe ca \'b3y cybernetyczny uk\'b3ad wzajemnych zale\'bfno\'9cci mi\'eadzy systemami jest tak skomplikowany, \'bfe niemo\'bfliwe jest wyliczenie wszystkich danych wej\'9cciowych, aby uzyska\'e6 pewny i przewidywalny rezultat wyj\'9cciowy}{\cs69\fs24\super \chftn {\footnote \pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\cs69\super \chftn }{ Niklas Luhmann, \ldblquote Ecological Communication\rdblquote str. 49 , The University of Chicago Press, 1989}}}{\fs24 . \par Ilo\'9c\'e6 danych, i tak wykraczaj\'b9ca poza jakiekolwiek mo\'bfliwo\'9cci obliczeniowe, wchodzi w interakcje, tworz\'b9c niesamowit\'b9 dynamik\'ea, kt\'f3ra mo\'bfe spowodowa\'e6 i\'bf przemiany przybieraj\'b9 zupe\'b3nie nieprzewidywalny obr\'f3 t. Potwierdza to wiele przyk\'b3ad\'f3w, chocia\'bfby z historii, jednak z drugiej strony, istniej\'b9 pewne sta\'b3e cechy system\'f3w i pewne niezbywalne procesy nimi kieruj\'b9ce, kt\'f3re mog\'b9 s\'b3u\'bfy\'e6 jako podstawa do wyra\'bfania pogl\'b9d \'f3w na temat ich przysz\'b3o\'9cci. O ile wi\'eac pewne og\'f3lne prognozy, dotycz\'b9ce przekszta\'b3ce\'f1 system\'f3w, kt\'f3re s\'b9 niejako wymuszone przez ich natur\'ea, mo\'bfna odnale\'9f\'e6 i wywnioskowa\'e6 z aktualnych danych, o tyle ju\'bf sam kierunek tych przekszta\'b3ce\'f1 i ich forma, jest ze wzgl\'eadu na stopie\'f1 z\'b3o\'bfono\'9cci, niemo\'bfliwa do zdeterminowania. Nie znaczy to, \'bfe nale\'bfy zaniecha\'e6 takich pr\'f3b, jednak\'bfe trzeba bra\'e6 pod uwag\'ea, \'bfe s\'b9 to wy\'b3\'b9cznie spekulacje, kt\'f3re mog\'b9 si\'ea potwierdzi\'e6, lecz tak\'bfe okaza\'e6 si\'ea b\'b3\'eadne. \par Zaczynaj\'b9c od takich podstawowych spostrze\'bfe\'f1, to z pewno\'9cci\'b9 cyberprzestrze\'f1, kt\'f3r\'b9 nadal cechuje du\'bfa skala wzrostu w\'b3asnej kompleksowo\'9cci, b\'ead\'b9 czeka\'b3y istotne przemiany wewn\'eatrzne, gwarantuj\'b9 ce jeszcze wi\'eaksze wykorzystanie jej sieciowej struktury. Proces ten mo\'bfe przebiega\'e6 dwojako, to znaczy poprzez koncentrowanie si\'ea, tak jak do tej pory, na przemianach g\'b3\'f3wnie w obr\'eabie systemu jako ca\'b3o\'9c ci, bez tworzenia zbyt silnych wewn\'eatrznych podzia\'b3\'f3w. Drug\'b9 z mo\'bfliwo\'9cci, jest systematyczne specjalizowanie okre\'9clonych fragment\'f3w cyberprzestrzeni i tworzenie subsystem\'f3w, kieruj\'b9cych si\'ea swoimi programami. Moim zdaniem, jest to, jednak do\'9c\'e6 odleg\'b3a przysz\'b3o\'9c\'e6, zwi\'b9zana z rozrostem kompleksowo\'9c\'e6 systemu do tego stopnia, i\'bf reakcje w obr\'eabie wsp\'f3lnych program\'f3w dzia\'b3ania przestan\'b9 by\'e6 wystarczaj\'b9co efektywne. Aktualnie, czasami mo\'bfna zauwa\'bfy\'e6 wr\'eacz odwrotne tendencje, tworzenie pomost\'f3w mi\'eadzy odr\'eabnymi us\'b3ugami, jak obs\'b3uga email poprzez strony www czy dzwonienie za pomoc\'b9 komunikatora, cho\'e6 podsystemy mog\'b9 si\'ea dyferencjowa\'e6 wed\'b3ug innych ni\'bf us\'b3ugi, a teraz trudnych do przewidzenia, podzia\'b3\'f3w, jak na przyk\'b3ad, opisane przez Castellsa odmienne grupy kulturowe dzia\'b3aj\'b9 ce w sieci. Zalicza do nich poza hakerami, tak\'bfe technoelity, komunitarian i przedsi\'eabiorc\'f3w (rozumianych jednak, zupe\'b3nie odmiennie od kapitalist\'f3w, z kt\'f3rymi znajduj\'b9 si\'ea w relacji symbiotycznej nienawi\'9cci \endash jako ludzi bez swojego kapita\'b3u, zarabiaj\'b9cych na innowacyjnych pomys\'b3ach sprzedawanych kapitalistom). S\'b9 to odmienne grupy, kt\'f3re jednak \'b3\'b9czy pewien rodzaj osobistego zaanga\'bfowania w systemowe procesy komunikacyjne cyberprzestrzeni, nie ograniczaj\'b9ce si\'ea tylko, do praktycznego wykorzystywania technologii w celu komunikacji. Mo\'bfliwo\'9cci podzia\'b3u, w przysz\'b3o\'9cci b\'eadzie prawdopodobnie wi\'eacej, chocia\'bf teraz trudno je zaobserwowa\'e6, a zar\'f3wno szybki wzrost znaczenia cyberprzestrzeni, jak i tempo jego przemian, mog\'b9 przy\'9cpieszy\'e6 ten proces dyferencjacji. \par Warto te\'bf wspomnie\'e6, i\'bf cyberprzestrze\'f1 broni\'b9c autonomii, b\'eadzie jednocze\'9cnie tworzy\'e6 kolejne, oraz podtrzymywa\'e6 istniej\'b9ce, konflikty systemowe. Poza opisanymi w rozdziale czwartym konfliktami kt\'f3re ju\'bf maj\'b9 miejsce, warto wymieni\'e6, wzbudzaj\'b9ce aktualnie spore zainteresowanie, pr\'f3by ocenzurowania dost\'eapu do internetu w Chinach. Mog\'ea u\'bfy\'e6 s\'b3owa \lquote pr\'f3by\rquote , gdy\'bf ju\'bf teraz cyberprzestrze\'f1 dokonuje autoprzekszta\'b3 ce\'f1 tak, aby uczyni\'e6 istniej\'b9ce bariery nieskutecznymi. Poniewa\'bf cenzura opiera si\'ea na wyszukiwaniu s\'b3\'f3w kluczy i blokowaniu komunikat\'f3w zwi\'b9zanych z tymi s\'b3owami, ju\'bf teraz pojawia si\'ea, na przyk\'b3ad mn\'f3 stwo stron oraz wirtualnych blog\'f3w z informacjami jak ustawi\'e6 przegl\'b9dark\'ea, aby unikn\'b9\'e6 tej cenzury. Z technicznego punktu widzenia, jest to czynno\'9c\'e6 do\'9c\'e6 prosta, aby omin\'b9\'e6 t\'b9 barier\'ea, wystarczy poda\'e6 si\'ea za pochodz\'b9cego z innego kraju ni\'bf Chiny. Natomiast s\'b3owa klucze, nie mog\'b9 by\'e6 skuteczne, gdz chodzi o cenzurowanie strony, forum dyskusyjnego czy bloga, z technicznymi poradami dotycz\'b9cymi przegl\'b9darek. \par Zniesienie tej bariery komunikacyjnej, jest wi\'eac kwesti\'b9 dotarcia z informacj\'b9 do u\'bfytkownik\'f3w, a komunikacja jest \ldblquote mocn\'b9 stron\'b9\rdblquote cyberprzestrzeni. Mo\'bfna spodziewa\'e6 si\'ea odpowiedzi na sieciowe przemiany, aby usprawni\'e6 cenzur\'ea, ale koniec ko\'f1c\'f3w cyberprzestrze\'f1 b\'eadzie w tym konflikcie zawsze krok do przodu. Wchodz\'b9c na teren czysto spekulacyjny, unikni\'eacie tego \lquote bycia krok do przodu\rquote by\'b3oby mo\'bfliwe, na przyk\'b3ad poprzez wykorzystanie przez dany system, w spos\'f3b kt\'f3rego aktualnie nie mog\'ea sobie wyobrazi\'e6, procesu przetwarzania komunikacji w cyberprzestrzeni przeciwko niej samej. \par Wracaj\'b9c do problematyki cenzury, konflikt ten wydaje si\'ea przes\'b9dzony na korzy\'9c\'e6 cyberprzestrzeni, Chiny w toku rozwoju zosta\'b3y zmuszone do wykorzystania potencja\'b3u komunikacyjnego (chocia\'bf pewnie inne czynniki, zwi\'b9zane z po \'9crednio z potencja\'b3em komunikacyjnym, takie jak ekonomiczne, r\'f3wnie\'bf stanowi\'b3y nacisk) i otworzy\'b3y, z perspektywy rz\'b9du, \ldblquote puszk\'ea pandory\rdblquote , kt\'f3ra wcze\'9cniej czy p\'f3\'9f niej doprowadzi do odblokowania komunikacji. Stworzony pozorny kompromis mi\'eadzy oboma stronami, jest w rezultacie triumfem cyberprzestrzeni, chocia\'bf rozci\'b9gni\'eatym w czasie. Dodatkowo odblokowanie w\'b9skich garde\'b3 i ogranicze\'f1 komunikacyjnych mo\'bfe sta\'e6 si\'ea podstaw\'b9 do efektu domino, obejmuj\'b9cego ca\'b3e Chiny (rozumiane tutaj jako zbi\'f3r pozosta\'b3ych system\'f3w spo\'b3ecznych) i przekszta\'b3caj\'b9cego je w znacznie wi\'eakszym stopniu. \par Jednocze\'9cnie pozosta\'b3e systemy, wraz z rozwojem cyberprzestrzeni, b\'ead\'b9 dalej a czasem nawet silniej i na nowy spos\'f3b odczuwa\'e6 rezonans, podejrzewam tak\'bfe, \'bfe systemy, kt\'f3re aktualnie nie wykazuj\'b9 wp\'b3yw\'f3w takiej mi\'ea dzysystemowej interakcji, zaczn\'b9 j\'b9 odczuwa\'e6. Nie b\'ead\'ea wymienia\'b3 przyk\'b3ad\'f3w po kolei, gdy\'bf jest to zadanie do\'9c\'e6 karko\'b3omne, a w tym wzgl\'eadzie du\'bfo si\'ea mo\'bfe zmieni\'e6 w ramach poszczeg\'f3lnych system\'f3 w, jednocze\'9cnie odmieniaj\'b9c spos\'f3b w jaki mo\'bfe w przysz\'b3o\'9cci zachodzi\'e6 taka interakcja. \par }\pard\plain \s63\qj\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\tab Trzeba pami\'eata\'e6, \'bfe cyberprzestrze\'f1 zawsze dokonywa\'b3a najbardziej istotnych przeobra\'bfe\'f1 po pewnym czasie, to znaczy nie dokonywa\'b3y si \'ea one automatycznie, chocia\'bf \ldblquote potencja\'b3\rdblquote ku temu istnia\'b3 ju\'bf wcze\'9cniej, a gdy ju\'bf si\'ea dokona\'b3y to powodowa\'b3y zwi\'eakszenie wydajno\'9cci i kompleksowo\'9cci poza mo\'bfliwo\'9cci\'b9 wyobra\'bf enia. I tak, powstanie us\'b3ugi www, kt\'f3ra zmieni\'b3a oblicze sieci i sta\'b3a si\'ea jego g\'b3\'f3wn\'b9 si\'b3\'b9 nap\'eadow\'b9, wykorzysta\'b3a istniej\'b9c\'b9 ju\'bf od d\'b3u\'bfszego czasu fizyczn\'b9 architektur\'ea sieci, kt\'f3ra by\'b3 a zdecentralizowana i po\'b3\'b9czona, tworz\'b9c odr\'eabn\'b9 wirtualn\'b9 przestrze\'f1 informacyjn\'b9. Google wykorzysta\'b3 t\'b9 przestrze\'f1 informacyjn\'b9, jako map\'ea do poruszania si\'ea po niej samej, wskazuj\'b9c gdzie jest najwi\'ea kszy ruch i pozwalaj\'b9c nie uton\'b9\'e6 informacjom, w coraz bardziej rozrastaj\'b9cym si\'ea i nieczytelnym g\'b9szczu komunikat\'f3w, jednak znowu\'bf od powstania www do google min\'ea\'b3o sporo czasu. Mo\'bfna to oczywi\'9ccie t\'b3umaczy\'e6 przymusem, kt\'f3ry pojawia si\'ea dopiero po pewnym czasie, gdy wytworzone wcze\'9cniej mechanizmy staj\'b9 si\'ea niewydolne lub nieskuteczne, jednak jednocze\'9cnie wobec m\'b3odego wieku cyberprzestrzeni oraz tego nieujawnionego jeszcze potencja\'b3 u, kt\'f3ry mo\'bfe w wyniku kolejnych przemian zosta\'e6 wykorzystany, s\'b9dz\'ea \'bfe istnieje spore prawdopodobie\'f1stwo, i\'bf cyberprzestrze\'f1 jako system spo\'b3eczny, b\'eadzie \'9fr\'f3d\'b3em jeszcze bardzo du\'bfych zmian w przysz\'b3o\'9c ci. \par \par \par \par \par \par \par \par \par }\pard \s63\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright {\b\cf1 Bibliografia: \par }{\cf1 \par Pozycje drukowane : \par }\pard \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright {\cf1 \par Charles Jonscher, \ldblquote \'afycie okablowane\rdblquote , MUZA SA, Warszawa, 2001 \par \par Davis Erik, \ldblquote TechGnoza. Mit, magia + mistycyzm w wieku informacji\rdblquote D.W REBIS, 2002, Pozna\'f1 \par \par Edwin Bendyk, \ldblquote Antymatrix : Cz\'b3owiek w labiryncie sieci\rdblquote , W.A.B, 2004, Warszawa \par \par Edwin Bendyk, \ldblquote Zatruta studnia, rzecz o w\'b3adzy i wolno\'9cci\rdblquote , W.A.B, 2002, Warszawa \par \par Iwo Bia\'b3ynicki-Birula, \ldblquote Modelowanie Rzeczywisto\'9cci\rdblquote , Warszawa, 2002 \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 \par Jerzy Baczy\'f1ski (red), Niezb\'eadnik Inteligenta 50/2005, Polityka, Warszawa, 2005 \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par John Naisbitt, Nana Naisbitt, Douglas Philips, \ldblquote High tech, high touch\rdblquote , Zysk i S-ka, 2003, \par Pozna\'f1 \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1\cgrid0 \par John O. Green, \ldblquote Nowa era komunikacji\rdblquote , Pr\'f3szy\'f1ski i S-ka, Warszawa 1999}{\fs24\cf1 \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par Jonathan H. Turner, \ldblquote Struktura teorii socjologicznej\rdblquote , PWN S.A, Warszawa, 2003 \par }\pard\plain \s20\keepn\nowidctlpar\widctlpar\outlinelevel4\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1\cgrid0 \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 Manuel Castells, Galaktyka Internetu, D.W Rebis, Pozna\'f1 , 2003 \par \par Marcin Sie\'f1ko, \ldblquote Cz\'b3owiek w paj\'eaczynie: Internet jako zjawisko kulturowe\rdblquote , O.W ATUT, Wroc\'b3aw, 2002 \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 \par Nicholas Negroponte, \ldblquote Cyfrowe \'afycie\rdblquote , Ksi\'b9\'bfka i Wiedza, Warszawa, 1997 \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par Niklas Luhmann, \ldblquote Ecological Communication\rdblquote , The University of Chicago Press, 1989 \par \par Niklas Luhmann, \ldblquote The Reality of the Mass Media\rdblquote , str.6, Stanford University Press, 2000 \par \par Patricia Wallace, Psychologia internetu, D.W Rebis, Pozna\'f1 2001 \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1\cgrid0 \par Postman, N. \ldblquote Technopol. Triumf techniki nad kultur\'b9\rdblquote , PIW Warszawa 1995}{\fs24\cf1 \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par Ryszard Skubisza (red), \ldblquote Internet - problemy prawne\rdblquote , Lublin, 1999 \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 \par Tadeusz Zas\'eapa (red), \ldblquote Internet, fenomen spo\'b3ecze\'f1stwa informacyjnego.\rdblquote Edycja \'8cwi\'eatego \par }\pard\plain \s63\sl360\slmult1\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 Paw\'b3a, Cz\'eastochowa, 2001 \par \par \par \'8fr\'f3d\'b3a elektroniczne: \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\outlinelevel0\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1\cgrid0 \par Alan D. Abbey, 2004, \lquote }{\i\fs24\cf1\cgrid0 Virtual Jihad}{\fs24\cf1\cgrid0 \rquote : Copy from \lquote Jerusalem Post\rquote \par }\pard\plain \s112\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 (http://infowar-monitor.net/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=965&mode=thread&order=0&thold=0) \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1\cgrid0 \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1\lang1033 BBC news, \'93Virus copycats threaten havoc\rdblquote : }{\field\flddirty{\*\fldinst {\fs24\cf1\lang1033 HYPERLINK http://news.bbc.co .uk/1/hi/sci/tech/737353.stm }{\cf1\lang1033 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000002f00000068007400740070003a002f002f006e006500770073002e006200620063002e0063006f002e0075006b002f0031002f00680069002f007300630069002f0074006500630068002f003700330037003300350033002e00730074006d000000e0c9ea79 f9bace118c8200aa004ba90b5e00000068007400740070003a002f002f006e006500770073002e006200620063002e0063006f002e0075006b002f0031002f00680069002f007300630069002f0074006500630068002f003700330037003300350033002e00730074006d0000000000000000}}}{\fldrslt { \cs55\fs24\cf1\lang1033 http://news.bbc.co.uk{\*\bkmkstart _Hlt138573388}/{\*\bkmkend _Hlt138573388}1/hi/sci/tech/737353.stm}}}{\b\fs24\cf1 \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 Berners-Lee, \ldblquote Frequently asked questions\rdblquote : http://www.w3.org/People/Berners-Lee/FAQ.html \par \par Bruce Damer, \ldblquote Inhabited Virtual Worlds\rdblquote , http://www.ccon.org/papers/interart2.html \par \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 Charles Henderson, \ldblquote The internet as a metaphor of God?\rdblquote , 2000, \par }{\field\flddirty{\*\fldinst {\fs24\cf1 HYPERLINK http://www.crosscurrents.org/henderson.htm }{\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000002b00000068007400740070003a002f002f007700770077002e00630072006f0073007300630075007200720065006e00740073002e006f00720067002f00680065006e0064006500720073006f006e002e00680074006d000000e0c9ea79f9bace118c8200aa 004ba90b5600000068007400740070003a002f002f007700770077002e00630072006f0073007300630075007200720065006e00740073002e006f00720067002f00680065006e0064006500720073006f006e002e00680074006d00000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\fs24\cf1 http://www.crosscurrents.org/henderson.htm}}}{\fs24\cf1 \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\outlinelevel0\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1\cgrid0 C.P. Pandya, 2003, \lquote }{\i\fs24\cf1\cgrid0 The Al Jazeera Hack}{\fs24\cf1\cgrid0 \rquote (http://www.zmag.org/sustainers/content/2003-12/14 pandya.cfm) \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 \par David Sholle, \ldblquote What is Information? The Flow of Bits and the Control of Chaos\rdblquote , MIT Communications Forum : http://web.mit.edu/comm-forum/papers/sholle.html \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 Dawson, Lorne L. "Researching Religion in Cyberspace: Issues and Strategies", }{\i\fs24\cf1 Religion and the Internet: Research Prospects and Promises (Religion and the Social Order, Vol. 8), }{\fs24\cf1 Elsevier Science, 2000, http://sociology.uwaterloo.ca/internetreligion.html \par \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 F. Heylighen, \ldblquote The Social Superorganism and its Global Brain\rdblquote , }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1 HYPERLINK http://pespmc1.vub.ac.be/SUPORGLI.html }{ \fs20\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000002700000068007400740070003a002f002f0070006500730070006d00630031002e007600750062002e00610063002e00620065002f005300550050004f00520047004c0049002e00680074006d006c000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b4e000000 68007400740070003a002f002f0070006500730070006d00630031002e007600750062002e00610063002e00620065002f005300550050004f00520047004c0049002e00680074006d006c000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http://pespmc1.vub.ac.be/SUPORGLI.html}}}{\cf1 \par }{\cf1\cgrid0 \par Hans Moravec, \ldblquote Pigs In Cyberspace\rdblquote , }{\field\fldedit{\*\fldinst {\cf1\cgrid0 HYPERLINK http://www.primitivism.com/pigs.htm }{\fs20\cf1\cgrid0 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000002400000068007400740070003a002f002f007700770077002e007000720069006d006900740069007600690073006d002e0063006f006d002f0070006900670073002e00680074006d000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b48000000680074007400 70003a002f002f007700770077002e007000720069006d006900740069007600690073006d002e0063006f006d002f0070006900670073002e00680074006d00000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http{\*\bkmkstart _Hlt138578600}{\*\bkmkend _Hlt138578600}://www.primitivism.com/pigs.htm} }}{\cf1\cgrid0 \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1\cgrid0 \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 Harry D. Raduege Jr. \ldblquote Net-Centric Warfare Is Changing the Battlefield Environment\rdblquote , }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1 HYPERLINK http://www.stsc.hill.af.mil/crosstalk/2004/01/0401Raduege.html }{\fs20\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000003f00000068007400740070003a002f002f007700770077002e0073007400730063002e00680069006c006c002e00610066002e006d0069006c002f00630072006f0073007300740061006c006b002f0032003000300034002f00300031002f00300034003000 310052006100640075006500670065002e00680074006d006c000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b7e00000068007400740070003a002f002f007700770077002e0073007400730063002e00680069006c006c002e00610066002e006d0069006c002f00630072006f0073007300740061006c006b002f00320030 00300034002f00300031002f00300034003000310052006100640075006500670065002e00680074006d006c000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http://www.stsc.hill.af.mil/crosstalk/2004/01/0401Raduege.html}}}{\cf1 \par }\pard \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright {\cf1 \par ITM, \ldblquote Internet od kilku lat jest najszybciej rozwijaj\'b9cym si\'ea kana\'b3em marketingowym w Polsce\rdblquote : }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1 HYPERLINK http://www.tezmedium.pl/10734.xml }{\fs20\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000002200000068007400740070003a002f002f007700770077002e00740065007a006d0065006400690075006d002e0070006c002f00310030003700330034002e0078006d006c000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b4400000068007400740070003a00 2f002f007700770077002e00740065007a006d0065006400690075006d002e0070006c002f00310030003700330034002e0078006d006c00000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http://www.tezmedium.pl/10734.xml}}}{\cf1 \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1\cgrid0 \par James S. Robbins,2002, \lquote }{\i\fs24\cf1\cgrid0 The Jihad Online}{\fs24\cf1\cgrid0 \rquote http://www.freerepublic.com/focus/news/724763/posts \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 \par John Sutherland, \ldblquote Onward student pirates\rdblquote , pierwotnie opublikowany w \ldblquote The Guardian\rdblquote , Listopad 2004, http://www.guardian.co.uk/g2/story/0,3604,1340475,00.html \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par Kazimierz Krzysztofek, \ldblquote Internet czyli plato\'f1ski cie\'f1 \'9cwiata\rdblquote : \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\*\bkmkstart _Hlt138577876}{\field\flddirty{\*\fldinst {\fs24\cf1 HYPERLINK http://gov.computerworld.pl/artykuly/26384_2.html }{\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000003200000068007400740070003a002f002f0067006f0076002e0063006f006d007000750074006500720077006f0072006c0064002e0070006c002f0061007200740079006b0075006c0079002f00320036003300380034005f0032002e00680074006d006c00 0000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b6400000068007400740070003a002f002f0067006f0076002e0063006f006d007000750074006500720077006f0072006c0064002e0070006c002f0061007200740079006b0075006c0079002f00320036003300380034005f0032002e00680074006d006c0000000000000000 000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\fs24\cf1 http://gov.computerworld.pl/artykuly/26384_2.ht{\*\bkmkstart _Hlt138572749}m{\*\bkmkend _Hlt138572749}l}}}{\fs24\cf1 {\*\bkmkend _Hlt138577876} ,Computerworld nr. 32/2002 \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\tx720\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1\cgrid0 \par Leiner, B. M., Cerf, V. G., Clark, D. D., Kahn, R. E., Kleinrock, L., Lynch, D. C., Postel, J., \par Roberts, L. G., Wolff, S. \ldblquote Brief History of the Internet\rdblquote ,: }{\field\flddirty{\*\fldinst {\fs24\cf1\cgrid0 HYPERLINK http://www.isoc.org/internet-history/brief.html }{\cf1\cgrid0 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000003000000068007400740070003a002f002f007700770077002e00690073006f0063002e006f00720067002f0069006e007400650072006e00650074002d0068006900730074006f00720079002f00620072006900650066002e00680074006d006c000000e0c9 ea79f9bace118c8200aa004ba90b6000000068007400740070003a002f002f007700770077002e00690073006f0063002e006f00720067002f0069006e007400650072006e00650074002d0068006900730074006f00720079002f00620072006900650066002e00680074006d006c000000000000}}}{\fldrslt { \cs55\fs24\cf1 http://www.isoc.org/internet-history/brief.html}}}{\fs24\cf1\cgrid0 \par }\pard\plain \s17\keepn\nowidctlpar\widctlpar\outlinelevel1\adjustright \fs44\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 \par Luis Miguel Ariza, Scientific American, }{\i\fs24\cf1 2005 \lquote Virtual Jihad The Internet as the ideal terrorism recruiting tool}{\fs24\cf1 \rquote : }{\field\flddirty{\*\fldinst {\fs24\cf1 HYPERLINK http://www.freerepublic.com/focus/f-news/1550505/posts }{\fs20\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000003700000068007400740070003a002f002f007700770077002e006600720065006500720065007000750062006c00690063002e0063006f006d002f0066006f006300750073002f0066002d006e006500770073002f0031003500350030003500300035002f00 70006f007300740073000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b6e00000068007400740070003a002f002f007700770077002e006600720065006500720065007000750062006c00690063002e0063006f006d002f0066006f006300750073002f0066002d006e006500770073002f0031003500350030003500300035 002f0070006f007300740073000000000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\fs24\cf1 http://www.freerepublic.com/focus/f-news/1550505/posts}}}{\fs24\cf1 \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid { \par }{\fs24\cf1 Marcin Sie\'f1ko, \ldblquote Internet jako przedmiot filozofii kultury\rdblquote http://www.sienko.net.pl/cwp/cwp06.html \par \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 Mark A Gregory, Steven Michener and Paula Swatman, \ldblquote Internet Entertainment\rdblquote , 1999 : }{\field\flddirty{\*\fldinst {\fs24\cf1 HYPERLINK http://ausweb.scu.edu.au/aw99/papers/gregory2/paper.html }{\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000003900000068007400740070003a002f002f006100750073007700650062002e007300630075002e006500640075002e00610075002f0061007700390039002f007000610070006500720073002f0067007200650067006f007200790032002f00700061007000 650072002e00680074006d006c000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b7200000068007400740070003a002f002f006100750073007700650062002e007300630075002e006500640075002e00610075002f0061007700390039002f007000610070006500720073002f0067007200650067006f007200790032002f 00700061007000650072002e00680074006d006c00000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\fs24\cf1 http://ausweb.scu.edu.au/aw99/papers/gregory2/paper.html}}}{\fs24\cf1 \par \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1\cgrid0 Mark Hosenball, 2006, \lquote }{\i\fs24\cf1\cgrid0 Terror: The Hunt for Zarqawi's Webmasters\rquote }{\fs24\cf1\cgrid0 (http://www.msnbc.msn.com/id/7305524/site/newsweek) \par \par }{\fs24\cf1 Mark Pilkington, \ldblquote Wywiad z Erikiem Davisem\rdblquote }{\field\flddirty{\*\fldinst {\fs24\cf1 HYPERLINK http://www.gildia.com/teksty/kormak/fortean/techgnoza }{\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000003600000068007400740070003a002f002f007700770077002e00670069006c006400690061002e0063006f006d002f00740065006b007300740079002f006b006f0072006d0061006b002f0066006f0072007400650061006e002f0074006500630068006700 6e006f007a0061000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b6c00000068007400740070003a002f002f007700770077002e00670069006c006400690061002e0063006f006d002f00740065006b007300740079002f006b006f0072006d0061006b002f0066006f0072007400650061006e002f00740065006300680067 006e006f007a0061000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\fs24\cf1 http://www.gildia.com/teksty/kormak/fortean/techgnoza}}}{\fs24\cf1 \par }{\fs24\cf1\cgrid0 \par Max More, \ldblquote List do Matki Natury\rdblquote ( przek\'b3ad Marcin Sie\'f1ko), \par http://simon.hell.pl/maxmore.html \par \par Michael Isikoff and Mark Hosenball, 2005, \lquote }{\i\fs24\cf1\cgrid0 Virtual Jihad}{\fs24\cf1\cgrid0 \rquote (http://www.msnbc.msn.com/id/6940849/site/newsweek/) \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 Ralph Schroeder, Noel Heather, Raymond M.Lee \ldblquote The Sacred and the Virtual:Religion in Multi-User Virtual Reality\rdblquote , }{\i\fs24\cf1 Journal of Computer-Mediated Communication}{\fs24\cf1 nr.4(2), 1998, http://jcmc.indiana.edu/vol4/issue2/schroeder.html \par \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 Ray Kurzweil, \ldblquote Don't Fear the Nanofuture\rdblquote i inne artyku\'b3y: }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1\cgrid0 HYPERLINK http://www.kurzweilai.net/meme/frame.html?main=/articles/art0340.html }{\fs20\cf1\cgrid0 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000004600000068007400740070003a002f002f007700770077002e006b00750072007a007700650069006c00610069002e006e00650074002f006d0065006d0065002f006600720061006d0065002e00680074006d006c003f006d00610069006e003d002f006100 72007400690063006c00650073002f0061007200740030003300340030002e00680074006d006c000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b8c00000068007400740070003a002f002f007700770077002e006b00750072007a007700650069006c00610069002e006e00650074002f006d0065006d0065002f00660072 0061006d0065002e00680074006d006c003f006d00610069006e003d002f00610072007400690063006c00650073002f0061007200740030003300340030002e00680074006d006c0000000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http://www.kurzweilai.net/me{\*\bkmkstart _Hlt138575537}m {\*\bkmkend _Hlt138575537}e/frame.html?main=/articles/art0340.html}}}{\cf1\cgrid0 \par }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1 HYPERLINK http://www.kurzweilai.net/meme/frame.html?main=/articles/art0552.html?m=10 }{\fs20\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000004b00000068007400740070003a002f002f007700770077002e006b00750072007a007700650069006c00610069002e006e00650074002f006d0065006d0065002f006600720061006d0065002e00680074006d006c003f006d00610069006e003d002f006100 72007400690063006c00650073002f0061007200740030003500350032002e00680074006d006c003f006d003d00310030000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b9600000068007400740070003a002f002f007700770077002e006b00750072007a007700650069006c00610069002e006e00650074002f006d0065 006d0065002f006600720061006d0065002e00680074006d006c003f006d00610069006e003d002f00610072007400690063006c00650073002f0061007200740030003500350032002e00680074006d006c003f006d003d00310030000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http://www.kurzweilai.net/meme/frame.html?main=/articles/art0552.html?m=10}}}{\cf1 }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1 HYPERLINK http://www.kurzweilai.net/articles/art0141.html }{\fs20\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000003000000068007400740070003a002f002f007700770077002e006b00750072007a007700650069006c00610069002e006e00650074002f00610072007400690063006c00650073002f0061007200740030003100340031002e00680074006d006c000000e0c9 ea79f9bace118c8200aa004ba90b6000000068007400740070003a002f002f007700770077002e006b00750072007a007700650069006c00610069002e006e00650074002f00610072007400690063006c00650073002f0061007200740030003100340031002e00680074006d006c000000000000}}}{\fldrslt { \cs55\cf1 http://www.kurzweilai.net/articles/art0141.html}}}{\cf1\cgrid0 \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 \par Ray Tomlinson \ldblquote Email Home\rdblquote : http://openmap.bbn.com/%7Etomlinso/ray/home.html \par \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 Richard Bartle, \ldblquote Early MUD History\rdblquote : http://www.mud.co.uk/richard/mudhist.htm \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 \par Robert H Zakon, \ldblquote Hobbes' Internet Timeline v8.1\rdblquote : http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ \par \par }{\fs24\cf1\cgrid0 Robert Lemos, 2000 \lquote '}{\i\fs24\cf1\cgrid0 Hacktivism': Mideast cyberwar heats up}{\fs24\cf1\cgrid0 \rquote http://news.zdnet.com/2100-9595_22-525308.html }{\fs24\cf1 \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par }\pard \s63\nowidctlpar\tx567\adjustright {\cf1 Richard T. Griffiths, \ldblquote Chapter Two: From ARPANET to World Wide Web\rdblquote , 2002, \par }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1 HYPERLINK http://www.let.leidenuniv.nl/history/ivh/chap2.htm }{\fs20\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000003300000068007400740070003a002f002f007700770077002e006c00650074002e006c0065006900640065006e0075006e00690076002e006e006c002f0068006900730074006f00720079002f006900760068002f00630068006100700032002e0068007400 6d000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b6600000068007400740070003a002f002f007700770077002e006c00650074002e006c0065006900640065006e0075006e00690076002e006e006c002f0068006900730074006f00720079002f006900760068002f00630068006100700032002e00680074006d00000000 000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http://www.let.leidenuniv.nl/history/ivh/chap2.htm}}}{\cf1 \par \par Piotr Sienkiewicz, \ldblquote Wyk\'b3ady otwarte\rdblquote , }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1 HYPERLINK http://www.aon.edu.pl/biuletyn2004/a4.htm }{\fs20\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000002a00000068007400740070003a002f002f007700770077002e0061006f006e002e006500640075002e0070006c002f006200690075006c006500740079006e0032003000300034002f00610034002e00680074006d000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004b a90b5400000068007400740070003a002f002f007700770077002e0061006f006e002e006500640075002e0070006c002f006200690075006c006500740079006e0032003000300034002f00610034002e00680074006d00000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http://www.aon.edu.pl/biuletyn2004/a4.htm} }}{\cf1 \par \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\tx720\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1\lang1033\cgrid0 Roman Bieda, \'93Od Gutenberga do Internetu - rzecz o prawie przedruku.\rdblquote http://www.prawnik.net.pl/pwi/przedruk2.htm \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par Sebastian G\'f3rski, \ldblquote Samoobrona P2P\rdblquote , }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1 HYPERLINK http://www.pcworld.pl/artykuly/42403.html }{\fs20\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000002a00000068007400740070003a002f002f007700770077002e007000630077006f0072006c0064002e0070006c002f0061007200740079006b0075006c0079002f00340032003400300033002e00680074006d006c000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004b a90b5400000068007400740070003a002f002f007700770077002e007000630077006f0072006c0064002e0070006c002f0061007200740079006b0075006c0079002f00340032003400300033002e00680074006d006c00000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http://www.pcworld.pl/artykuly/42403.html} }}{\cf1 \par }\pard \s63\nowidctlpar\tx567\adjustright {\cf1 \par }\pard\plain \s53\nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 Stephen d. O\rquote Leary \ldblquote Cyberspace as sacred space: Communicating religion on computer networks\rdblquote , Journal of the American Acade my of Religion. 1996, http://jaar.oxfordjournals.org/cgi/reprint/LXIV/4/781 \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par }\pard \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright {\cf1\cgrid0 Thomas A. Easton, \ldblquote 'Virtual' reality and 'artificial life\rdblquote http://www.sff.net/people/teaston/vralife.htm}{\cf1 \par }\pard \s63\nowidctlpar\tx567\adjustright {\cf1 \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1 Tomek Kreczmar, \ldblquote William Gibson - prorok cyberprzestrzeni\rdblquote , 1997, }{\field\flddirty{\*\fldinst {\fs24\cf1 HYPERLINK http://www.cyber.com.pl/archiwum/5/26.shtml }{\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000002c00000068007400740070003a002f002f007700770077002e00630079006200650072002e0063006f006d002e0070006c002f0061007200630068006900770075006d002f0035002f00320036002e007300680074006d006c000000e0c9ea79f9bace118c82 00aa004ba90b5800000068007400740070003a002f002f007700770077002e00630079006200650072002e0063006f006d002e0070006c002f0061007200630068006900770075006d002f0035002f00320036002e007300680074006d006c000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\fs24\cf1 http://www.cyber.com.pl/archiwum/5/26.shtml}}}{\fs24\cf1 \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par Vladimir Golubev, \ldblquote Computer Information Is an Object of Legal Relationship\rdblquote , }{\field\flddirty{\*\fldinst {\cf1 HYPERLINK http://www.crime-research.org/library/Golubev_oct.html }{\fs20\cf1 {\*\datafield 00d0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b02000000170000003700000068007400740070003a002f002f007700770077002e006300720069006d0065002d00720065007300650061007200630068002e006f00720067002f006c006900620072006100720079002f0047006f006c0075006200650076005f006f0063007400 2e00680074006d006c000000e0c9ea79f9bace118c8200aa004ba90b6e00000068007400740070003a002f002f007700770077002e006300720069006d0065002d00720065007300650061007200630068002e006f00720067002f006c006900620072006100720079002f0047006f006c0075006200650076005f006f0063 0074002e00680074006d006c00000000000000}}}{\fldrslt {\cs55\cf1 http://www.crime-research.org/library/Golubev_oct.html}}}{\cf1 \par }\pard\plain \nowidctlpar\widctlpar\tx720\adjustright \fs20\lang1045\cgrid {\fs24\cf1\lang1033\cgrid0 \par }\pard\plain \s63\nowidctlpar\widctlpar\tx567\adjustright \lang1045\cgrid {\cf1 \par }}